Iglesia ni Cristo

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Iglesia Ni Cristo)
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Acap.svg
 Nangangailangan ang artikulo o seksyon na ito ng pagwawasto sa balarila, estilo, pagkakaisa, tono o baybay.
Maaari kang makatulong sa pamamagitan ng pagbabago nito ngayon. (Setyembre 2009)
Translation arrow icon
 Ang artikulong ito ay nangangailangan ng maayos na salin.
Iglesia ni Cristo
180
Sagisag ng Iglesia ni Cristo.
Klasipikasyon Independyente,[1][2][3]
Oryentasyon Monoteistiko[4]
Politiyo May hirarkiya
Pinuno Eduardo V. Manalo
Lugar na sakop Buong mundo, lalo na sa Pilipinas
Nagtatag Felix Y. Manalo[5]
Lugar ng Pagtatag 27 Hulyo 1914 [6]
Mga Simbahan 5600+[7]
Bilang ng Miyembro walang opisyal na bilang
Ospital 1
Mga Koleheyo 2
Unang kapilya ng Iglesia ni Cristo sa Sta. Ana, Maynila.

Ang Iglesia ni Cristo (pangkasalukuyang ortograpiya: Iglesya ni Kristo, daglat: INC, Ingles: Church of Christ na may kahulugang "Simbahan ni Kristo") ay isang independiyenteng relihiyosong organisasyon na nagmula pa sa kapuluang Pilipinas.[8] Ito ay narehistro sa Pilipinas noong Hulyo 27, 1914.[5]

Sumasampalataya ang organisasyong ito na sila ay ang pagpapatuloy ng tunay na simbahang itinatag ni Hesus noong unang siglo na muling bumangon sa Pilipinas sa bisa ng hula ng Biblia. Hindì sila naniniwala sa mga dogma[9] ng Simbahang Katoliko hinggil sa Santisima Trinidad,[10] maging ang paniniwala ng pagkadiyos ni Hesus at ng Espiritu Santo.[11][12]

Tanyag ang modernong gotikong arkitektura ng mga kapilya at gusaling sambahan ng Iglesia ni Cristo dahil sa mga matataas na mga tore nito at ang halos pare-parehong malilinis na disenyo ng mga sambahan nila.[13]

Mga nilalaman

Kasaysayan [baguhin]

Larawan ni Felix Manalo sa pabalat ng Pasugo. Si Manalo ang pinaniniwaláang hulíng propetang ipinadala ng Diyós.

Ang nilalaman ng kasaysayan ng Iglesia ni Cristo ay nakasalalay at umiikot sa ikadalawampung siglo, na makikilala sa pagbangon ng mga kilusang laban sa kolonyalismo sa mga kanayunan, na kadalasan ay may temang pangrelihiyon. Sa panahong ito, ang mga misyonaryong mula sa Amerika ay nagpakilala sa kulturang Pilipino ng mga mapagpipilian sa Katolisismo na siya namang pamana ng mga Kastila.[14]

Sa kaniyang pagsasaliksik sa katotohanan mula pagkabata, si Felix Manalo ay nagpalipat-lipat sa iba't ibang samahang pangrelihiyon. Naging bihasa siya sa mga turo ng kanyang nasamahang relihiyon subalit sa bawat isa ay mayroon siyang nakitang mga kakulangan. At sa ganitong pagkabigo ay sinubukan din niya ang mga samahang ateista at agnostiko. Subalit maging ang mga ito ay hindi napunan ang kaniyang pangangailangang espiritual. Isang araw, gamit ang mga panitikang naipon niya mula sa mga relihiyong kanyang nasamahan, at dala maging ang bibliya, siya ay nagkulong sa isang silid at doon sinimulan niya ang pangsariling pagsasaliksik sa tunay na relihiyon. Pagkatapos ng tatlong araw at gabi, lumabas siya dala ang mga aral na siyang magiging saligan ng mga turo ng Iglesia ni Cristo.[15][16][17][18]

