Unang tao

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Unang mga tao)
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin

Ang unang tao o mga unang tao o sinaunang mga tao ay ang mga unang tao na umiral sa mundo. Ayon sa agham, ang mga modernong tao ay nagebolb sa Silangang Aprika noong mga 200,000 taong nakakalipas.

Sa konteksto ng iba ibang mga relihiyon at mitolohiya, ang unang lalaki at/o unang babae ang unang (mga) tao na nilikha ng (mga) diyos at naging ninuno ng sangkatauhan.

Mga nilalaman

Ayon sa agham[baguhin]

Ayon sa mga siyentipiko, may malakas na mga ebidensiya sa agham na nagpapatunay na ang lahat ng mga nabubuhay na organismo sa daigdig ay nagmula sa isang karaniwang ninuno.[1] Ang ninunong ito ay pinaniniwalaang umiral noong 3.9 bilyong taong nakakalipas. Iminungkahi ni Charles Darwin ang teoriya ng pangkalahatang karaniwang pinagmulan sa pamamagitan ng prosesong ebolusyonaryo sa kanyang aklat na On the Origin of Species.

Ebolusyon ng tao[baguhin]

!Pangunahing lathalain: Ebolusyon ng tao
Fossil Hominid Evolution Display sa The Museum of Osteology, Oklahoma City, Oklahoma, USA
Pagpapakita ng mga pagkakatulad ng mga bakulaw at ng tao.

Ang ebolusyon ng tao ang proseso ng ebolusyon na tumungo sa paglitaw ng mga modernong tao. Ang proseso ng ebolusyon ng tao ay nagsimula pa sa huling pinakakaraniwang ninuno ng lahat ng buhay ngunit ang paksa ng ebolusyong pang-tao ay karaniwang sumasakop lamang sa kasaysayang pang-ebolusyon ng mga primado sa partikular na ang henus na Homo at sa paglitaw ng homo sapiens bilang natatanging species ng mga hominid(dakilang bakulaw). Ang pag-aaral nito ay kinabibilangan ng maraming mga disiplinang pang-agham kabilang ang pisikal na antropolohiya, primatolohiya, arkeolohiya, embryolohiya at henetika. Ang lahat ng mga kasalukuyang nabubuhay na tao ay nagmula sa Silangang Aprika kung saan ang modernong tao ay nagebolb.[2][3][4][5][6] Ang ebolusyon ng tao ay inilalarawan ng isang bilang ng mga pagbabagong morpolohikal, pang pag-unlad, pisiolohikal at pang-pag-aasal na nangyari mula sa paghahati sa pagitan ng huling karaniwang ninuno ng mga tao at chimpanzee. Ang pinakamahalagang mga pagbabagong ito sa tao ang bipedalismo, lumaking sukat ng utak, humabang ontoheniya, lumiit na dimorpismong seksuwal.[7]

