Digmaang Koreano

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Digmaang Koreano
Bahagi ng Digmaang Malamig
Korean War Montage 2.png
Paikot pakanan mula itaas: Mga US Marines na bumabagtas sa mga linya ng mga Tsino sa kasagsagan ng kanilang pag-atras mula sa Lawa ng Chosin; paglapag ng mga sundalo ng Mga Nagkakaisang Bansa sa daungan ng Incheon kung saan nagsimula ang isang labanan roon; mga patakas na Koreano sa harap ng isang tangkeng pandigmang Amerikano; Mga US Marines na lumalapag sa Incheon sa pamumuno ni Unang Tinyente Baldomero Lopez; eroplanong pandigmang F-86 Sabre ng mga Amerikano
Petsa ika-25 ng Hulyo 1950 - ika-27 ng Hulyo 1953
Lokasyon sa Tangway ng Korea
Resulta Walang katiyakan
  • Napigilan ang paglusob ng Hilagang Korea sa Timog Korea
  • Napigilan ang paglusob ng Mga Nagkakaisang Bansa sa Hilagang Korea
  • Napigilan ang paglusob ng Tsina at Hilagang Korea sa Timog Korea
  • Tabla sa magkabilang panig sa huling dalawang taon ng digmaan
Pagbabago sa
teritoryo
Halos walang pagbabago sa territoryong sakop ng dalawang magkatunggali mula sa simula ng digmaan
  • Pagtatayo ng Demilitarized Zone sa pagitan ng dalawang Korea
  • Napasakamay ng Hilagang Korea ang lungsod ng Kaesong
Mga Nakikidigma
Watawat ng North Korea Hilagang Korea
Flag of the People's Republic of China Tsina
Flag of the Soviet Union Unyong Sobyet
Flag of the United Nations Mga Nagkakaisang Bansa:

Watawat ng Timog Korea Timog Korea
Watawat ng Estados Unidos Estados Unidos
Watawat ng United Kingdom Nagkakaisang Kaharian

Suporta sa mga labanan:
Watawat ng Australia Australia
Watawat ng Belgium Belhika
Watawat ng Canada Canada
Watawat ng Colombia Colombia
Watawat ng Etiyopiya Ethiopia
Watawat ng Pransiya Pransya
Watawat ng Greece Gresya
Watawat ng Netherlands Olanda
Watawat ng New Zealand New Zealand
Watawat ng Pilipinas Pilipinas
Watawat ng Timog Aprika Timog Aprika
Watawat ng Thailand Thailand
Watawat ng Turkiya Turkiya
Watawat ng Luxembourg Luxembourg

Pinuno
Watawat ng North Korea Kim Il-sung
Watawat ng North Korea Pak Hon-yong
Watawat ng North Korea Choi Yong-kun
Watawat ng North Korea Kim Chaek
Flag of the People's Republic of China Mao Zedong
Flag of the People's Republic of China Zhou Enlai
Flag of the People's Republic of China Peng Dehuai
Flag of the Soviet Union Josef Stalin
Flag of the Soviet Union Nikita Khrushchev
Watawat ng Timog Korea Rhee Syng-man
Flag of the United States Harry Truman
Flag of the United StatesFlag of the United Nations Douglas MacArthur
Flag of the United States Dwight Eisenhower
Lakas
Kabuuhan: 3,316,000

Watawat ng North Korea 260,000
Flag of the People's Republic of China 3,000,000[1]
Flag of the Soviet Union 26,000
Kabuuhan: ~1,179,000

