Lumang Tagalog

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Tumuturo rito ang Lumang Tagalog, para sa mas nauna pang anyo ng wikang Tagalog pumunta sa Sinaunang Tagalog, na kilala rin bilang abyang.

Ang Lumang Tagalog ay ginamit bago ang paggamit ng Filipino noong 1973. Ito ay kinabibilangan ng mga sinaunang anyo ng tagalog gayundin ng mga salitang inimbento ng mga purista na tila hindi na gaanong ginagamit sa kasalukuyang panahon.

Pagkakahirang ng Tagalog bilang pambansang wika[baguhin | baguhin ang batayan]

Bagaman ang Cebuano ay sinasalita ng 40% sa bansa sa katimugan nito, ang Tagalog ay hinirang na pambansang wika noong 1939. Ang Tagalog ay tinawag na Pilipino noong 1959, ngunit ito ay itinuturing na Tagalog pa rin. Sa mga dekada 1950 hanggang 1960, may mga hindi matagumpay na demanda na dinala sa mga hukuman upang pigilan ang pagtuturo ng nakasalig sa Tagalog na "Pilipino". Gayunpaman, kahit walang suporta sa mga paaralan sa Kabisayaan, ang pang-kalyeng Tagalog ay madaling natutunan sa pamamagitan ng mga komiks, telebisyon, radyo at mga pelikula. Bilang resulta, ang Tagalog ay kumalat kahit sa mga sentrong panlunsod na nagsasalita ng mga Cebuano kahit pa may pagtutol ang mga lokal na politiko dito. Noong mga 1970, 55.3 ng populasyon ay kahit papaano nakagagamit ng pang-kalyeng Tagalog.

Sinaunang Tagalog[baguhin | baguhin ang batayan]

Sinaunang Tagalog
Proto Philippine
Region Philippines
Era c. 1000 BCE.(Ninuno ng Wikang Pilipino)
Pamilyang wika
Sistema ng pagsulat Baybayin
Mga kodigo ng wika
ISO 639-3 phi-pro
Linguist List phi-pro

Ito ay tinatawagding Proto-Pilipino na buhat mulasa mga Austronesian na nanirahan sa isla ng Luzon ahigit 2000 taon na angnakalilipas, Ito miyembero ng Malayo-Polynesian. Ito din ang ninuno ng mga dayalekto sa buong Pilipinas .

Mga Patinig ng Sinaunang Tagalog
Labi Ngipin/
Alveolar
Postalveolar/
Palatal
Belaryo Glottal
Nasal m n ɲ ŋ
Tigil p b t d k ɡ ʔ
Fricative s ʃ h
Tap ɾ
Approximant l j w

Patinig[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga Katinig ng Sinaunang Tagalog (ayon kay Blust)
Height Harap Gitna Likod
Pagsasara i /i/ u /u/
Gitna ə /ə/
Pagbuka a /a/

Mga Diptonggo:

  • *-ay
  • *-aw
  • *-uy
  • *-iw
  • *-oy

Mga Halibawa ng Salita[baguhin | baguhin ang batayan]

  • halibawang salita o trmino sa Sinaunang Tagalog / Pilipino
Words in Proto-Philippine IPA / Pronunciation Equivalent in Classical Tagalog Translation in Modern Tagalog
ᜀᜐᜓ *aʃu (Asu) Aso Aso dog
ᜊᜎᜌ᜔ *ba̯Lãj (Balay) - Bahay (House /Structure/Buildings)
ᜊᜊᜓᜌ᜔ *babə̃j (Babuy) babuy Baboy (Pig)
ᜊᜌᜒ *bãjɜ̯ (Bayi) - Babae (Woman/ Girl/ lady)
ᜇᜒᜃᜒ *dəkət - dikit(adhesive/stick)
ᜇᜓᜍᜓ / ᜇᜓᜄᜓ *zuRuʔ Dugo Dugo (Blood)
ᜑᜎᜒᜃ᜔ *hajək - Halik (Kiss)
ᜃᜌᜂ *kajɐ̃õ (Kayaw) Pangangayaw Pangangaso (to Hunt)
ᜅᜎᜒᜈ᜔ *ŋɡajan (Ngalan) - Pangalan (Name)
ᜆᜓᜊᜒᜍ᜔ *tubiR Tubig Tubig (Water)
ᜎᜅᜓᜌ᜔ *lãɳũj Languy Langoy (to Swim)
ᜆᜏᜓ *ʈãœ̃ (Tawu) Tao Tao (Human)