Ang mga primado ay humiwalay mula sa ibang mga mamalya noong mga 85 milyong taong nakakalipas. Ang pinakamaagang mga fossil nito ay mula 55 milyong taong nakakalipas. Ang Hominidae ay humiwalay sa Hylobatidae 15-20 milyong taong nakakalipas. Ang Ponginae ay humilaway mula sa Hominidae. Ang pinakamaagang hominin na bipedal ang Sahelanthropus o Orrorin. Ang Ardipithecus ang kalaunang unang buong bipedal na hominin. Ang gorilya at chimpanzee ay naghiwalay noong 4-6 milyong taong nakakalipas at ang Sahelanthropus o Orrorin ang pinagsasaluhang ninuno ng mga tao, gorilya at chimpanzee. Ang mga sinaunang bipedal ay nagebolb sa mga Australopithecines at kalaunan ay sa genus na Homo. Ang pinakamaagang kasapi ng Homo ang homo habilis na nagebolb noong mga 2.3 milyong taong nakakalipas. Ang homo hablis ang unang species na gumamit ng mga kasangkapang bato. Sa sumunod na mga milyong taon, ang proseso ng ensepalisasyon ay nagsimula sa paglitaw ng Homo erectus. Ang homo erectus at homo ergaster ang unang mga hominina na lumisan sa Aprika. Ang mga ito ay kumalat sa Aprika, Asya at Europa sa pagitan ng 1.3 hanggang 1.8 milyong taong nakakalipas. Ang mga ito ang pinaniniwalaang ang mga species na unang gumamit ng apoy at mga komplikadong kasangkapan. Ayon sa Recent African Ancestry theory, ang mga modernong tao ay nagebolb sa Aprika at posibleng mula sa Homo heidelbergensis at lumisan sa kontinenteng Aprika noong 50,000 hanggang 100,000 taong nakakalipas. Ang mga ito ang pumalit sa mga lokal na populasyon ng homo erectus at Homo neanderthalensis. Ang mga sinaunang homo sapiens na nauna sa mga modernong tao ay nagebolb sa pagitan ng 400,000 at 250,000 taong nakakalipas. Ang mga modernong tao ay nagebolb mula sa mga sinaunang tao mga 200,000 taong nakakalipas. Ang paglipat sa pag-aasal na pang-moderno at ang pag-unlad ng kultura, wika at lithic na teknolohiya ay nangyari noong 50,000 taong nakakalipas. Kabilang sa mga modernong pag-aasal na pang-tao ang paggamit ng mga kasangkapan, paggamit ng mga alahas at pagguhit sa kweba, pagsasaayos ng tirahan, mga ritwal gaya ng paglilibing ng mga tao kasama ang mga regalo, panganaso, eksplorasyon ng mga lugar pang-heograpiya, at barter. Ang pinakamaagang alam na paglibing ng isang shaman ay mula 30,000 BCE.[8] Ang organisadong relihiyon ay inimbento noong 11,000 BCE sa Malapit na Silangan.[9] Kalaunan, ang iba't ibang mga relihiyon ay inimbento pa ng mga tao.

Ayon sa mga mitolohiya sa buong mundo[baguhin]