Watawat ng Timog Korea ~600,000
Flag of the United States 450,000
Flag of the United Kingdom 50,000
Watawat ng Canada 26,000
Watawat ng Australia 17,000
Flag of the Philippines 7,430[2]
Watawat ng Turkiya 5,500
Watawat ng Colombia 4,000
Flag of the Netherlands 4,000
Watawat ng Pransiya 3,400
Watawat ng New Zealand 1,400
Watawat ng Thailand 1,300
Watawat ng Etiyopiya 1,300
Watawat ng Greece 1,300
Watawat ng Belgium 900
Watawat ng Timog Aprika 830
Watawat ng Luxembourg 44
Nawala
Kabuuhan: ~1,400,000 lahat ng sanhi
  • Watawat ng North Korea 215,000 nasawi, nasugatan o nabihag
  • Flag of the People's Republic of China 150,000 nasawi
    860,000 nasugatan at naospital
    21,000 nabihag, 14,000 tumraydor
  • Flag of the Soviet Union 282 namatay
Kabuuhan: ~770,000 lahat ng sanhi, lahat ng mga bansang sumali sa digmaan
  • Watawat ng Timog Korea 138,000 nasawi
    451,000 nasugatan
    25,000 nawawala
    8,343 nabihag
  • Flag of the United States 40,000 nasawi
    103,300 nasugatan
    8,000 nawawala
    4,714 nabihag
1,000,000-4,000,000 mga sibilyan ang nasawi

Ang Digmaang Koreano ay nagsimula pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig na nagresulta sa paghihiwalay ng Korea sa dalawa, ang Hilagang Korea na pumanig sa Unyong Sobyet at Tsina habang ang Timog Korea ay pinanigan ng Estados Unidos.

Mga pangyayari bago ang digmaan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang maliit na bansa sa Asya na kung tawagin ay Korea ay sakop ng mga Hapon sa ilalim ng 35 taon ilang taon matapos mapagwagian ng huli ang dalawang digmaang pinaglabanan laban sa mga imperyo ng Tsina at Rusya noong 1910 hanggang sa natalo sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong 1945. Sa mga pinakahuling araw ng digmaan, naagaw ng mga Rusong Sobyet ang hilagang bahagi ng Korea matapos nilang maipalaya ang hilaga't silangang Tsina sa mga Hapon, habang napasakamay naman ng Estados Unidos ang katimugang bahagi nito. Gayunpaman, nagpasya ang dalawang bansa na sandaliang hatiin ang tangway sa pagitan ng 38th Parallel upang magbigay-daan tungo sa halalan na pasisimunuan ng Mga Nagkakaisang Bansa kung anong pamahalaan ang dapat na lehitimong mamuno sa bansa. Ito ay hinayaang mangyari ng magkabilang panig na walang pagkonsulta sa taumbayang Koreano. Ang mga mamamayan sa timog ay pinapayagang magkaroon ng eleksiyon at gumawa sila ng malayang republika sa pamumuno ni Rhee Syng-man noong 1948, habang tumulong naman ang mga Sobyet sa pagpapatayo ng isang pamahalaang komunista sa pamumuno ni Kim Il-sung sa hilaga sa parehong taon.

Mga paghahanda sa digmaan[baguhin | baguhin ang batayan]

Nagsialisan ang mga sundalong Sobyet noong 1948 at Amerikano noong 1949 mula sa Korea. Si Rhee, isang kaalyado ng Estados Unidos at isang matigasin na konserbatibo, ay nagsimula ng mga napakalaking pamumuksa laban sa mga pinagkakamalang kalaban ng estado at kakampi ng mga komunista sa hilaga. Dahil dito, ang mga komunista sa timog ay napilitang magtago sa mga bulubundukin at kagubatan para labanan ang pamahalaan ni Rhee. Marami ring mga pag-aalsa sa timog kung saan ay walang awang pinatay ang mga nag-aalsa laban sa kanyang pamahalaan.

Samantala, masusi nang humahanda sa digmaan ang komunistang pamahalaan sa hilaga para sa pagsasakop nila sa timog. Sinanay sila ng mga Ruso mula sa Unyong Sobyet, habang pinauwi naman ng Tsina ang mahigit 70,000 sundalong Koreano na lumingkod at lumaban para sa Hukbong Mapagpalaya ng Bayan. Binigyan rin sila ng mga tangke, kanyon at eroplanong pandigma ng mga Ruso. Dahil dito, naging mas malakas ang sandatahang lakas ng mga taga-hilaga laban sa taga-timog, na halos walang mga malakas na sandata ni kaunting suplay.

