Uniberso
Sa astronomiya, ang uniberso o sansinukob (Ingles: universe) ay may kahulugang "lahat ng naririyan sa labas."[1] Nilalaman nito ang araw, ang lahat ng mga buntala kabilang ang Daigdig, ang lahat ng mga galaksiya, at lahat ng nasa kalawakan. Napakalaki nito kung kaya't sinusukat ito ng mga siyentipiko sa pamamagitan ng bilyun-bilyong mga taong-liwanag - ang layo ng nalalakbay ng liwanag sa loob ng isang taon. Para makapaglakbay habang lulan ng isang sasakyang pangkalawakan, na ginagamit ang pangkasalukuyang kaalaman, aabutin ng mga daantaon bago marating ang pinakamalapit na bituin. Sa pagitan ng mga bituin at mga galaksiya, halos walang laman at napakalamig.
Kosmolohiya ang tawag sa agham na nag-aaral sa putanginang pinagmulan ng uniberso, kung paano ito nagbabago, at kung ano ang hinaharap nito. Sa pagdaan ng kasaysayan, nagkaroon ng iba't ibang teoriya hinggil sa pinagmulan ng uniberso, ngunit ang panukalang tinatanggap ng karamihan sa mga siyentista o siyentipiko ay ang tinatawag na Malaking Pagsabog (o Big Bang sa Ingles). Sinasabi sa panukalang ito na dating densidad ang uniberso, at sadyang nasundan ng paglawak (ito ang "pagsabog" o bang) matagal na panahon na ang nakalilipas. Noong sinaunang panahon, may mga ideyang iminungkahi ang mga tao sa kung paano nagkaroon ng uniberso. Ang karaniwang ideya ng mga mananampalataya ng relihiyon (Kabilang ang Hudaismo, Kristiyanismo, Hinduismo, Islam at marami pang iba) ay paliwanag na may kaugnayan sa mga diyos.
Bagaman tinatawag ang uniberso bilang "lahat ng mga bagay na may katawan at umiiral": ang kabuuan ng kalawakan at panahon, lahat ng anyo ng materya (mga bagay na umuukupa sa espasyo at may bulto o masa), enerhiya at momentum, at mga batas na nauukol sa katawan at mga di-pagbabagong pisikal na namamahala sa kanila. Ngunit, maaari ring gamitin ang salitang uniberso sa ilang mga diwang may bahagyang kaibahan, na nagpapahiwatig sa konseptong kosmos, ang daigdig, o ang kalikasan. Tinatawag ding sandaigdigan, sandaigdig, sansinukob, at sansinukuban ang sanlibutan.[2] Sa Bibliya, ito ang tinutukoy sa mga katagang "mga langit at lupa" sapagkat walang katumbas sa wikang Ebreo, isa sa mga pinagbatayan ng mga salin ng mga aklat na nasa Bibliya, ang salitang sanlibutan o uniberso. Dahil dito, palaging ginagamit sa Ebreo ang katagang "mga langit at lupa" para sa sanlibutan. At bilang dagdag, tatlo ang itinuturing na langit sa Ebreo: una, ang nasa itaas ng kalawakan; pangalawa, ang mismong kalawakan; at pangatlo, ang papawirin. Bagaman, kaugnay ng huli, wala ring katumbas sa Ebreo ang salitang papawirin. At sinasabi din na akmang-akma ang mga katawagang sansinukob at santinakpan ng Tagalog sa kaisipang Ebreo.[3]
Tingnan din [baguhin]
Mga sanggunian [baguhin]
- ↑ Salin ng Ingles na: "everything out there."
- ↑ Maling banggit (Hindi tamang
<ref>tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalangJETE); $2 - ↑ Abriol, Jose C.. (2000). ""Mga langit at lupa," "Sansinukob, santinakpan," at "Papawirin," mula sa mga talababa bilang 1, 6, at 20, Ang Paglalang sa Sanlibutan, Kauna-unahang Kasaysayan, Henesis 1". Ang Banal na Biblia, Natatanging Edisyon, Jubileo A.D. Paulines Publishing House/Daughters of St. Paul (Lungsod ng Pasay) ISBN 9715901077.