Nagsimula ang INC sa kakaunting kaanib nuong Julio 27, 1914 sa Punta, Santa Ana, Maynila na ang punong ministro ay si Manalo. Ipinalaganap ni Manalo ang kanyang mensahe sa kanyang pook at unti-unti niyang napalaki ang Iglesya. Ipinagwalang bahala ito ng Iglesya Katolika sa paniniwalang ito ay lalagpak. Inakala nila na ang paglaki ng Iglesya ay dahil lamang sa ito ay isang bagong bagay, gaya ng Protestantismo. Naniwala sila na hindi makakatindig si Manalo sa mataas ng uri ng kaalamang pangteologo ng Katoliko. Subalit nagpatuloy ang paglaki ng Iglesya maging sa gitna ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 2005, pormal na kinilala ng Iglesya Katolika ang pagiral ng Iglesya ni Kristo at binansagan ito na isa sa mga lumitaw na may kapangyarihang pangkating pagrelihiyon. Malayo na ang narating ng Iglesya mula ng kanyang pagkatatag. Ngayon, ang mga ministro ang Iglesya ay kasing bihasa na ng kahit aling mangangaral Kristiano, at kayang makipagmatwiranan sa banal na kasulatan maging sa orihinal ng griego.[19][20][21]

Nang lumalaki na ang bilang ng organisasyon, humirang siya ng mga delegado para magpakilala ng turo ng Iglesia ni Cristo sa iba't ibang lupain, kabilang na ang mga nasa labas ng bansa. Noong namatay si Felix Manalo, taong 1963, ang kaniyang anak na si Eraño Manalo naman ang siyang humalili bilang ehekutibong ministro o Tagapamahalang Pangkalahatan at si Eduardo V. Manalo naman ang "deputy executive minister" o II Tagapamahalang Pangkalahatan.[22]

Umabot na sa limang daang libo apat na raan (5,400) kongregasyon na kung tawagin ay lokal sa mahigit na 90 na bansa at territoryo sa buong mundo ang inaabot ng Iglesia ni Cristo.[23] Kilala rin ang Iglesia ni Cristo sa Hawaii at California, dalawang estadong kilala sa dami ng imigranteng Pilipino. Bagamat hindi naglalabas ang Iglesia ni Cristo ng tunay na bilang ng kanilang miyembro, ang Catholic Answer ay naniniwala na sila ay maaring nasa pagitan ng 3 hanggang 10 milyon.

Gawaing Pangmisyonaryo [baguhin]

Sa Pilipinas, may programang itinatanghal at sumasahimpapawid sa radyo DZEM-AM-954kHz, DZEC 1062 kHz-AM at telebisyon Net 25, dalawang istasyong pag-aari ng INC at maging sa GEM-TV Channel 49-UHF ng Eagle Broadcasting Corporation.

Sa Hilagang America, isang programang pantelebisyon ang may pangalang "The Message" na produced naman ng Iglesia ni Cristo sa San Francisco Bay Area. Sa kasalukuyan ito ay naisahihimpapawid sa Estados Unidos at Canada at sa ilang bahagi ng Europa. Ang tatlumpong minutong programang ito ay tinatampukan ng ibat ibang pagtalakay ukol sa mga aral na sinasampalatayanang aral ng Iglesia Ni Cristo.

Mayroon ding magasin para sa kongregasyon sa buong mundo na may pamagat na "God's Message" (kilala rin sa dating tawag na Pasugo). Ang God's Message ay naipiprinta sa Tagalog at Ingles na edisyon. Mayroong mga edisyon na parehong may Tagalog at Ingles. Ang magasin na ito ay binubuo ng mga liham sa editor, balita sa mga lokal sa buong mundo, relihiyosong tula, at mga artikulo hinggil sa pananampalatayang pang Iglesia ni Cristo, direktoryo ng mga lokal sa labas ng Pilipinas, at nagpapalabas din ng mga talapalabas ng mga serbisyong pagsamba. May mga pamphlets din na ibinibigay sa mga miyembro na nagpapakilala sa mga paunahing tagapagsalita tuwing mayroong nakatakdang pagsamba.

