Saligang batas
Ang saligang batas o konstitusyon ay ang kalipunan ng mga alituntunin at mga katuwira't prinsipyong katanggap-tanggap na siyang batayan ng pag-iral ng isang kasarinlan. Partikular sa isang demokratiko'ng bansa tulad ng Pilipinas, ang saligang batas, sa katuturan, ay ang dokumento'ng nasusulat na pinagtibay ng direktang partisipasyon ng mga mamamayan na siyang nagtatakda ng bisa at limitasyon ng kapangyarihan ng pamahalaan sampu ng mga karapatan at tungkulin ng kanyang mamamayan. Dahil sa popularidad at pangunguna ng demokrasya nito'ng mga huling taon ng Ika-dalawa'ng Melenyo, mapupuna'ng ang mga pag-aaral sa saliga'ng batas ay nakatuon sa mga prinsipyo nakasalig sa idelohiya ng demokrasya -- ang kasang-ayunan ng mga mamamayan sa pagkakatibay sa kanila'ng saliga'ng batas ay siyang kinikilala'ng pangunahing sangkap na nagkakaloob dito ng katanggap-tanggap na katuturan. Sa kabila nito, dapat kilalanin na ang bawat kasarinlan ay may kani-kaniya'ng uri ng pamahalaan o prinsipyo'ng panlipunan maliban sa pandaigdigang umiiral na demokrasya. Ang saliga'ng batas, kung gayon, ay dapat na binibigya'ng katuturan sa payak nito'ng kalikasan hiwalay sa mga posibleng pang-ideyolohiya'ng suhestiyon na dadalasa'ng nagsusulong ng paniniwala sa demokrasya. Sa obhitibo nito'ng anyo, ang saligang batas ay ang kalipunan ng mga alituntunin na kadalasan, ngunit hindi kinakailangan, ay nasa anyo'g nasusulat, kung saan nababatay ang mga ipinaiiral na prinsipyong pangpolitikal -- pampamahalaan at panglipunan -- sampu ng mga batas na nagtatakda ng kaayusan at kapanatagan ng isang lahi na nagtataglay ng kasarinlan.
Mga nilalaman |
[baguhin] Layunin
Ang layunin ng saligang-batas ay magbigay ng eksaktong panuto sa pagtatalaga ng isang sistema ng pampamahalaan. Ito ang nagtatakda ng kapangyarihan at tungkulin ng iba't-ibang sangay ng pamahalaan sa pamamagitan ng mga prinsipyo at polisiya na nasasaad dito. Sa pag-aaral ng saligang-batas, sinasabing ang mga kaparata'ng nalalahad sa isang saliga'ng-batas sampu ng mga tungkulin at obligasyon, ay umiiral bunga ng kasarinlang taglay ng isang lahi o bansa. Ang mga karapatan at tungkuli'ng yaon ay hindi nililikha ng saligang-btas bagkus ay pawang kinikilala at itinatalaga lamang nito sa layuning ang mga ito ay mapagtibay ay maitakdang bahagi ng katuturan ng kasarinlan isang lahi o bansa.
[baguhin] Katangian
Ang nasusulat na saliga'ng-batas ay kinakailangang nagtataglay ng mga sumusunod na katangian: Dapat na ang nasusulat na saliga'ng-batas ay may malawak na saklaw. Maliban sa ito ay kumakatawan sa lahat ng tao at bagay sa loob ng nasasakupan nito'ng teritoryo, ito ay kinakailangan ding kumatawan sa nakaraan, sa kasalamingan ng kasalukuyan, at sa kahandaan ng hinarap. Kinakailangan ding maging payak ang isa'ng saliga'ng-batas na tanging mga prinsipyo ang pangkalahatang polisiya ang karaniwa'ng nakasaad dito. Ito ay kinakailangan upang higit makabagay ang mga titik nito sa mga pagbabago ng mga kakaharapin nito'ng kalagayan at kapanahunan. Ang saliga'ng-batas ay dapat din na maging tiyak sa bawat mga kahayagang nasasaad dito.
[baguhin] Kataas-taasan
Ang saliga'ng-batas ay ang pangunahing batas kung saan lahat ng iba pang mga batas ay naaayon and lahat ng kanya'ng mamamayan, sampu ng pinakamatataas nito'ng tagapamuno, at dapat tumalima. Walang gawa ang katanggaptanggap, gaano man kabuti ang intensiyon, kung ito ay taliwas sa nasasaad sa mga titik ng saliga'ng-batas. Mali o tama, ang saliga'ng batas ay dapat na maipatupad at maipairal sa lahat ng kundisyon dahil ano mang pagsuway dito ay pagsuway sa kataas-taasan ng pag-iral ng batas at kaayusan.
[baguhin] Uri
May dalawa'ng uri ng saliga'ng-batas, ang nasusulat at ang hindi nasusulat. Ang nasusulat na saliga'ng-batas ay ang mga prinsipyo'ng naisasakatawan ng isang kasulata'ng dokumento habang ang hindi nasusulat na saliga'ng-batas ay yaonng kinapapalooban ng mga alituntunin na hindi pa naisasalig sa kabuuhan sa isang kongkreto'ng anyo bagkus ay nahahati-hati sa iba't-iba'ng anyo at kinapapalooban tulad ng mga kustumbre at kagawian at mga pangkalahata'ng katanggap-tanggap na mga prinsipyo at katuwiran.
[baguhin] Tingnan din
Ang lathalaing ito na tungkol sa Agham ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito. philippine constitutional law