!Pangunahing lathalain: Mito ng paglikha
Ayon sa Bibliya, sina Adan at Eba ang mga unang nilikhang tao.
  • Zoroastrianismo
    • Mashya at Mashyana - Ayon sa mito ng paglikha na nilalarawan sa Bundahishn, ang ikaanim na paglikha ni Ohrmuzd (Ahura Mazda) ang primebal na hayop na Gayomart (Gayamarətan) na hindi lalake o hindi babae. Si Ahriman(Angra Mainyu), na Espirito ng Masama na nananahan sa Absolutong Kadiliman ay naghangad na wasakin ang lahat ng nilikha ni Ahura Ohrmuzd at nagpadala ng demonesang si Jeh (Jahi) upang patayin si Gayomard. Ang demonesa ay naging matagumpay ngunit nabihag ng buwan(Mah) ang binhi ng Gayomart bago mamatay ang hayop kung saan ang lahat ng mga hayop ay lumago. Mula sa bangkay ng Gayomard ay lumago ang isang puno na pinagmulan ng lahat ng mga buhay na halaman at mula dito ay lumago sina Mashya at Mashyana. Sila ay nangako na tutulong kay Ohrmuzd sa kanyang pakikipaglaban kay Ahriman at nanganak ng 15 mga hanay ng kambal na kumalat sa buong daigdig at naging mga lahi ng sangkatauhan.
  • Mitolohiyang Abrahamiko
    • Adan at Eba - Ayon sa Aklat ng Genesis, hinugis ng diyos si Adan mula sa alikabok at inilagay sa hardin ng Eden. Si Eba ay kalaunang nilikha mula sa tadyang ni Adan upang maging kasama nito. Inilagay ng diyos ang isang puno sa hardin na nagbabawal kay Adan at Eba na kainin ang bunga nito. Dinaya ng ahas sina Adan at Eba na kumain ng bunga ng puno at kalaunan ay pinalayas sina Adan at Eba mula sa hardin ng eden.
    • Adam Kadmon (Kabbalah at iba pang mga tradisyong mistikal)
  • Mitolohiyang Australian na aborihinal
  • Mitolohiyang Ayyavazhi
  • Mitolohiyang Tsino
    • Pangu - Ayon sa mitolohiyang Tsino, sa pasimula ay walang anumang bagay sa uniberso maliban sa isang walang anyong kaguluhan. Ang kaguluhang ito ay nagsama sa isang cosmikong itlog sa loob ng mga 18,000 taon. Sa loob, ang perpektong magkasalungat na mga prinsipyo ng Yin at yang ay naging balanse at si Pangu ay umahon o nagising mula sa itlog. Si Pangu ay inilalarawan bilang isang primitibo na mabalahibo na higante na may mga sungay sa kanyang ulo. Sinimulan ni Pangu ang paglikha ng mundo. Kanyang hiniwalay ang Yin mula sa yang ng kanyang malaking palakol na lumilikha ng mundo na madilim na yin at kalangitan na maliwanag na yang. Upang panatilihin itong hiwalay, si Pangu ay tumayo sa pagitan nila at itinulak papataas ang kalangitan. Ang gawaing ito ay tumagal ng 18,000 taon na sa bawat araw, ang langit ay lumago ng 10 talampakang mas mataas, ang mundo ng 10 talampakan na mas malawak at si Pangu ay lumago ng 10 talampakan sa taas. Sa ilang mga bersiyon, si Pangu, ay tinulungan sa paglikha ng mga apat na prominenteng mga hayop na Pagong, Qilin, Phoenix at Dragon.
  • Mitolohiyang Cowichan
    • Quiltumtun
  • Mitolohiyang Alemaniko
    • Mannus - Siya ang anak ng diyos na si Tuisto at ninuno ng mga tatlong tribong Alemaniko na Ingaevones, Herminones at Istvaeones.
  • Mitolohiyang Griyego
    • Pandora - Ang bawat diyos ay tumulong na lumikha kay Pandora sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanya ng mga walang katulad na regalo. Inutos ni Zeus kay Hephaestus na hugisin si Pandora mula sa putik bilang bahagi ng parusa sa sangkatauhan para sa pagnanakaw ni Promtheus ng sikrteo ng apoy. Ang lahat ng mga diyos ay sumama sa paghahandog sa kanya ng mga nakaaakit na regalo.
    • Epimetheus - unang tao sa ilang mga salaysay
    • Deucalion at Pyrrha (mga unang tao ngunit may ibang mga unang lahi)
  • Mitolohiyang Hotcâk
    • Kunu
    • Isang hindi pinangalanang may isang hitang tao
    • Turtle
Sa iba't ibang mga tradisyong Hindu, si Manu, ang unang tao na ninuno ng sangkatauhan. Siya rin ang pinakaunang hari na naghari sa mundo na nagligtas sa sangkatauhan sa malaking baha pagkatapos balaan ng Matsya na avatar ni Vishnu.
Isang depiksiyon nina Ask at Embla ni Robert Engels, 1919.
  • Mitolohiyang Norse
    • Ask at Embla - Ayon sa aklat na Gylfaginning, ang tatlong mga magkakapatid na lalakeng sina Vili, Vé, at Odin ang mga manlilikha ng unang lalake at babae. Ang mga magkakapatid ay minsang naglalakad sa baybayin ng dagat at nakakita ng dalawang mga puno doon. Kanilang kinuha ang kahoy at mula dito ay nilikha ang mga unang tao na sina Ask at Embla. Ang isa sa tatlo ay nagbigay sa mga ito ng hininga ng buhay, ang ikalawa ay nagbigay sa mga ito ng paggalaw at katalinuhan at ang ikatlo ay nagbigay sa mga ito ng hugis, pagsasalita, pandinig at paningin. Binigyan rin ng tatlong mga diyos ang mga ito ng mga damit at pangalan. Sina Ask at Embla ang naging ninuno ng sangkatauhan at binigyan ng tahanan sa loob ng mga pader ng Midgard.[10]
    • Lif and Lifthrasir - mga unang tao na muling pumuno sa mundo pagkatapos ng Ragnarok
  • Mitolohiyang Pachacamac & Huling Mitolohiyang Inca
    • Ang unang lalake at babae ay hindi pinangalanan
  • Mitolohiyang Polynesian
    • Ele'ele
    • Kumu-Honua at Lalo-Honua - Ang mga unang lalake at abbae na binigyan ng hardin ni Kāne at pinagbawalan na kumain ng isang partikular na prutas.
    • Marikoriko at Tiki - Ang unang babae na nilikha ni Ārohirohi mula sa init ng araw at umaalingawngaw na talampas. Kanyang pinakasalan si Tiki na unang lalake at nanganak kay Hine-kau-ataata.
    • Tu-Mea - Ang anak ng diyosa ng bukang liwayway na si Atanua na asawa ni Atea. Nilikha ni Atanu ang mga dagat pagkatapos malaglagan sa pagbubuntis at pinuno ang mga karagatan ng kanyang pluidong amniotiko.
    • Tonga
    • Vatea at Papa
  • Mitolohiyang Hapones
  • Mitolohiyang Bambuti
    • Ang supremang diyos ng mga pygmy ng Congo ay lumikha ng tatlong magkakaibang mga lahi ng tao nang hiwalay mula sa tatlong mga uri ng putik: isang itim, isang puti at isang pula.[11]
  • Mitolohiyang Asmat
    • Ang mga taong Asmat ng New Guinea ay pinaniniwalaang nalikha nang ang isang diyos ay nag-ukit ng mga kahoy na estatwa sa isang seremonyal na bahay at nagsimulang magtambol ng tambol. Ang mga estatwa ay naging mga buhay na tao at nagsimulang sumayaw. Kalaunan, ang isang malaking buwaya ay nagtangkang umatake sa seremonyal na bahay ngunit tinalo ng kapangyarihan ng diyos. Ang buwaya ay hinati sa ilang mga piraso at inihagis sa iba't ibang mga direksiyon. Ang bawat piraso ay naging isa sa mga dayuhang tribong ng mga taong Asmat. [12]
  • Katutubong mitolohiya ng Pilipinas
    • Ayon sa mga Negrito[kailangan ng sanggunian], matapos awayin ng isang ibong lawin ang diyos na panginoon ng karagatan, lumapag ito sa isang pulo upang makapagpahinga. Habang namamahinga, namataan nito ang isang matayog at malaking puno ng kawayan na kaniyang tinuka ng maraming ulit. Dahil sa pagtutukang ito, nabiyak ang puno ng kawayan. Sa pagbiyak na ito, lumabas mula sa kawayan ang unang lalaki at babae. Ang lalake ay tinawag na Malakas at ang babae ay tinawag na Maganda.