Mayroon ding gawaing naglalayon nang pagtulong sa mahihirap. Nakapagtatag na sila ng pabahay gaya ng "Tagumpay Village" at nagbibigay ng libreng gamutan at serbisyong dental sa mga proyektong gaya ng "Lingap Sa Mamamayan". Bukod dito, mayroon rin silang mga serbisyong pangkomunidad gaya ng paglilins ng lansangan, pagtatanim (tree planting project) at pag-dodonate ng dugo.

Kasapian at mga Doktrina [baguhin]

Ang pagsapi sa Iglesia ni Cristo ay ibinibigay sa pamamagitan ng bautismo. Ang sinuman na gustong mabautismuhan ay dapat munang sumailalim sa mga Bible study on doctrines, kung saan itinuturo ang dalawampu't anim na doktrina, matapos nito ay susubukin sila sa mga pagsamba na inaabot ng anim na buwan o mahigit pa kung hindi tuloy-tuloy. At kung ang aanib ay nagpasya na at tiyak nang sumasampalataya sa mga doktrina ay saka lamang sila tatanggap ng banal na bautismo. Kapag sya ay nakarehistro na sa kanilang lokal, sya ay binibigyan ng tarheta kung saan ay dapat itaob tuwing sasamba. Sa Estados Unidos, meron tatlong karagdagang aral na itinuturo na karamihan ay naglalaman ng impormasyon ukol sa bahay sambahan at ang pagsisimula nito sa Pilipinas. Ang mga aral na ito ay nakasulat sa libro ng doktrina na isinulat ni Eraño G. Manalo na pinamagatang Fundamental Beliefs of the Iglesia ni Cristo. Ang libro ay ibinibigay sa mga ministro, ebanhelikal na mangagawa, at mga estudyanteng ministro ng INC. Bawat aral ay madalas na nagtatagal ng kalahati hanggang isang oras.

Matapos na marinig ang lahat ng aral, ang mga bagong aanib ay pumapasok sa probisyonaryong period kung saan sila ay obligado na lumahok sa labing limang prayer meeting o panata na ginaganap isang beses sa isang linggo. Dito ay itinuturo sa kanila ang pananalangin at sila ay ginagabayan habang isinasa-ayon nila ang kanilang pamumuhay sa INC.

Dahil kailangan ng sapat na pagkaka-intindi bago sila mabautismuhan sa INC, ang minimum na antas ng edad para lumahok sa bautismo ay labing dalawang taong gulang o kung sya ay nasa ika-anim na baitang. Para sa mga bagong panganak na sanggol, sila ay "inihahandog" habang ginaganap ang pagsamba. Ang pag-hahandog ng sanggol sa INC ay idinadaan sa pananalangin na pinamumunuan ng isang ministro ng INC.

Ang mga myembro na hindi sumusunod sa mga doktrinang itinuturo ng INC ay pinagsasabihan. Kapag nagpatuloy ang paglabag, sila ay itinitiwalag sa pagiging miyembro. Meron mga paglabag na tulad ng pagkain ng dugo o pagpapakasal sa mga hindi myembro ng INC ay maaaring magdulot ng mandatory na pagtanggal kapag napatunayan sa unang pagkakasala, tulad ng Ortodoxong Hudyo.

Central Office [baguhin]

Ang pangunahing tanggapan ng Iglesia ni Cristo ay ang Iglesia ni Cristo Central Office; kabilang ito sa isang malaki at nababantayang kompleks na matatagpuan sa Abenidang Komonwelt, New Era, Lungsod ng Quezon, Pilipinas. Isang editoryal sa isyu ng Philippine Panorama Magazine noong Enero 25, 2004 ang naglarawan rin sa kompleks ang mga sumusunod: ang anim na palapag na Central Office Building; ang Central Temple na may 7,000 na upuan; ang Tabernacle; isang multi-purpose na hall; ang Central Pavilion na meron kapasidad na 70,000 upuan; ang College of Evangelical Ministry; ang New Era General Hospital; at ang New Era University. Matatagpuan rin dito ang bahay ng pamilya ng Executive Minister na si Eduardo V. Manalo.