Klasikong Tagalog[baguhin | baguhin ang batayan]

Klasiko / Matandang Tagalog
Old Tagalog
Region Philippines
Specialy in Tagalog Region
Era 10th century AD (Evolved into Archaic Tagalog c. 16th century)
Pamilyang wika
Sistema ng pagsulat Baybayin
Kawi
Mga kodigo ng wika
ISO 639-3 otl
Linguist List otl

Ang sinaunang Tagalog ang anyo ng Tagalog na ginamit noong sinaunang panahon. Kabilang dito ang makikita sa Sulat ng Platong Tanso ng Laguna. Ito ang wika ng Ma-i,Kaharian ng Tondo at Maynilad.

Paraan ng Pagsusulat[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Lumang Tagalog ay isinusulat sa Baybayin,Isang silabaryong nangaling sa pamilya ng Brahmi. Bukot sa baybayin, gumagamit din ito ng Kawi (isang paraan ng pagsusulat ng mga Malay, Dahil hindi maaring isulat sa baybayn ang mga hiram na saita (tulad ng Malay at Sanskrit).

vowels

a
i
e
u
o

b

b ᜊ᜔
ba
bi
be
ᜊᜒ
bu
bo
ᜊᜓ

k

k ᜃ᜔
ka
ki
ke
ᜃᜒ
ku
ko
ᜃᜓᜓ

d/r

d/r ᜇ᜔
da/ra
di/ri
de/re
ᜇᜒ
du/ru
do/ro
ᜇᜓ

g

g ᜄ᜔
ga
gi
ge
ᜄᜒ
gu
go
ᜄᜓ

h

h ᜑ᜔
ha
hi
he
ᜑᜒ
hu
ho
ᜑᜓ

l

l ᜎ᜔
la
li
le
ᜎᜒ
lu
lo
ᜎᜓ

m

m ᜋ᜔
ma
mi
me
ᜋᜒ
mu
mo
ᜋᜓ

n

n ᜈ᜔
na
ni
ne
ᜈᜒ
nu
no
ᜈᜓ

ng

ng ᜅ᜔
nga
ngi
nge
ᜅᜒ
ngu
ngo
ᜅᜓ

p

p ᜉ᜔
pa
pi
pe
ᜉᜒ
pu
po
ᜉᜓ

s

s ᜐ᜔
sa
si
se
ᜐᜒ
su
so
ᜐᜓ

t

t ᜆ᜔
ta
ti
te
ᜆᜒ
tu
to
ᜆᜓ

w

w ᜏ᜔
wa
wi
we
ᜏᜒ
wu
wo
ᜏᜓ

y

y ᜌ᜔
ya
yi
ye
ᜌᜒ
yu
yo
ᜌᜓ

Ponolohiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga Patinig sa Lumang Tagalog
Height Harapan Gitna Back
Pag-sasara i /i/ u /u/
Gitna ə /ə/
Pag-bubuka a /a/
Mga katinig sa Lumang Tagalog
Pang-Labi Pang-Ngipin/
Alveolar
Postalveolar/
Palatal
Velaryo Glotal
Nasal m n ɲ ŋ
Hinto p b t d k ɡ ʔ
Prikatibo s ʃ h
Tap ɾ
Approximant l j w

Halimbawa ng mga Salita ng Matandang Tagalog[baguhin | baguhin ang batayan]

