Ensalada
 | |
| Pangunahing Sangkap | Mga pira-piraso ng gulay, prutas, karne, itlog, o grano na may halong sarsa. |
|---|---|
| |
Ang ensalada[1] ay isang putahe na binubuo ng mga samu't saring sangkap, kadalasan mga gulay. Tipikal na inihahain ang mga ito nang malamig o sa temperaturang-silid, ngunit maaaring ihain ang ilan nang mainit-init. Karaniwang nagpapasarap sa mga ensalada ang mga kondimento at panimpla (o dressing) na may iba't ibang lasa.
Pinagsasaligan ng mga ensaladang mahardin ang mga gulay na dahon tulad ng letsugas, arugula, kale o espinaka; napakakomun ang mga ito na kadalasang tumutukoy ang salitang ensalada sa mga mahaharding ensalada. Kabilang sa mga iba pang uri ng ensalada ang ensaladang bins, ensaladang tulingan, ensaladang tinapay (tulad ng fattoush, panzanella), ensaladang gulay na walang gulay na dahon (tulad ng ensaladang Griyego, ensaladang patatas, coleslaw), ensaladang de-bigas, de-pasta, at de-pansit, ensaladang prutas at panghimagas.
Maaaring ihain ang mga salad sa anumang oras habang kumakain:
- Ensaladang pampagana – mga magaan at maliit na ensalada na inihahain bilang unang kurso ng kainan
- Ensaladang pamutat – pampasabay sa ulam bilang pamutat; kabilang dito ang ensaladang patatas at coleslaw
- Ensaladang pang-ulam – kadalasang nilalaman ng isang porsiyon o higit pang mga pagkain na mataas sa protina, tulad ng itlog, legumbre, o keso
- Ensaladang panghimagas – matatamis na ensalada na nilalaman ng mga prutas, helatina, pampatamis o binating krema
Kapag nagpapalasa ang sarsa sa ensalada, karaniwan itong tinatawag na panimpla o dressing; karamihan ng mga panimpla ay nakasalig sa halo ng langis at suka o makremang deyri.
Kasaysayan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang mga sinaunang Griyego at Romano ay kumakain ng halo-halong gulay na na sarsa, isang uri ng ensaladang halo-halo.[2][3] Ang mga ensalada, kabilang ang mga ensaladang may patong-patong na sangkap at may sarsa, ay naging popular sa Europa mula pa noong pagpapalawak ng mga imperyong Griyego at Romano. Sa kanyang aklat noong 1699 na Acetaria: A Discourse of Sallets, na madalas ituring na unang aklat tungkol sa mga ensalada,[4] tinangka ni John Evelyn, ngunit hindi gaanong nagtagumpay, na hikayatin ang kanyang mga kapwa Briton na kumain ng sariwang mga dahon ng ensalada.[5] Si Maria, Reyna ng mga Eskoses, ay kumain naman ng pinakuluang ugat ng kintsay na inihain sa ibabaw ng mga dahon, na tinakpan ng makremang sarsang mustasa, trupo, chervil, at mga hiniwang nilagang itlog.[6]
Maaaring ibinebenta ang mga ensalada sa mga supermerkado, sa mga restoran, at sa mga paspudan. Sa Estados Unidos, ang mga restoran ay maaaring magkaroon ng mga salad bar o ensaladahan na may sahog na panggawa ng mga ensalada, na gagamitin ng mga kostumer para buuin ang kani-kanilang mga ensalada.[7]
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ Alexandra Petilla; Rafia Q. Shah; Jyothi Setti; Jose C. Magboo; Amaryllis Garupa Selk; Gita Bantwal; Suzanne Olipane; Madge Kho; Ruchira Handa; Chris Santos-Brosnihan; Jumuna B. Vittal; Roosebelt Balboa; Antoinette G. Angeles; Dr. S. Jayasankar; Sivagama Sundhari Sikamani; Socorro M. Bannister; Blanca G. Calanog; Carmencita Q. Fulgado; Rosario E. Gaddi; Salvador Portugal; Marivic L. Gaddi; Jerry P. Valmoja; Peter Nepomuceno; Carmelita Lavayna; Atonia A. Suller; JoAnn C. Gayomali; Florence T. Chua; Theresa Gatwood; Mama Sita; Century Park Hotel-Manila; The Peninsula Hotel-Manila; Holiday Inn-Manila (1998). Recipe Book of Filipino Cuisine. Pittsburg, Pennsylvania: Naresh Dewan.
- ↑ Olver, Lynne. "The Food Timeline: history notes--salad" [Ang Takdang Panahon ng Pagkain: mga tala sa kasaysayan--ensalada]. The Food Timeline (sa Ingles).
- ↑ "salad-recipe.net". Inarkibo mula sa orihinal noong 3 Nobyembre 2005.
- ↑ Main, C. F. (2012-06-12). "John Evelyn's Salads" [Mga Ensalada ni John Evelyn]. The Journal of the Rutgers University Libraries (sa Ingles). 45 (2). doi:10.14713/jrul.v45i2.1630. ISSN 0036-0473.
- ↑ "The History of Salad" [Ang Kasaysayan ng Ensalada]. ChefTalk.com (sa Ingles). 17 Pebrero 2010. Inarkibo mula sa orihinal noong 5 Hunyo 2009. Nakuha noong 20 Oktubre 2009.
- ↑ Harper, Douglas. "salad". Online Etymology Dictionary (sa Ingles).
- ↑ "Birth of the salad bar; Local restaurant owners may have invented the common buffet, [Kapanganakan ng salad bar; Maaaring naimbento ng mga may-ari ng lokal na restoran ang karaniwang bupey] (sa wikang Ingles)." The State Journal-Register (Springfield, IL), 28 Disyembre 2001, Seksiyon sa magasin (pa. 10A)
Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.