Pulitika [baguhin]

Nakilala ang malakas na impluwensyang politikal ng INC simula noong maging matalik na magkaibigan ang dating pangulong si Manuel L. Quezon at Felix Manalo dahil sa paghingi ng payo ng una sa huli. Marami din ang nakaka-alam ng kanilang pagsuporta sa dating pangulong si Ferdinand E. Marcos hanggang sa maalis ito sa pwesto noong Unang Rebolusyon sa EDSA ng 1986.[24]

Ang mga miyembro ng INC ay kilala sa ginagawa nilang bloc voting sa tuwing sila ay boboto.[25][26][27][28] Malaki ang kanilang conversion turn-out kung saan anim na pu't walo hanggang walumpu't apat na porsyento (68%--84%) ay pumipili ng iboboto ayon sa gusto ng kanilang pamunuan. Ito ay dahil sa kanilang doktrina ukol sa pagkakaisa, na kung saan ang parusa sa hindi pagsunod ay ang pagtanggal sa pagiging myembro. Ilang sa media ang naniniwala na ang INC bloc vote ang nagdulot ang pagkakapanalo sa kandidatura ng pagkapresidente nila Joseph Estrada noong 1998,[24] at ang pagkakahalal muli ni Gloria Macapagal-Arroyo noong 2004.[29]

Ito ang nagbigay sa INC ng malaking impluwensyang pulitikal sa mga naihalal na opisyal. Ayon sa mga balita sa dyaryo, ang pagpapanatili ng Kongreso sa kanilang pasya na tanggihan ang impeachment complaint kay Arroyo ay apektado ng impluwensya ng INC. Sa ulat ng isang dyaryo, tinawagan umano ni Erano Manalo ang bawat isang mambabatas.[30] Ito naman ay tinaggihan ni Behn Fer. Hortaleza Jr. Siya ay nagsulat ng isang editoryal para sa The Sun-Star Pangasinan kung saan sinabi nya na si kinatawan Joey Salceda ay nagbalak na ibuno ang INC sa Simbahang Katolika sa pamamagitan ang pagsasaayon nya ng oras ng "balita" ng konggresista sa isang pagbubunyag tungkol sa mga obispo na tumatanggap ng "sin money" mula sa Pagcor para sa kanilang proyekto.[31] Ngunit para sa iba, ang boto ng INC ay mayroon lang kabuluhan sa mga laban na malapit ang pagitan. Kanilang isinaad na natalo ang iba sa mga kandidato na sinuportahan ng INC, tulad ni senador Sergio Osmeña Jr. na natalo noong 1969 kay Marcos at sa mangangalakal na si Eduardo Cojuangco Jr. na natalo kay Fidel Ramos noong 1992.[32]

Hindi lahat ng kandidato ay tinatanggap ang suporta ng INC. Ang ama ni Macapagal-Arroyo na si Diosdado Macapagal ay tumanggi sa suporta ng INC noong sya ay nangangampanya bilang pangalawang pangulo noong 1957 at kandidatura sa paghalal muli bilang pangulo noong 1965 – kung saan sya ay natalo kay Marcos. Ayon sa websayt ni Macapagal, tinanggihan nya ang suporta upang isulong ang pagunlad ng demokrasya sa Pilipinas.[33]. Walang rin nailahad na ebidensya na nagpapatunay ng impluwensyang pulitikal sa labas ng bansa.

Kontrobersya at Kritisismo [baguhin]

Ang Iglesia ni Cristo ay naisailalim sa matinding pagbatikos mula sa mga grupo ng apologetics at sa ibang mga relihiyon. Ang madalas na dahilan ng hindi pagkakasundo ay dahil sa mga doktrina at paniniwala ukol sa pagsasalin ng nilalaman ng Biblya. Sila rin ay binatikos ng mga grupong walang kinalaman sa relihyon ukol sa kanilang impluwensyang pulitikal at ang ipinalagay na pagpigil ng karapatang pagpapahayag.