Salita ng Matandang Tagalog IPA /Bigkas Salin sa Modernong Tagalog
ᜀᜍᜂ *arãɜ (Arao) Araw (Sun / Days)
ᜀᜐᜓᜏᜅ᜔ *aʂũɐ̯n̩ Aswang (Ghoul / Monster)
ᜊᜓᜎᜀᜈ᜔ *bũLɑ̯n (Bulan) Buwan (Moon / Months)
ᜊᜊᜌ᜔ᜎᜈ᜔ *bãɓɜjaɲ̩ Babaylan (Priestess)
ᜊᜌᜒ *bãjɜ̯ (Bayi) Babae (Woman/ Girl/ lady)
ᜊᜎᜌ᜔ *ba̯Lãj (Balay) Bahay (House /Structure/Buildings)
ᜊᜊᜓᜌ᜔ *babə̃j (Babuy) Baboy (Pig)
ᜇᜌᜅ᜔ *dãjãɳ (Dayang) Reyna,(Queen) or Prinsesa (Princess)
ᜇᜒᜃᜒ *dəkət Dikit (adhesive/stick)
ᜇᜓᜍᜓ / ᜇᜓᜄᜓ *zuRuʔ Dugo (Blood)
ᜑᜍᜒ *ʜãRi (Hari) Hari (King,Emperor)
ᜑᜎᜒᜃ᜔ *hajək Halik (Kiss)
ᜎᜓᜈᜆᜒᜀᜈ᜔ *jɜnTiãn (luntian) Luntian (Lush)/ Berde (Green)
ᜃᜏᜎ᜔ *kão̯ɐL Kaual Kawal (Knight)
ᜋᜓᜆᜒᜌ *ɱuʈɪa (mutiya) Mutya or Perlas (Pearl)
ᜋᜅ᜔ᜋᜅ᜔ *Mɐnɠ-Mɑŋɠ Mang mang (fool) / bobo (stupid)
ᜉᜈ᜔ᜆᜐ᜔ *pãɳ̩ta̯ʂ Pantas (genius/ wise / gifted)
ᜉᜓᜂᜇ᜔ *pũɜd (Puod) Bayan (Town)
ᜅᜎᜒᜈ᜔ *ŋɡajan (Ngalan) Pangalan (Name)
ᜐᜈ᜔ᜇᜒᜄ᜔ *sɑ̃n̩dĩg) (Sandig) Sundalo (Soldier)
ᜆᜓᜊᜒᜍ᜔ *tubiR Tubig (Water)
ᜆᜍᜅ᜔ᜃᜑᜈ᜔ *taRãŋkaħɐ̃ɳ Tarangkahan (Gate)

Paraan ng Pananalita[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Mga trmino at pag sasalita sa Matandang Tagalog
Old Tagalog Translation Translation in Modern Tagalog Translation in Englsh
ᜈᜊᜓᜃ ᜈ ᜊ ‖ Nabuká na ba? nag-bukas na ba? Is it open now for sure?
ᜋ ᜈ ᜎ| ᜇᜃᜒᜆ᜔‖ Labâ ma na lâ, dakit Dalin mo ang pag kakataong ito, sa Dakit (Puno), Take it as a gain already Dakit (tree)
ᜋ ᜈᜒᜌ| ᜋᜀᜈᜄ᜔ᜄ‖ Nínu ma niya mangga Iyan ay napakamalang mangga That confused you for a mango tree
ᜑᜒᜌ| ᜎᜀ| ᜅᜌ᜔ ᜀᜈ᜔ Gakatkat hiya lâ ngay-an iyan ba ay nakararamdam ng hiya? [It] just crossed out of shame alone, is that so?
ᜊᜌ ᜑ ᜇᜃᜒᜆ᜔ ᜈ ᜈᜓ‖ Bayâ ha dakit na, nu? Pakiusap,Lisanin mo na ang Puno ng Dakit. Leave the dakit tree now, will you?
ᜇ ᜃᜎᜄ᜔ ᜊᜒᜈᜄᜆ᜔ ᜑ‖ Da kalág binagat, ha? Pakibabalik mo ang kalag na iyong kinuha? Shame/Bring [back] the soul that you encounter, okay?