Digmaan[baguhin | baguhin ang batayan]

Simula[baguhin | baguhin ang batayan]

Nagkapalitan ng teritoryo ang magkabilang panig sa digmaan mula 1950 hanggang 1953.
Teritoryong sakop ng mga kawal ng Hilagang Korea at Tsina
Teritoryong sakop ng mga kawal ng Timog Korea, Estados Unidos at ng mga Magkakaisang Bansa

Ginawang malinaw ng mga komunista sa Hilaga na gusto nilang kontrolin ang buong bansa. Humingi si Kim ng pahintulot mula sa Sobyet na diktador na si Joseph Stalin na lusubin ang Timog, kung saan matapos nang magkaroon ng bomba atomika ay pumayag na. Humingi rin siya sa pinuno ng Tsina na si Mao Zedong ng tulong kung sakaling magapi sila sa labanan, kung saan kusa ring siyang pumayag. Noong ika-25 ng Hulyo 1950, ang komunistang Hilagang Korea na may 200,000 kawal ay pagulat na nagtangkang sakupin ang buong Timog Korea at ipagkaisa ang buong bansa sa ngalan ng komunismo.

Nasakop na ng mga komunista ang halos lahat ng katimugang Korea matapos nilang naagaw ang katimugang kabisera ng Seoul na halos walang kahirap-hirap sa mga unang araw mula sa pagsiklab ng digmaan. Matagumpay sila sa lahat ng labanan, habang paatras naman nang paatras ang mga taga-Timog patungong timog, naghihintay ng tulong mula sa mga Nagkakaisang Bansa. Ito ay dala na rin sa laki ng bilang ng mga kawal at ng mga makinang pandigma tulad ng tangke at eroplanong pandigma. Habang may 95,000 kawal lang at iilang eroplanong di gaano kahusay sa labanan ang Katimugan, sa loob lamang ng limang araw mula sa simula ng digmaan ay kumibal ang bilang ng kanilang mga kawal patungu sa mas maliit pa sa 22,000.

Pagsali ng mga Nagkakaisang Bansa sa digmaan[baguhin | baguhin ang batayan]

Nagpasyang mamagitan ang huli sa pangunguna ng Estados Unidos sa digmaan laban sa mga komunista. Sa mga unang araw ng digmaan ipinagutos ng mga Nagkakaisang Bansa sa Hilagang Korea na itigil nito ang pag-atake ngunit hindi nila ito sinunod. Dahil dito, nagpadala ng pwersa sa Kanlurang Korea ang nasabing lupon. Bagaman na ang mga Sandatahan ng Estados Unidos ang bumubuo sa halos lahat para sa hukbong multinasyonal, labing limang bansa pa ang nagpadala ng kanilang pwersa sa Kanlurang Korea. Naatasan si Heneral Douglas MacArthur na maging pinuno ng sandatahan ng mga Nagkakaisang Bansa. Dahil sa napakaliit na bilang ng mga kawal na natira, isinali na rin sa nasabing lupon ang Timog Korea. Subalit hindi tumigil ang mga taga-Hilaga sa paglusob na umabot sa bandang huli na isang maliit na sukat ng lupa na nakapalibot sa lungsod ng Pusan na lamang ang hawak ng mga Nagkakaisang Bansa at ng Timog, dahilan kung bakit nangangamba na silang mapaalis ng mga komunistang taga-Hilaga patungo sa karagatan. Dito na nangyari ang malakihang Labanan sa Kapaligiran ng Pusan noong ika-4 ng Agosto hanggang ika-18 ng Setyembre ng taong 1950. Habang lumalaban ang mga kawal ng Timog Korea at ng mga Nagkakaisang Bansa hanggang sa huling tindig, nagtitiis naman ang mga taga-Hilaga sa matinding kawalan sa kanilang tauhan at kagamitan sanhi ng walang puwang na pakikipaglaban.