Mula sa grupong relihiyoso [baguhin]

Inilahad ni Dr. Karl Keating, ang nagtayo ng Catholic Answers, na si Dr. Jose Ventilacion, isang ministro ng INC at isa sa kanilang punong manguguro, ay nilabag ang kasunduan noong 1990 para sa isang one-on-one na pagdebate ng dalawang kapisanan sa National City, California. Sa halip na one-on-one na pagdebate, inilahad ni Keating na si Ventilacion ay mayroong tatlong taong tutulong sa kanya at sila ay sumisigaw sa kanya habang nagdedebate. Kanya ring inilahad na ang God's Message na magasin ay mas nakatutok sa pagbabatikos ng mga paniniwala at doktrina ng Simbahang Katolika at Protestante , sa halip na magpaliwanag ng kanilang position.[34]

Ang Simbahang Katolika ay pinabulaanan ang bansag ng INC sa Santo Papa bilang ang halimaw sa Apocalipsis, na karaniwan ring paniniwala ng ibang relihyosong grupo. Sabi ng INC, ang titulo ng Santo Papa na Vicarivs Filii Dei, isang salitang Latin na ang ibig sabihin ay Vicar ng Anak ng Dyos, ay nagiging 666 na umano ay Bilang ng Halimaw kapag idinagdag ang mga letra ayon sa pagkakasunod-sunod nito sa alpabeto. Sinasabi rin ng INC na ang titulong ito ay naka-ukit sa tiara ng Santo Papa. Ito ay napatunayang hindi totoo[34] at nagi rin itong paniniwala ng ilang mga Sabadista ngunit ngayon ay opisyal ng initatanggi.[35] Sinabi rin ng Simbahang Katolika na ang salitang Vicarius Filii Dei ay hindi kailanman naging "opisyal na titulo" ng Santo Papa.[35]

Pinabulaanan rin ng Catholic Answers ang doktrina ng INC ukol sa paglisan sa unang relihiyosong paniniwala kay Kristo ng Simbahang Katolika. Nininiwala sila na hindi ginagamit ng INC sa tamang konteksto ang mga bersikulong gamit ng kanilang doktrina na nagkasaad umano sa banal na sulat ng kanilang simbahan at ang lubusang pagtalikod ng Simbahang Katolika. Nabanggit rin ng Catholic Answers na mahirap ipag-isa ang iba pang mga bersikulo sa pananaw ng Iglesia ni Cristo.[36]

Binatikos ng Let Us Reason Ministries, isang grupo ng apolohetikong mananaliksik, ang INC sa kanilang paniniwalang bigay sa kanila ng Diyos ang karapatan na ipakahulugan at mangaral ng mga nakasulat sa Biblya at ang ibang relihiyon ay walang otoridad. Kanila ring inihayag na ang INC umano ay sinasadyang ipaliwanag o gamitin sa maling paraan ang mga bersikulo upang sumang-ayon sa kanilang doktrina at ang gamagamitan umano sila ng nakalilinlang na pangagatwiran laban sa ibang relihiyon, [37] na ayon sa kanila: ""Unfortunately they ignore the whole history of the Church in the zealous rebuttals against Catholicism. Nothing is out of reach of their researchers to demean and belittle. Some of the greatest scholars in languages and history are ignored or misrepresented as they present what they believe is correct. I suspect that many know better in what they teach."[38] Hindi rin nila tinatanggap ang doktrina ng INC na maliligtas ka lamang kung ikaw ay naging miyembro.[39] Ayon naman sa The Bereans Apologetics Research Ministry, ang iba sa paniniwala ng INC ay salungat sa mas laganap na Kristyanismo[40]. Subalit, inihayag ng Iglesia ni Cristo na ayon sa banal na sulat, sila ang napili upang maging "bayan ng Diyos" tulad ng mga Israelita at pinili sila ng Diyos upang maglingkod.[12]