Puristang Tagalog[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito ay inimbento noong mga dekada 1950 hanggang 1960 ng Surian ng Wikang Pambansa na pinanaigan ng mga purista.[1]

Mga halimbawa ng salita[baguhin | baguhin ang batayan]

Narito ang ilang mga halimbawa pati ang katumbas ng mga ito sa Ingles:

Tagalog Kastila o Ingles ng Tagalog/ Modernong Filipino Ingles
agamahan relihiyon religion
agapayang kabit koneksiyong paralel parallel connection
agapayang salikop sirket na paralel parallel circuit
agbarog arkitekto architect
agham siyensiya science
aghamtao antropolohiya anthropology
aghimuin teknikal technical
agimatan ekonomika, ekonomiks economics
agsikapin inhinyero engineering
alaala memorya memory
aligin baribulo variable
alisbahabaybata histerektomiya hysterectomy
alunig resonasya resonance
angkan pamilya family
anluwage karpintero carpenter
awanggan inpidad infinity
awanging tubo tubong bakum vacuum tube
bahagimbilang praksiyon fraction
balamban membrano membrane
balidasig akselerasyong negatibo negative acceleration
balikhaan regenerasyon regeneration
balintataw balintataw pupil
balisultag imbolusyon involution
balisuplingan reproduksiyon reproduction
balnian magnetika magnetics
basisig lakas na sentripugalo centrifugal force
bathalaan teolohiya theology
batidwad telegrama telegram
batlag kotse car
batnayan pilosopiya philosophy
bilnuran aritmetiko arithmetic
binhay germ
buhagsigwasan pneumatika pneumatics
buumbilang intedyer integer
buturan nukleonika nucleonics
dagibalniing liboy kulot na elektromagnetiko electromagnetic waves
dagikapnayan elektrokemistrya electrochemistry
dagilap radyoaktibidad radioactivity
dagindas elektroda electrode
dagisik elektrono electron
dagisikan elektronika electronics
dagitab elektrisidad electricity
dagsa momento momentum
dagsin grabidad gravity
dagap kabuuan sum
dakbatlag trak truck
daklunsod metropolis metropolis
daksipat teleskopyo telescope
daktinig earphone, headphone, loudspeaker
dalas prekwensiya frequency
dalubaral iskolar scholar
dalubbanwahan pampolitika na agham political science
dalubbatasan batas na agham science of law
dalubhalmanan botaniya botany
dalubhasaan kolehiyo, instituto college, institute
dalubhayupan solohiya zoology
dalubibunan ornitolohiya ornithology
dalub-isipan sikolohiya psychology
dalublahian etnonolohiya ethnologu
dalubsakahan agrikultura agriculture
dalubsakit-babae hinekolohiya gynecology
dalubtalaan astronomya astronomy
dalub-ulnungan sosyolohiya sociology
dalubtauhan antropolohiya anthropology
dalubulnungan sosyolohiya sociology
dalubwikaan linggwistika linguistics
dalwikaang bilinggwal bilingual
damikay polinomyal polynomial
dantaon siglo century
dantay impulsa impulse
danumsigwasan hidraulika hydraulics
dasig akselerasyon acceleration
dawit industansiya inductance
dihaying walang organikong kimika inorganic chemistry
disaluyan di-konduktor nonconductor
duhakay binomyal binomial
duhandas diyoda diode
duyog elipsa ellipse
gilis hipotenusa hypotenuse
gitisig lakas na sentripetal centripetal force
habyog torka torque
hagibis belodidad velocity
hagway proporsyon proportion
hambinging bigat bigat na spekipiko specific weight
hangganan hangganan limit (mathematics)
hatimbutod mitosiso mitosis
hatinig telepono telephone
hatintaon semestre semester
haying organikong kimika organic chemistry
haykapnayan biyokimika biochemistry
hayliknayan biyopisika biophysics
haynayanon biyolohista biologist
haynayan
(buhay-hanayan)
biyolohiya biology (buhay-hanayan)
himatay apopleksya apoplexy
hinuha hipotesis hypothesis
humihigop vacuum
hunain teorem theorem
ibutod nukleolus nucleolus
initan kumpas beat
initsigan termodinamika thermodynamics
isakay monomial monomial
ishay bakterya bacteria
isigan dimanika dynamics
kaalkahan alkalinidad alkalinity
kaasdan akididad acidity
kabatas tagapagpatupad ng batas law enforcer