May magandang naisip si Heneral MacArthur para muling mabawi ang karamihan ng Timog Korea mula sa mga komunista. Nagtipon siya ng 70,000 kawal mula sa iba't ibang bansa para lusubin ang daungang lungsod ng Incheon na may di kalayuan sa katimugang kabisera ng Seoul. Kusa nilang nilusob ang una at saka ang huli, dahilan upang umatras pahilaga ang mga komunista na ngayo'y paubos na ang bilang. Napasakamay na ng mga Nagkakaisang Bansa ang lahat ng katimugang Korea. Sa panahong ito hindi tataas sa 30,000 na lamang ang bilang ng mga komunistang kawal ng Hilagang Korea.

Pagsali ng Tsina sa labanan[baguhin | baguhin ang batayan]

Matapos humingi ng pahintulot kay Pangulong Harry Truman ng Estados Unidos si Heneral MacArthur, nilusob naman nila ang Hilagang Korea. Halos wala silang nakasagupang mga komunista nang nasakop nila ang katimugang bahagi ng Hilagang Korea hanggang naagaw nila ang kabiserang lungsod ng Pyongyang. Sabik na lusubin ang Tsina habang ang mga kawal niya'y nagmamadali nang makatungtong sa Ilog ng Yalu na nagsisilbing hangganan ng Tsina at Hilagang Korea, humingi na naman si Heneral MacArthur ng pahintulot mula sa kanyang pangulo. Subalit ang Liberal na Kongreso ng Estados Unidos, na umabandona sa mga malayang Tsino sa ilalim ni Chiang Kai-shek, ay hindi sumang-ayon sa pagsakop ng Tsina. Naramdaman nilang ang digmaan sa Tsina ay magiging hindi popular sa mga mamamayan ng Estados Unidos, at ibang opisyal ng State Department, na responsable sa polisiyang panlabas ng bansa.

Nagpadala ng mga babala ang Tsina na mamagitan sila sa digmaan para sa Hilagang Korea, pero binawala ang mga ito ni Pangulong Truman. Dito na pumasya ang Tsina na mamagitan sa digmaan para sa Hilaga. Winasak ng mga Tsino ang ilang mga yunit ng mga Amerikano at mga Koreanong taga-Timog noong buwan ng Oktubre, dahilan upang umatras sila patungo sa Ilog ng Chongchon. Pero naglaho sila na parang mga bula dahil umatras sila at nagsitaguan sila sa mga kagubatan at bulubundukin ng hilaga't gitnaang bahagi ng Hilagang Korea upang muling magpalakas at magtipon matapos ng pagkaikli ng mga suplay para sa labanan. Sanhi nito, hindi kumbinsido na tuluyan nang sumali sa digmaan ang Tsina ang kumandante ng mga Nagkakaisang Bansa at tinantya nila na mat 50,000 Tsino lamang ang mayroon sa Korea. Bagkus, sa buwan ng Nobyembre sinimulang muli ni Heneral MacArthur ang opensiba na tinatantyang matatapos sa bisperas ng Pasko upang makumpleto na ang pagkakaisa ng Korea sa bandera ng kapitalismo. Dito nagkamali si MacArthur. Pagkatapos magtipon at magparaming muli, at ngayo'y napakarami na nila sa bilang ng kanilang mga kawal, lumusob na naman ang mga Tsino sa lahat ng mga pook ng labanan. Dahil wala silang anumang mga makinang pandigma at dahil lumalaban sila sa mga malalakas na sandata ng mga kalaban, lumalaban nang patago sa gabi at nagsasagawa ng mga pananambang ang mga Tsino upang matalo ang labanan. Napaatras ng mga Tsino ang mga hukbo ng mga Nagkakaisang Bansa mula sa Hilagang Korea matapos silang kusang nagtagumpay sa labanan.