Binatikos ni Dr. Charles Caldwell Ryrie ang INC umanong maling pagsipi nila sa kanilang Ryrie Study Bible ukol sa bersikulo ng Biblya na Juan 1:1 noong Mayo/Hunyo 1984 na palathala ng Pasugo. Sinagot ni Ryrie sa isang sulat niya kay Robert Elliff, ang may-akda ng Iglesia Ni Cristo: The Only True Church?, nang ganito: "Anyone can look in my Study Bible and see how conveniently this author [the INC] omitted the last phrase in the note of John 1:1."[41]

Ang Members Church of God International ay mayroong matagal nang tunggalian sa INC ayon sa ipinapakita nito sa kanilang palabas sa telebisyon na Ang Dating Daan (ADD) at Ang Tamang Daan. Si Kapatid Eliseo Soriano ay nagpalathala ng isang bayad na paanunsyo sa dyaryo ng Manila Times at inimbitahan nila ang kampo ng Iglesia ni Cristo sa isang one-on-one na pakikipagtalo at pagtatalakay. Isinagot naman ng INC na makipagtalo muna siya sa Santo Papa na nakaratay sa mga panahon na iyon at namatay mga ilang araw pagkatapos ng anunsyo. Isang kapuna-punang insidente ang nangyari sa pagitan ng dalawang grupo noong Abril 28, 2005 nang magkaroon ng bayolenteng pag-aaway sa dapat na mapayapang pag-uusap sa pagitan ng isang miyembro ng Members Church of God International at ng kanyang mga kamag-anak na miyembro ng INC. [42][43] Ayon sa imbestigasyon, sinimulang ng mga miyembro ng INC ang pag-aaway matapos na magsalita ng pasigaw ng isang taga-suporta ng ADD noong nangyayari ang pakikipag-usap sa lokal na himpilan ng pulis ukol sa magiging lugar ng gaganaping usapan.[44]

Kritikang walang kaugnayan sa relihiyon [baguhin]

Ang pangunahing paratang ukol sa pagpigil ng karapatang pamamahayag ay nagmula sa pangungunang pagpigil ng simbahan sa paglabas ng librong ginawa ni Ross Tipon na pinamagatang The Power and the Glory: The Cult of Manalo, sa umano'y malubhang kamalian na nakasaad dito.[45][46] Sinabi ng mga kritiko na pinipigilan ng INC ang malayang pananalita sa pamamagitan ng pagbabawal nito nang hindi pa inilalathalang libro, at ayon kay Tipon ay nilalabag ang kanyang karapatan sa malayang pananalita. Si Abraham Espejo, isang abugado ng INC ang nagsabi na: ""The publication of the criminal manuscript will trigger social unrest, Millions of people may come out in the streets and this may lead to violence." Ayon sa INC, sinisiraan ng libro ang kanilang organisasyon at si Félix Manalo. Humihingi sila ng PHP1,000,000 na danyos perwisyos mula kay Tipon at sa hindi pa kilalang tagapaglathala.[45]

Mga panlabas na kawing [baguhin]

Kampi [baguhin]

  • Unique bible study Isang bible study na naglalaman ng tipikal na doktrina ng INC at may tanong at sagot na pagkaka-ayos tulad nang ginagamit ng kanilang mga ministro. Walang malinaw na tukoy sa Iglesia ni Cristo sa website na ito.
  • Truthfinder's INC Page Site ng isang miyembro ng INC: INC profile, mga panimulang turo, kasaysayan, atbp.
  • Food for the Soul Mga tula at panibagong limbag ng artikulo ng God's Message
  • The Iglesia Ni Cristo "Read me's Page", blog ng isang miyembro ng INC: tungkol sa INC atbp.

Laban [baguhin]

Ibang kawing na may kaugnayan [baguhin]

  • GEM-tv Global Exansion Media Television - Nagpapasahimpapawid ng mga relihiyosong programa maliban sa balita at panlibang. Channel 2068 sa Direct TV.
  • DZEC live audio webcast - mga tagalog na relihiyosong programa na isinasahimpapawid tuwing karaniwang araw, 8:00 p.m. hanggang 12:00 ng hatinggabi sa lokal na oras ng Pilipinas.

