Talatuntunan ng Kaunlaran ng Tao

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin

Ang Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao o Human Development Index (HDI) sa Ingles ay isang talatuntunan o indeks na ginagamit upang sukatin o iranggo ang mga bansa ayon sa antas ng kaunlarang panlipunan at ekonomiya ng isang bansa at karaniwang nagpapahiwatig kung ang isang bansa ay maunlad, umuunlad, o kulang sa pag-unlad.

Human Development Index ng mga bansa noong 2011.
██ Napakataas ██ Mababa
██ Mataas ██ Walang data
██ Medium

Pamamaraan ng Pagkakalkula[baguhin]

Bago ang 2011[baguhin]

Upang mabago ang hilaw na Bariabelo sabihing ang x sa isang unit-free index sa pagitan ng 0 at 1 (na pinapayagan ang magkaibang indices na dapat pagsamahin ang dalawa), ang sumusunod na formula ang ginamit:

  • x-index = \frac{x - \min\left(x\right)}{\max\left(x\right)-\min\left(x\right)}

kung saan \min\left(x\right) at \max\left(x\right) ang mga pinakamababa at pinakamataas na balyu, ang bariabelo x ang maaaring mag-attain.

HDI trends between 1975 and 2004
██ OECD ██ Central and eastern Europe, and the CIS ██ Latin America and the Caribbean ██ East Asia ██ Arab States ██ South Asia ██ Sub-Saharan Africa

Ang HDI ay binubuo ng:

Mula 2011 at patuloy[baguhin]

Ang 2011 ng HDI ay nagsasama ng tatlong mga dimensiyon:

  • Isang mahaba at malusog na buhay: Inaasahang panahon ng buhay mula sa kapangakan
  • Indeks ng edukasyon: Ang mean na pag-eeskwela at inaasahang mga taon ng pag-eeskwela
  • Isang disenteng pamantayan ng pamumuhay: Gross na pambansang sahod kada capita (PPP US$)

Sa 2010 Human Development Report, ang UNDP ay nagsimulang gumamit ng bagong paraan sa pagkakalkula ng HDI at binubuo ng tatlong mga indeks: 1. Indeks ng inaasahang panahon ng buhay (LEI) = \frac{\textrm{LE} - 20}{82.3-20}

2. Indeks ng edukasyon (EI) = \frac{\sqrt{\textrm{MYSI} \cdot \textrm{EYSI}}} {0.951}

2.1 Index ng mean na taon ng pag-eeskwela (MYSI) = \frac{\textrm{MYS}}{13.2}[1]
2.2 Indeks ng inaasahang mga taon ng pag-eeskwela (EYSI) = \frac{\textrm{EYS}}{20.6}[2]

3. Indeks ng sahod (II) = \frac{\ln(\textrm{GNIpc}) - \ln(100)}{\ln(107,721) - \ln(100)}

Ang HDI ang mean na heometriko ng nakaraang mga tatlong normalisadong indeks:
\textrm{HDI} = \sqrt[3]{\textrm{LEI}\cdot \textrm{EI} \cdot \textrm{II}}.

LE: Inaasahang panahon ng buhay sa kapanganakan
MYS: Mean na mga taon ng pag-eeskwela (Mga taon na ang isang 25 taong gulang na tao o mas matanda ay gumugol sa eskwela) EYS: Inaasahang mga taon ng pag-eeskwela(Mga taon na ang isang 5 taong gulang na bata ay gugugol ng kanyang edukasyon sa kanyang buong buhay)
GNIpc: Gross na pambansang sahod sa paridad na kapangyarihang bumili kada capita
|}

Ulat noong 2011[baguhin]

Ang mga bansa na may pinakamataas na pag-unlad na pantao:[3] Note: Ang mga beredeng palaso (Increase), mga pulang palaso (Decrease) at mga dash na asul (Straight Line Steady.svg) ay kumakatawan sa mga pagbabago sa ranggo kapag inihambing sa bagong data na 2011 ng HDI para sa 2010.