Labanan malapit sa 38th Parallel[baguhin | baguhin ang batayan]

Napasakamay muli ng mga komunista ang lahat ng Hilagang Korea matapos magapi ng mga Tsino ang mga hukbo ng mga Nagkakaisang Bansa. Inakusahan at sinumpaan ng huli ang una bilang mananalakay sa digmaan matapos silang magtangkang magpanukala ng tigil-putukan para sa magkabilang panig. Nilusob na naman ng mga komunista ang Timog, sanhi ng pagkaagaw nila ng lungsod ng Seoul sa ikalawang pagkakataon. Subalit napilitan silang tumigil sanhi ng kawalan at matinding pagkapagod ng mga kawal nila. Dito umatakeng muli ang mga Nagkakaisang Bansa at nalipol sila malapit sa 38th Parallel. Nagsagawa ng dalawang malakihang paglusob ang mga Tsino ngunit wala silang gaanong nakuha sa teritoryo habang nagdudusa sa matinding kawalan sa tauhan. Dito na nagsimula ang madugong tablang paglalabanan ng magkatunggali na tatagal pa ng dalawang taon.

Katapusan ng digmaan[baguhin | baguhin ang batayan]

Sinabi ni Heneral MacArthur kay Pangulong Truman na ang polisiyang containment ay mahina at maghihikayat sa mga komunista upang manakop. Dahil sa kanyang kritisismo, Sinibak ni Pangulong Truman si Heneral MacArthur sa kanyang pamumuno. Noong ika-27 ng Hulyo 1953, nilagdaan ng magkabilang panig ang armistisyo sa digmaan, iniwang ang dalawang Korea bago pang nagsimula ang digmaan ay halos hindi nagbago sa sukat ng teritoryo. Samantala, ang mga Kristiyanong misyoneryo ay nagtrabaho sa malayang Republika ng Korea.