Talababa [baguhin]

  1. ↑ Bevans, Stephen B.; Schroeder, Roger G.. Constants in Context: A Theology of Mission for Today (American Society of Missiology Series). Orbis Books. pp. 269. ISBN 1-57075-517-5. 
  2. ↑ Carnes, Tony; Yang, Fenggang (2004). Asian American religions: the making and remaking of borders and boundaries. New York: New York University Press. pp. 352. ISBN 978-0-8147-1630-4. 
  3. ↑ Kwiatkowski, Lynn M.. Struggling With Development: The Politics Of Hunger And Gender In The Philippines. Westview Press. pp. 286. ISBN 978-0-8133-3784-5. 
  4. ↑ Castro, Levi M. (Oktubre 2006). "The Only True God Who Should Be Known and Loved". Pasugo-God's Message (Iglesia ni Cristo) 58 (10): 24–26. ISSN 0116-1636. 
  5. ↑ 5.0 5.1 Tipon, Emmanuel (Hulyo 28, 2004). "Iglesia ni Cristo celebrates 90th anniversary". PhilippineNews.com. Nakuha noong Agosto 19, 2005
  6. ↑ July 27, 1914 is recognized as the formal foundation date of the Church, with Felix Manalo as the founder. However, official INC doctrine states that Jesus Christ founded the church. Please see the History and Church Organization sections of this article for more information.
  7. ↑ Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang asianjournalJuly2508); $2
  8. ↑ Sanders, Albert J., "An Appraisal of the Iglesia ni Cristo," in Studies in Philippine Church History, Anderson, Gerald H., patnugot (Cornell University Press, 1969)
  9. ↑ Catholic Encyclopedia The Blessed Trinity
  10. ↑ Guzowski, Stephanie (2006-10-17). "Keepig The Faith". The Daily Targum (Targum Publishing Company): pp. In Focus. http://www.dailytargum.com/news/2006/10/17/InFocus/. Nakuha noong 2007-01-16. 
  11. ↑ Shepherd, Harvey (Hulyo 30 1994). "Millions mark Church of Christ's 80th anniversary; Founded in Philippines by Brother Manalo". The Gazette (Montreal). pp. H.7. http://proquest.umi.com/pqdweb?did=167582091&sid=1&Fmt=3&clientId=53018&RQT=309&VName=PQD.  (ayon sa pagbanggit ng ProQuest)
  12. ↑ 12.0 12.1 Aromin, Rubin D. "God's Own Special People", God's Message (Maynila: Iglesia ni Kristo, Hulyo 2001) binanggit niStudent621. Bible Students Page sa tripod.com. Nakuha noong Hulyo 6 2005.
  13. ↑ About the Philippines: The Official Government Portal of the Republic of the Philippines
  14. ↑ Partridge, Christopher (Ed.) (2004). Encyclopedia of new religions, new religious movements, sects and alternative spiritualities. (Oxford: Lion Publishing, 2004) ISBN 0-7459-5073-6.
  15. ↑ Villanueva, Robert C. The Untold Story of the Iglesia ni Cristo (Philippine Panorama, 1992)
  16. ↑ '25 Years in the West, God's Message (Manila: 1993)
  17. ↑ Palafox, Quennie Ann J. 'First Executive Minister of the Iglesia Ni Cristo (Church of Christ)' "National Historical Institute"
  18. ↑ Crisostomo, Isabelo T. 'Felix Y. Manalo and the Iglesia ni Cristo', Pasugo (May-June 1986)
  19. ↑ 'Iglesia ni Cristo turns 91 today' Manila Bulletin (July 27, 2005)]
  20. ↑ Manila Times Editorial(MANILA, July 27, 2004)
  21. ↑ Filipino Express, The CBCP recognizes INC, El Shaddai Filipino Express, The (12-11-2005 MANILA)
  22. ↑ "'Iglesia ni Cristo 92nd Anniversary" Manila Bulletin Online (Jul 27, 2006)
