Macario Sakay
Si Macario Sakay ay Pilipinong Heneral noong panahon ng digmaang Pilipino-Amerikano. Siya ang tumutol sa pamamalakad ng Estados Unidos sa Pilipinas kahit na ipinahayag na ng Estados Unidos na tapos na ang digmaan noong 1902.
Si Heneral Macario Sacay ay isang orihinal na miyembro ng Katipunan. Nakipaglaban siya sa mga Kastila kasama ni Andres Bonifacio sa Rebolusyong Filipino noong 1896. Ipinagpatuloy niya ang pakikipaglaban upang makamit ang kalayaan ng Pilipinas sa mga Amerikano. Nang malapit na matapos ang digmaang Pilipino-Amerikano, nadakip siya ng Hukbong Pamayapa ng Pilipinas at ikinulong.
Nang sumuko ang pinakahuling Heneral na Pilipinong lumaban sa digmaan na si Heneral Miguel Malvar noong Abril 1902, opisyal na ibinalita ng noo'y Pangulo ng Estados Unidos na si Theodore Roosevelt na tapos na ang digmaan sa pagitan ng Pilipinas at Amerika noong Hulyo 4, 1902. Si Heneral Macario Sakay at iba pang mga ikinulong ay binigyan ng amnestiya at pinalaya.
Subalit noong Nobyembre 12, 1902 nagpasa ng batas ang Komisyong Pilipinas (Philippine Commission) ng Kautusan Laban sa Pagiging Tulisan (Bandolerism Act) kung saan lahat ng lumalaban o tinatawag na insurhensiya at mga nahuling nakikipagdigma ay kailangan litisin sa hukuman bilang mga bandido, ladrones at magnanakaw. Hindi ito sinang-ayunan ni Heneral Macario Sakay at siya ay nagdeklara ng sariling manipesto at idineklara ang kanyang sarili bilang Pangulo ng Katagalugan (the Tagalog Republic) bilang pagsasalungat sa pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas.
Hindi kinilala ng gobyernong Amerikano ang republikang itinatag ni Heneral Macario Sakay at sa pamamagitan ng Kautusan Laban sa Pagiging Tulisan, itinuring siyang insurhensiya. Iniatas ang pagdakip kay Sakay sa Hukbong Pamayapa ng Pilipinas at Iskawt ng Pilipinas. Nagkaroon ng malalaking laban sa pagitan ng mga sundalo ng pamahalaan at mga mapagpalayang mandrigma na kasama ni Heneral Macario Sakay sa Timog Katagalugan na umabot ng halos isang taon.
Noong Hulyo 14, 1906, sumuko si Heneral Macario Sacay matapos makatanggap ng sulat sa Gobernador-Heneral ng hukbong Amerikano na nangangakong siya ay bibigyan ng amnestiya at ang kanyang mga kasama kapalit ng kanilang pagsuko. Ngunit makalipas ang tatlong araw, si Heneral Macario Sakay ay hinuli at ikinulong at hinatulan na isang tulisan o bandido. Pinatay si Heneral Macario Sakay sa harap ng maraming tao sa pamamagitan ng pagbibigti noong Setyembre 13, 1907.Siya rin ang kinikilalang isa sa mga nagtatag ng Nacionalista Party noong 1907 na ipinaglaban ang kalayaan ng Pilipinas sa Amerikano sa legal na paraan.