Tingnan din[baguhin]

Mga sanggunian[baguhin]

  1. ↑ Steel, Mike; Penny, David (2010). "Origins of life: Common ancestry put to the test". Nature 465 (7295): 168–9. doi:10.1038/465168a. PMID 20463725. 
  2. ↑ Liu H, Prugnolle F, Manica A, Balloux F (August 2006). "A geographically explicit genetic model of worldwide human-settlement history". Am. J. Hum. Genet. 79 (2): 230–7. doi:10.1086/505436. . PMID 16826514. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1559480. "Currently available genetic and archaeological evidence is generally interpreted as supportive of a recent single origin of modern humans in East Africa. However, this is where the near consensus on human settlement history ends, and considerable uncertainty clouds any more detailed aspect of human colonization history." 
  3. ↑ "This week in Science: Out of Africa Revisited". Science 308: 921. 2005-05-13. doi:10.1126/science.308.5724.921g. 
  4. ↑ Stringer C (June 2003). "Human evolution: Out of Ethiopia". Nature 423 (6941): 692–3, 695. doi:10.1038/423692a. PMID 12802315. 
  5. ↑ Johanson D. "Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa?". ActionBioscience. American Institute of Biological Sciences. http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html. 
  6. ↑ "Modern Humans – Single Origin (Out of Africa) vs Multiregional". http://www.asa3.org/ASA/education/origins/migration.htm. 
  7. ↑ Boyd, Robert; Silk, Joan B. (2003). How Humans Evolved. New York, New York: Norton. ISBN 0-393-97854-0. 
  8. ↑ Tedlock, Barbara. 2005. The Woman in the Shaman's Body: Reclaiming the Feminine in Religion and Medicine. New York: Bantam.
  9. ↑ Balter, Michael (2005). "The Dorak Affair". The Goddess and the Bull: Catalhöyük: An Archaeological Journey to the Dawn of Civilization. ISBN 0-7432-4360-9. http://books.google.com/books?id=l2QiRkJXX60C&pg=PA40&dq=catalhoyuk+in+its+day. 
  10. ↑ Byock (2006:18).
  11. ↑ Mbiti, John, African Religions & philosophy, Heinemann, 1990, p. 91.
  12. ↑ Feder, Kenneth L.; Michael Alan Park, Human Antiquity: An Introduction to Physical Anthropology and Archaeology, Mayfield Publishing Company, 1989, pp. 3-4.
Kinuha mula sa "http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Unang_tao&oldid=1352930"