  23. ↑ 'Who Are They' Let Us Reason Ministries (2002); cited by the Adherents.com religious geography citations database
  24. ↑ 24.0 24.1 Mangahas, Malou; "Church at the Crossroads", Philippine Center for Investigative Journalism, April 29, 2002
  25. ↑ an article in Pasugo (Manila: Iglesia ni Kristo, 1986) cited by "Pepe" 'Iglesia ni Kristo - religion and politics in Philippine society' Pepeslog (Berkeley: University of California, 21 February 2001). Retrieved July 3 2005
  26. ↑ 'Indigenous Christian Churches' Philippines: A Country Study, (Washington, DC: US Library of Congress, 1993 4th ed.) A representative of the INC Administration states that this site contains gross inaccuracies.
  27. ↑ Tubeza, Philip C. 'SC ruling sought on sects' vote', Inquirer News Service, (Manila: April 1, 2004). Retrieved February 6, 2006
  28. ↑ http://www.manilastandardtoday.com/?page=emilJurado_mar7_2007 Jurado, Emil. 'The so-called command votes', Manila Standard Today, (Manila: March 7, 2007)]. Retrieved August 13, 2007
  29. ↑ 'INC throws support behind Macapagal, De Castro' Inquirer News Service, (Manila: May 6, 2004)
  30. ↑ Tubeza, Philip C.; Cabacungan, Gil Jr., 'INC tipped balance for GMA, says solon' Philippine Daily Inquirer (Manila: September 7, 2005) p. A1
  31. ↑ Behn Fer. Hortaleza Jr, 'Hortaleza: Salceda's gambit on Iglesia role' SunStar Pangasinan Sun·Star Pangasinan (Sunday, November 20, 2005]
  32. ↑ Danao, Efren L.; Cruz, Maricel V., 'INC vote may be overrated factor' The Manila Times (Manila: May 04, 2004)
  33. ↑ Macapagal, Diosdado 'Autobiography'
  34. ↑ 34.0 34.1 Keating, Karl 'Into the Maw of the Cult' This Rock (San Diego: Catholic Answers, February 1990) - Retrieved May 17, 2006
  35. ↑ 35.0 35.1 'Quick Questions' This Rock (San Diego: Catholic Answers, 1992) as cited by NewAdvent.org's Catholic Library
  36. ↑ 'Iglesia ni Cristo', Catholic Answers (San Diego: Catholic Answers, August 2004). Retrieved July 5 2005.
  37. ↑ Oppenheimer, Mike "How the Church teaches", Let Us Reason ministries (2002). Retrieved July 27, 2005.
  38. ↑ Oppenheimer, Mike "Who Are They?", Let Us Reason ministries (2002). Retrieved September 22, 2006.
  39. ↑ Oppenheimer, Mike "Salvation", Let Us Reason ministries (2002). Retrieved July 28, 2005.
  40. ↑ 'Iglesia Ni Cristo' The Bereans Apologetics Research Ministry. Retrieved July 9, 2006
  41. ↑ Elliff, Robert 'Iglesia Ni Cristo: The Only True Church?' (1989) - Retrieved September 10, 2005
  42. ↑ Isip, Rendy "Religious confrontation gets physical in Apalit" Manila Standard April 23, 2005
  43. ↑ Abao, Jane "All Roads Lead to Apalit Mystery of 'Woman in Labor' Revealed" Believer Magazine April 2005
  44. ↑ Roxas, Fred "Followers of Dating Daan and INC clash in Pampanga; cops accused of partiality" Manila Bulletin April 22, 2005
  45. ↑ 45.0 45.1 Echeminada, Perseus. 'Iglesia seeks TRO vs publication of 'blasphemous' book', The Philippine Star (Manila: May 24, 2005)
  46. ↑ Robles, JoJo. 'INC against free press?', Manila Standard Today Online (May 25, 2005). Retrieved July 3 2005.
Kinuha mula sa "http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Iglesia_ni_Cristo&oldid=1342246"