Alemanya

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Republikang Pederal ng Alemanya
Bundesrepublik Deutschland
Pambansang Awit: 
Ikatlong talata ng Deutschlandlied
(Awit ng Alemanya)
tinatawag ring Einigkeit und Recht und Freiheit
(Pagkakaisa at Katarungan at Kalayaan)


Kinaroroonan ng  Alemanya  (kahel)

– sa Europe  (kamelyo & puti)
– sa the Nagkakaisang Europeo  (kamelyo)  —  [Gabay]

Kabisera Berlin
(Siya na ring pinakamalaking lungsod)
52°31′N 13°24′E / 52.517°N 13.400°E / 52.517; 13.400
Opisyal na wika Aleman1
Pangalang-
turing
Aleman
Pamahalaan Pederal na republikang parlamentaryo
 -  Pangulo Joachim Gauck
 -  Kansilyer Angela Merkel (CDU)
 -  Pangulo ng Bundestag Norbert Lammert
 -  Pangulo ng Bundesrat Stanislaw Tillich
 -  Pangulo ng Federal Constitutional Court Andreas Voßkuhle
Lehislatura
 -  Mataas na kapulungan Bundesrat
 -  Mababang kapulungan Bundestag
Pagkabuo
 -  Silangang Francia 843 
 -  Banal na Imperyong Romano 962 
 -  Kumpederasyong Aleman 8 Hunyo 1815 
 -  Imperyong Aleman 18 Enero 1871 
 -  Republikang pederal 23 Mayo 1949 
 -  Muling pagkakaisa 3 Oktubre 1990 
Lawak
 -  Kabuuan 357,021 km2 (ika-63)
137,858 sq mi 
 -  Katubigan (%) 2.416
Populasyon
 -  Pagtataya ng 2015 82,175,700[1] (ika-16)
 -  Kakapalan 227/km2 (ika-59)
583/sq mi
KGK (KLP) Pagtataya ng 2015
 -  Kabuuan $3.842 trilyon[2] (ika-5)
 -  Per capita $47,033[2] (ika-20)
KGK (nominal) Pagtataya ng 2015
 -  Kabuuan $3.371 trillion[2] (ika-4)
 -  Per capita $41,267[2] (ika-20)
Gini (2014) 30.7 
TKT (2014) 0.916 (ika-6)
Salipi Euro () (EUR)
Pook ng oras CET (UTC+1)
 -  Tag-araw (DST) CEST (UTC+2)
Nagmamaneho sa kanan
Internet TLD .de and .eu
Kodigong pantawag 49

Ang Alemánya[3] (internasyonal: Federal Republic of Germany; Aleman: Bundesrepublik Deutschland, pinakamalapit na bigkas [bun·des·re·pu·blík dóych·land]) ay isang bansa sa gitnang Europa na kasáma sa Unyong Europeo (EU). Ito ay pinaliligiran ng Hilagang Dagat, Dinamarka at ng Dagat Baltiko sa hilaga; ng Polonya at Tsekya sa silangan; Austria at Switzerland sa timog, at ng Pransiya, Luxembourg, Belhika, at Netherlands sa kanluran. Ang teritoryo ng Alemanya ay sumasaklaw sa 375,201 kilometro kuwadradong lupain na may pabago-bagong klima. Ang bansa ay mayroong higit 82 milyong mamamayan at natatangi at unang bansang may pinakamataong kasapi ng Unyong Europeo. Pagkatapos ng Estados Unidos, ang Alemanya ay ang pangalawang pinakasikat na destinasyon paglipat sa mundo.[4]

Sa kabuuan ng kaniyang kasaysayan, ang Alemanya ay naging bahagi ng iba't ibang estado. Isang maliit na lugar na kung tawagin ay Germania (wikang Latin) ang tinirahan ng mga taong Hermaniko noong mga 100 AD.

Ito ay nabuo lámang bílang estado mula 1871 hanggang 1945 (74 taon), at muli na namang nahati pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa dalawa: Republikang Pederal ng Alemanya (internasyonal: Federal Republic of Germany) na nakilala bílang Kanlurang Alemanya (Ingles: West Germany) at Demokratikong Republika ng Alemanya (internasyonal: German Democratic Republic) na nakilala naman bilang Silangang Alemanya (internasyunal: East Germany). Noong 3 Oktubre 1990, bumagsak ang Silangang Alemanya sa Kanlurang Alemanya at muling nabuo ang bansa. Ang Berlin ang kabisera at ang pinakaimportanteng lungsod.

Kasaysayan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang bansa ng Alemanya ay masagana sa kasaysayan na nagmula noong 100 BC. Maliit lámang ang kaalaman sa dáting Alemanya ngunit alam na ang mga tribong Hermaniko ay madalas naglaban sa Imperyo ng Roma.

Nang ika-9 siglo ay kumalat ang Kristyanismo sa bansa. Dito din pinanganak si Martin Luther, isang monghe na naghimagsik sa batas ng Simbahan at nagsimula ng bagong relihiyon na ang Protestanismo. Ito ang naging mitsa ng Panahon ng Repormasyon.

Nang ika-19 siglo naman ay dumating ang sikát na kaharian ng Prusya at sa pamumuno ni Otto von Bismarck at nakita ang tagumpay sa mga digmaan laban sa Dinamarka at Austria. Sa mga hulíng taon ng siglo natatag ang impyero ng Alemanya pagkatapos sa pagpapanalo sa digmaan laban sa Pranses.

Nang ika-20 siglo naman ang karanasan ng bayan ng Unang Digmaang Pandaigdig at ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nahati ang bansa sa silangan at kanluran. Ang Dingding ng Berlin ang naghati sa gitna ng kabisera at naging simbolo ng Digmaang Malamig.

Nang 1989, pinatumba ang Dingding ng Berlin at nagkasama ulit ang kanluran at silangan. Sa kasulukuyan, ang ekonomiya ng Alemanya ay isa sa mga pinakamahusay sa mundo.

Pagkakahati[baguhin | baguhin ang batayan]

Labing-anim na estado (Bundesländer) ang bumubuo sa Alemanya at ang kani-kaniyang kabisera:[5]

  1. Baden-Wurtemberg (Stuttgart)
  2. Baviera (Múnich)
  3. Berlin (Berlin)
  4. Brandeburgo (Potsdam)
  5. Bremen (Bremen)
  6. Hamburgo (Hamburgo)
  7. Hesse (Wiesbaden)
  8. Mecklemburgo-Kanlurang Pomerania (Schwerin)
  9. Mababang Sahonya (Hanóver)
  10. Hilagang Renania-Westfalia (Düsseldorf)
  11. Renania-Palatinado (Maguncia)
  12. Sarre (Sarrebruck)
  13. Sahonya (Dresde)
  14. Sahonya-Anhalt (Magdeburgo)
  15. Schleswig-Holstein (Kiel)
  16. Turingia (Erfurt)

Tignan din[baguhin | baguhin ang batayan]

Sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga kawing panlabas[baguhin | baguhin ang batayan]