kabisa function (mathematics)
kabtol lipat switch
kabuuran nukleo nucleus
kapnayan
(sangkap-hanayan)
kimika chemistry
kapnayang kayarian strukturang kimikal chemical structure
kapnayanon kimiko chemist
kasagwilan resistibidad resistivity
kasalukuyan digmaan prediction
katiktik detektiba detective
kuntadurya akwant accounting
lahatan pangkalahatang kimika general chemistry
laktod maikling paligid short circuit
lapya plano plane
larang ekwilibryo equilibrium
laumin integral integral
liboy dayulon wave
libuyhaba habang dayulon wavelength
liknayan
(likas-hanayan)
pisika physics
lulan kapasitansiya capacitance
lulos hakbangan bypass
lunduyang-saliksik sentrong pananaliksik research center
malabuntala planetoid planetoid
malasaluyan semikonduktor semiconductor
mikhay mikroba microbe
mikhaynayan mikrobiyolohiya microbiology
miksipat mikroskopyo microscope
miksipatin mikroskopiko microscopic
miktataghay mikroorganismo microorganism
miktinig mikropono microphone
mulapik
(mulaang-butil)
molekulo molecule
mulhagi elemento (matematika) element (math)
mulhay protosowa protozoan
mulpikan atomikong pisika atomic physics, atomics
mulsakitin patogeniko pathogenic
nagugulugudan bertebrado vertebrate
palaasalan etnika ethnics
palabaybayan ortograpya orthography
paladutaan heolohiya geology
palasantingan aestetika aesthetics
palasihayan kitolohiya cytology
palasigmuan mekanismo mechanism
palatangkasan teoriyang nakatakda theory of sets
set algebra
palatumbasan teoriyang ekwasyon theory of equations
palautatan estadistika statistics
pamahagi denamineytor, denominador denominator
pamilang numeral numeral
panakda numerator numerator
panakwil resistor resistor
panandaan alhebra algebra
panawit induktor inductor
panghadlang insuleytor, insulador insulator
pangibayo amplipayer amplifier
panlulan kapasitor, kapasidor capacitor
panulatan sulat writing
pariugat kwadrat na ugat square root
sabansain nasyunalista nationalize
sakwil resistansiya resistance
saliding saloy alternatibang kasalukuyan alternating current
saligwil transistor transistor
salikop sirkwit circuit
salipawpaw eroplano airplane
saloy kasalukuyan current
salumpuwit silya chair
saluyan konduktor conductor
sanyo baribulo variable
sayad ilalam ground
sigwasan mekanika mechanics
siksin matatag solid
sipnayan
(isip-hanayan)
matematika mathematics
sugaan optika optics
suglamuman potosintesiso photosynthesis
sukatan
(sukating kapnayan)
kwantitatibang kimika quantitative chemistry
sukgisan heometriya geometry
sulatroniko email email
sunurang kabit seryang koneksiyon series connection
tablay elektrikong singil electric charge
tadlong perpendikular perpendicular
talukay trinomyal trinomial
talundas triyoda triode
tatsihaan trigonometriya trigonometry
tayahan kalkulo calculus
tigal intertya intertia
tigilan istatika statics
tikop kirkumperensiya circumference
timbulog isperikal spherical
tingirin diperensiyal differential
tugoy oskilasyon oscillation
tugoysipat oskilaskopa oscilloscope
tumbasan ekwasyon equation
tunugan akustika acoustics
tuwirang saloy idirektang kasalukuyan direct current
urian
(uriing kapnayan)
kwalitatibang kimika qualitative chemistry

Modernong Filipino[baguhin | baguhin ang batayan]

Noong 1973, ang Pilipino ay pinalitan ng "Filipino" upang ang pambansang wika ay kumatawan sa lahat ng mga Pilipino at hindi lamang ng mga nagsasalita ng Tagalog na walang tunog na "f". Ang pagpapangalang ito ay naghudyat rin ng bagong saloobin sa pagbuo ng pambansang wika. Ito ay wala na sa kamay ng mga "purista". Ang mga salita at tunog mula sa ibang wika ay maaari nang gamitin kabilang ang Ingles at Kastila.[1] Sa mga praktikal na termino, ang Filipino ang pormal na pangalan ng Tagalog o ka-magkasingkahulugan nito.

Mga halimbawa ng panitikang gumamit ng Lumang Tagalog[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]