  1. Watawat ng Norway Norway 0.943 (Straight Line Steady.svg)
  2. Watawat ng Australia Australia 0.929 (Straight Line Steady.svg)
  3. Watawat ng Netherlands Netherlands 0.910 (Straight Line Steady.svg)
  4. Watawat ng Estados Unidos United States 0.910 (Straight Line Steady.svg)
  5. Watawat ng New Zealand New Zealand 0.908 (Straight Line Steady.svg)
  6. Watawat ng Canada Canada 0.908 (Straight Line Steady.svg)
  7. Watawat ng Republic of Ireland Ireland 0.908 (Straight Line Steady.svg)
  8. Watawat ng Liechtenstein Liechtenstein 0.905 (Straight Line Steady.svg)
  9. Watawat ng Alemanya Germany 0.905 (Straight Line Steady.svg)
  10. Watawat ng Sweden Sweden 0.904 (Straight Line Steady.svg)
  11. Watawat ng Suwisa Switzerland 0.903 (Straight Line Steady.svg)
  12. Watawat ng Japan Japan 0.901 (Straight Line Steady.svg)
  13. Watawat ng Hongkong Hong Kong 0.898 (Increase 1)
  14. Watawat ng Lupangyelo Iceland 0.898 (Decrease 1)
  15. Watawat ng Timog Korea South Korea 0.897 (Straight Line Steady.svg)
  16. Watawat ng Dinamarka Denmark 0.895 (Straight Line Steady.svg)
  1. Watawat ng Israel Israel 0.888 (Straight Line Steady.svg)
  2. Watawat ng Belgium Belgium 0.886 (Straight Line Steady.svg)
  3. Watawat ng Austria Austria 0.885 (Straight Line Steady.svg)
  4. Watawat ng Pransiya France 0.884 (Straight Line Steady.svg)
  5. Watawat ng Eslobenya Slovenia 0.884 (Straight Line Steady.svg)
  6. Watawat ng Finland Finland 0.882 (Straight Line Steady.svg)
  7. Watawat ng Spain Spain 0.878 (Straight Line Steady.svg)
  8. Watawat ng Italy Italy 0.874 (Straight Line Steady.svg)
  9. Watawat ng Luxembourg Luxembourg 0.867 (Straight Line Steady.svg)
  10. Watawat ng Singapore Singapore 0.866 (Straight Line Steady.svg)
  11. Watawat ng Republikang Tseko Czech Republic 0.865 (Straight Line Steady.svg)
  12. Watawat ng United Kingdom United Kingdom 0.863 (Straight Line Steady.svg)
  13. Watawat ng Greece Greece 0.861 (Straight Line Steady.svg)
  14. Watawat ng United Arab Emirates United Arab Emirates 0.846 (Straight Line Steady.svg)
  15. Watawat ng Cyprus Cyprus 0.840 (Straight Line Steady.svg)
  16. Watawat ng Andorra Andorra 0.838 (Straight Line Steady.svg)
  1. Watawat ng Brunay Brunei 0.838 (Straight Line Steady.svg)
  2. Watawat ng Estonia Estonia 0.835 (Straight Line Steady.svg)
  3. Watawat ng Eslobakya Slovakia 0.834 (Straight Line Steady.svg)
  4. Watawat ng Malta Malta 0.832 (Straight Line Steady.svg)
  5. Watawat ng Katar Qatar 0.831 (Straight Line Steady.svg)
  6. Watawat ng Unggarya Hungary 0.816 (Straight Line Steady.svg)
  7. Watawat ng Poland Poland 0.813 (Straight Line Steady.svg)
  8. Watawat ng Litwaniya Lithuania 0.810 (Increase 1)
  9. Watawat ng Portugal Portugal 0.809 (Decrease 1)
  10. Watawat ng Bahrain Bahrain 0.806 (Straight Line Steady.svg)
  11. Watawat ng Latbiya Latvia 0.805 (Straight Line Steady.svg)
  12. Watawat ng Chile Chile 0.805 (Straight Line Steady.svg)
  13. Watawat ng Argentina Argentina 0.797 (Increase 1)
  14. Watawat ng Croatia Croatia 0.796 (Decrease 1)
  15. Watawat ng Barbados Barbados 0.793 (Straight Line Steady.svg)

Ulat noong 2009[baguhin]

Ang mga sumusunod na bansa ang nakasama sa Top 38.

