Kabisayaan

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Visayas
Kabisay-an
Kabisayaan
Talaksan:File:Visayas Red.png
Mapa ng Pilipinas
Ipinapakita ang Kabisayaan na nakapula
Heograpiya
Lokasyon Timog Silangang Asya
Kapuluan Pilipinas
Mga Pangunahing pulo Bohol, Cebu, Leyte, Masbate, Negros, Panay, at Samar, Pulo ng Camotes, Pulo ng Mactan
Lawak 61,077 km2 (23,582 sq mi)
Pinakamataas na elebasyon 2,435 m (7,989 ft)
Pinakamataas na bahagi Kanlaon
Bansa
Pilipinas
Rehiyon Gitnang Kabisayaan, Silangang Kabisayaan at Kanlurang Kabisayaan.
Kabiserang lungsod Lungsod ng Cebu
Demographics
Populasyon 11,203,760 (as of 2010 Philippines census[1])
Densidad 294.28 /km2 (762.18 /sq mi)
Mga pangkat etniko Mga Bisaya (Aklanon, Boholano/Bol-anon, Caluyanon, Mga Capiznon, Cebuano, Mga Eskaya, Hiligaynon, Mga Karay-a, Masbateño, Mga Porohanon, Romblomanon, Waray), Ati at iba pang mga pangkat etniko..

Ang Kabisayaan (mga wikang Bisaya: Kabisay-an; Ingles: Visayas) ay isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas kabilang ang Luzon at Mindanao. Binubuo ito ng mga kapuluan, pangunahin ang mga pulong pumapalibot sa Dagat Kabisayaan, bagaman itinuturing na ang Kabisayaan ang pinakadulong hilagang bahagi ng Dagat Sulu.[2]

Ang mga pangunahing pulo sa kabisayaan ay ang Panay, Negros, Cebu, Bohol, Leyte, at Samar.[5] Ang rehiyon ay maaaring isama ang mga pulo ng Romblon at Masbate, kung ang populasyon nito ay kinikilalang mga mga Bisaya.

Kasaysayan[baguhin]

Hanggang sa ngayon, nananatiling mahiwaga ang kasaysayan ng Kabisayaan bago dumating ang mga Kastila. Maraming mga alamat at mga kuwento tungkol sa kasaysayan ng Kabisayaan subalit maraming hindi sang-ayon kung may katotohan ang mga ito. Ang mga sinaunang mga tao sa rehiyon ng Kabisayaan ay mga Austronesyo at Negrito na dumayo sa kapuluan tinatayang 6,000 hanggang 30,000 taon ang nakalilipas. Ang mga unang nanirahan ay mga tribong animista. Noong ika-12 dantaon, ang mga mamamayan ng dating emperyo ng Srivijaya, Majapahit at Brunei, na pinamunuan ni Datu Puti at ang kanyang mga katribo, ay naglakbay at nanirahan sa pulo ng Panay at sa mga pulong nakapalibot dito.[6] Noong ika-14 na dantaon, Ang mga mangangalakal na Arabe at ang kanilang mga tagasunod ay nangahas na dinayo ang mga karagatan sa Timog Silangang Asya, at hinikayat ang mga tribong pangkat sa Islam.

Mga Rehiyon at Lalawigan[baguhin]

Ang Visayas ay nahahati sa 3 rehiyon na lalo pang nahahati sa 16 mga probinsiya.

Kanlurang Kabisayaan (Rehiyon VI)[baguhin]

Ang Kanlurang Visayas ay binubuo ng isla ng Panay at kanlurang hati ng Negros. Ang mga probinsiya nito ay:

Gitnang Kabisayaan (Rehiyon VII)[baguhin]

Kabilang sa Gitnang Kabisayaan ang mga pulo ng Cebu at Bohol, at ang silangang hati ng Negros. Ang mga lalawigan nito ay:

Silangang Kabisayaan (Rehiyon VIII)[baguhin]

Ang Silangang Kabisayaan ay binubuo ng mga pulo ng Leyte at Samar. Ang mga lalawigan nito ay:

Wika[baguhin]

Ang mga pangunahing wikang sinasalita sa Kabisayaan ay ang wikang Hiligaynon o Ilonggo sa halos kabuuan ng Kanlurang Kabisayaan, wikang Cebuano sa Gitnang Kabisayaan, at Waray sa Silangang Kabisayaan. Ang iba pang mga wikang sinasalita ay ang wikang Aklanon, wikang Kinaray-a, at wikang Capiznon. Ang wikang Filipino, ang pambansang wika na ibinatay sa Wikang Tagalog, ay nauunawaan subalit bihirang gamitin sa pangkaraniwang pakikipagtalastasan. Ang wikang Ingles, isa sa mga opisyal na wika ay malawakang ginagamit at itinuturing na pangalawang wika sa mga pook urban sa Kabisayaan. Madalas din itong gamitin sa mga paaralan, mga pampublikong palatandaan at kalakalan.

Alamat[baguhin]

May mga alamat na nakapaloob sa librong Maragtas, tungkol sa sampung hepe (datu) na tumakas mula sa paniniin ni Datu Makatunaw ng Borneo papunta sa isla ng Panay. Ang mga datu at ang kanyang mga tagasunod ay pinaniniwalaang mga ninuno ng mga Bisaya. Ang pagdating nila ay pinagdiriwang sa pista ng Ati-atihan sa Kalibo, Aklan. Bagama't ito ay isang alamat, base pa rin ito sa mga totohanang pangyayari. Ito ay nilikom sa isang aklat ni Pedro Alcantara Monteclaro noong 1907.

Mga sanggunian[baguhin]

  1. "Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities". National Statistics Office of the Republic of the Philippines. http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf. Nakuha noong 11 Mayo 2012. 
  2. C.Michael Hogan. 2011. Sulu Sea. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry & C.J.Cleveland. Washington DC
  3. "Executive Order No. 429". President of the Philippines. http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm. Nakuha noong 2009-05-18. 
  4. "Administrative Order No. 129". President of the Philippines. http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm. Nakuha noong 2009-05-18. 
  5. On 23 Mayo 2005, Palawan and Puerto Princesa City were moved to Western Visayas by Executive Order No. 429.[3] However, on 19 Agosto 2005, President Arroyo issued Administrative Order No. 129 to hold the earlier EO 429 in abeyance pending a review.[4] Magmula noong 2010, Ang Palawan at ang mataas na urbanisadong lungsod ng Puerto Princesa ay nanatiling bahagi ng rehiyon ng MIMAROPA.
  6. Jovito S. Abellana, "Bisaya Patronymesis Sri Visjaya" (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)