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga palatandaan
Mga paghahanap
Mga aklat bilang mga sanggunian
  • Appleman, Roy (1992), South to the Naktong, North to the Yalu, Washington, D.C.: Center of Military History, United States Army, ISBN 0-16-035958-9, http://www.history.army.mil/books/korea/20-2-1/toc.htm 
  • Appleman, Roy (1989), Disaster in Korea: The Chinese Confront MacArthur, 11, College Station, TX: Texas A and M University Military History Series, ISBN 978-1-60344-128-5 
  • Appleman, Roy (1990a), Escaping the Trap: The US Army X Corps in Northeast Korea, 1950, 14, College Station, TX: Texas A and M University Military History Series, ISBN 0-89096-395-9 
  • Appleman, Roy (1990b), Ridgway Duels for Korea, 18, College Station, TX: Texas A and M University Military History Series, ISBN 0-89096-432-7 
  • Chen, Jian (1996), China's Road to the Korean War: The Making of the Sino-American Confrontation, New York, NY: Columbia University Press, ISBN 978-0-231-10025-0 
  • (Tsino) Chinese Military Science Academy (2000a), History of War to Resist America and Aid Korea (抗美援朝战争史), Volume II, Beijing: Chinese Military Science Academy Publishing House, ISBN 7-80137-392-8 
  • (Tsino) Chinese Military Science Academy (2000b), History of War to Resist America and Aid Korea (抗美援朝战争史), Volume III, Beijing: Chinese Military Science Academy Publishing House, ISBN 7-80137-394-4 
  • George, Alexander L. (1967), The Chinese Communist Army in Action: The Korean War and its Aftermath, New York, NY: Columbia University Press, OCLC 284111 
  • (Tsino) Guang, Ting (光亭) (2007), Dong, Min Jie (董旻杰), ed., "Ice and Blood, Changjin Lake (冰血长津湖)", Der Strum (突击) Magazine Korean War Special Issue (Hohhot, Inner Mongolia: Inner Mongolian People's Publishing House (内蒙古人民出版社)), ISBN 7-204-08166-8 
  • Hermes, Walter G. (1992), Truce Tent and Fighting Front, Washington, DC: Center of Military History, United States Army, ISBN 0-16-035957-0, http://www.history.army.mil/books/korea/truce/fm.htm 
  • (Tsino) Hu, Guang Zheng (胡光正); Ma, Shan Ying (马善营) (1987), Chinese People's Volunteer Army Order of Battle (中国人民志愿军序列), Beijing: Chinese People's Liberation Army Publishing House, OCLC 298945765 
  • Li, Xiaobing (2007), A History of the Modern Chinese Army, Lexington, KY: University Press of Kentucky, ISBN 978-0-8131-2438-4, http://books.google.com/books?id=svBt-hzD53AC 
  • Malkasian, Carter (2002), A History of Modern Wars of Attrition, Westport, CT: Praeger Publishers, ISBN 0-275-97379-4 
  • Mahoney, Kevin (2001), Formidable Enemies: The North Korean and Chinese Soldier in the Korean War, Novato, CA: Presidio Press, ISBN 978-0-89141-738-5 
  • Millett, Allan R. (2010), The War for Korea, 1950–1951: They Came From the North, Lawrence, KS: University Press of Kansas, ISBN 978-0-7006-1709-8 
  • Mossman, Billy C. (1990), Ebb and Flow: November 1950 – July 1951, United States Army in the Korean War, Washington, D.C.: Center of Military History, United States Army, ISBN 978-1-4102-2470-5, http://www.history.army.mil/books/korea/ebb/fm.htm 
  • Roe, Patrick C. (2000), The Dragon Strikes, Novato, CA: Presidio, ISBN 0-89141-703-6 
  • Rottman, Gordon (2001), Korean War Order of Battle: United States, United Nations, and Communist Ground, Naval, and Air Forces, 1950–1953, Westport, Connecticut: Praeger Publishers, ISBN 978-0-275-97835-8 
  • Ryan, Mark A.; Finkelstein, David M.; McDevitt, Michael A. (2003), Chinese Warfighting: The PLA Experience Since 1949, Armonk, New York: M.E. Sharpe, ISBN 0-7656-1087-6 
  • Stueck, William W. (1995), The Korean War: An International History, Princeton, NJ: Princeton University Press, ISBN 0-691-03767-1 
  • Shrader, Charles R. (1995), Communist Logistics in the Korean War, Westport, CT: Greenwood Press, ISBN 0-313-29509-3 
  • Spurr, Russell (1988), Enter the Dragon: China's Undeclared War Against the U.S. in Korea 1950–51, New York, NY: Newmarket Press, ISBN 1-55704-008-7 
  • Varhola, Michael J. (2000), Fire and Ice: The Korean War, 1950–1953, Cambridge, MA: Da Capo Press, ISBN 978-1-882810-44-4 
  • (Tsino) Wu, Ru Lin (吴瑞林) (1995), 42nd Corps During the War to Resist America and Aid Korea (抗美援朝中的第42军), Beijing: Gold Wall Press, ISBN 7-80084-118-9 
  • (Tsino) Xue, Yan (徐焰) (1990), First Confrontation: Reviews and Reflections on the History of War to Resist America and Aid Korea (第一次较量:抗美援朝战争的历史回顾与反思), Beijing: Chinese Radio and Television Publishing House, ISBN 7-5043-0542-1 
  • Zhang, Shu Guang (1995), Mao's Military Romanticism: China and the Korean War, 1950–1953, Lawrence, KS: University Press of Kansas, ISBN 0-7006-0723-4 
  • Zhang, Xiao Ming (2004), Red Wings Over the Yalu: China, the Soviet Union, and the Air War in Korea, College Station, TX: Texas A&M University Press, ISBN 1-58544-201-1