  1. Watawat ng Norway Norway 0.971 (Straight Line Steady.svg)
  2. Watawat ng Australia Australia 0.970 (Straight Line Steady.svg)
  3. Watawat ng Lupangyelo Iceland 0.969 (Straight Line Steady.svg)
  4. Watawat ng Canada Canada 0.966 (Straight Line Steady.svg)
  5. Watawat ng Republic of Ireland Ireland 0.965 (Straight Line Steady.svg)
  6. Watawat ng Netherlands Netherlands 0.964 (Increase 1)
  7. Watawat ng Sweden Sweden 0.963 (Decrease 1)
  8. Watawat ng Pransiya France 0.961 (Increase 3)
  9. Watawat ng Suwisa Switzerland 0.960 (Straight Line Steady.svg)
  10. Watawat ng Japan Japan 0.960 (Straight Line Steady.svg)
  11. Watawat ng Luxembourg Luxembourg 0.960 (Decrease 3)
  12. Watawat ng Finland Finland 0.959 (Increase 1)
  13. Watawat ng Estados Unidos United States 0.956 (Decrease 1)
  1. Watawat ng Austria Austria 0.955 (Increase 2)
  2. Watawat ng Spain Spain 0.955 (Straight Line Steady.svg)
  3. Watawat ng Dinamarka Denmark 0.955 (Decrease 2)
  4. Watawat ng Belgium Belgium 0.953 (Straight Line Steady.svg)
  5. Watawat ng Italy Italy 0.951 (Increase 1)
  6. Watawat ng Liechtenstein Liechtenstein 0.951 (Decrease 1)
  7. Watawat ng New Zealand New Zealand 0.950 (Straight Line Steady.svg)
  8. Watawat ng United Kingdom United Kingdom 0.947 (Straight Line Steady.svg)
  9. Watawat ng Alemanya Germany 0.947 (Straight Line Steady.svg)
  10. Watawat ng Singapore Singapore 0.944 (Increase 1)
  11. Watawat ng Hongkong Hong Kong 0.944 (Decrease 1)
  12. Watawat ng Greece Greece 0.942 (Straight Line Steady.svg)
  13. Watawat ng Timog Korea South Korea 0.937 (Straight Line Steady.svg)

Mga Bansang Hindi Kasali sa Tala[baguhin]

Ang mga bansang hindi nakasali sa Talaan ng 2009 sa kadahilanan ng kakulangan sa istatistika , kawalan ng kaayusan at hindi miyembro ng UN

Africa

Asia

Europe

Oceania

Mga sanggunian[baguhin]

  1. Mean years of schooling (of adults) (years) is a calculation of the average number of years of education received by people ages 25 and older in their lifetime based on education attainment levels of the population converted into years of schooling based on theoretical durations of each level of education attended. Source: Barro, R. J.; Lee, J.-W. (2010). "A New Data Set of Educational Attainment in the World, 1950–2010". NBER Working Paper No. 15902. http://www.nber.org/papers/w15902. 
  2. (Expected years of schooling is a calculation of the number of years a child of school entrance age is expected to spend at school, or university, including years spent on repetition. It is the sum of the age-specific enrolment ratios for primary, secondary, post-secondary non-tertiary and tertiary education and is calculated assuming the prevailing patterns of age-specific enrolment rates were to stay the same throughout the child’s life. (Source: UNESCO Institute for Statistics (2010). Correspondence on education indicators. March. Montreal.)
  3. 2011 Human Development Index