Aman Dangat

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Datu
Aman Dangat
Statue of Kenan Aman Dangat.jpg
KapanganakanSabtang Island, Batanes
KamatayanSeptember 1791
Basco, Batanes
IkinamatayBinitay sa pamamagitan ng pagbigti
NasyonalidadFilipino
Iba pang pangalanKenan, Buenaventura
HanapbuhayChieftain of Malakdang
Kilala dahil saPaghihimagsik ng mga Ivatan/Dangat Revolt (1785-1791)

Si Aman Dangat, na kilala rin bilang "Kenan", ay isang makapangyarihang Mangpus ng bayan ng Malakdang sa isla ng Sabtang sa Batanes, Pilipinas na nag-himagsik laban sa mga Espanyol mula 1785 hanggang 1791.[1]

Himagsikan laban sa Espanya[baguhin | baguhin ang batayan]

Pagtatag ng lalawigan[baguhin | baguhin ang batayan]

Noong 1782, ipinadala ng Gobernador-Heneral na si José Basco y Vargas ang isang ekspedisyon sa isla ng Batanes at pormal na sinakop ang mga Ivatan sa ilalim ng Hari ng Espanya . Ang panuntunang Espanyol ay itinatag sa isla ng Batanes noong Hunyo 26, 1783, at si Jose Huelva y Melgarejo bilang unang gobernador ng isla[2] at ang bagong probinsya ay pinangalanang Provincia de la Concepcion. Patuloy na pinamamahalaan ni Aman Dangat ang kanyang bayan bilang isang pinuno ayon sa batas ng mga katutubong kaugalian.[3]

Paglaban sa mga patakaran[baguhin | baguhin ang batayan]

Para sa mas madaling pangangasiwa ng mga tao, ang mga tagabaryo ng Sabtang at Vuhus ay inilipat sa San Vicente at San Felix sa bayan ng Ivana noong 1785[4] at sa taong ito unang nagkaproblema si Aman Dangat sa mga awtoridad ng Espanya. Tinanong niya kung bakit dapat niyang sundin ang mga patakaran ng Espanya.[5][6] Tinanggihan niya ang mga patakaran ng Espanya at sa una ito ay isang pagpapakita ng lakas habang sinusuri niya ang mga kahinaan at lakas ng mga awtoridad ng Espanya.[7] Noong 1789, ang ikatlong gobernador ng Batanes na si Joaquin del Castillo ay nag-utos na ang mga Ivatan ay dapat na manirahan sa mga bagong tatag na bayan, baguhin ang kanilang mga kasuutan at kaugalian at sundin ang sistema ng gobyerno ng Espanya[8] at sundin ang batas sa pamamagitan ng pagsunod sa gobernador bilang kinatawan ng hari.[9] Naramdaman niya na ang kautusan ay laban sa kanya dahil siya ang pinuno ng Malakdang . Siya at mga 150 kalalakihan ay pinaligiran ang bahay ng misyonarong paring Dominicano na si Padre Bartolome Artiguez at hiniling na malaman kung may plano ang gobernador na arestuhin siya, at tiniyak ng pari na walang ganoong plano. Tinanong din niya si Gobernador del Castillo at tiniyak sa kanya ng gobernador na walang ganoong plano at sinabi sa kanya na hindi siya dapat mag-atubiling mag-apela sa gobernador kung sa palagay niya ay hindi makatarungan ang pagtrato sa kanya sa anumang paraan.[10][11]

Paghihimagsik at kamatayan[baguhin | baguhin ang batayan]

Noong 1791, ang mga Pilipinong hindi Ivatan na nagtatrabaho sa ilalim ng pamahalaan ng Espanya ay kumuha mula sa mga tauhan ni Aman Dangat ng mga kahoy ng walang bayad, siya ay nagprotesta sa gobernador ngunit sa halip, ang kanyang mga tauhan ay ikinulong.[1] Sa ilalim ng kanyang pamumuno, nag-organisa siya ng isang pag-aalsa. Mahigit sa isang daang kalalakihan mula sa Sabtang ay sumali sa kanya sa isang pag-aalsa at pitong tauhan ng pamahalaan ang kanilang napatay.[2] Ang mga awtoridad ng Espanya na may labis na lakas ay nagapi ang puwersa ni Aman Dangat at higit na mas marami at mas malakas ang puwersa ng Espanya. Karamihan sa kanyang mga tauhan ay napatay at nahatulan.[12]

Si Aman Dangat, isang malakas at matapang na pinuno na nakikipaglaban para sa mga karapatan at kalayaan ng mga katutubo, ay binigti ng nakabitin sa publiko noong Setyembre 1791 sa bayan ng Basco, Batanes.[13] Bago ang pagpapatupad nito, nabinyagan sya at nabautismuhan at tinawag sa pangalang Buenaventura.[3]

Ang mga tao ng Sabtang pagkatapos nito ay inutusan kaagad na manirahan sa San Vicente at San Felix sa bayan ng Ivana sa Isla ng Batan .

AMAN DANGAT

Sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. 1.0 1.1 Churchill, Bernardita Reyes; Quiason, Serafin D.; Tan, Samuel K. (1998). The Philippine Revolution and Beyond: Papers from the International Conference on the Centennial of the 1896 Philippine Revolution (sa Ingles). Philippine Centennial Commission, National Commission for Culture and the Arts. p. 586. ISBN 9789719201823. Hinango noong 30 September 2019.
  2. 2.0 2.1 "In 1754 Fr Vicente Garcia OP professor of theology at the Universidad de Santo". www.coursehero.com (sa Ingles). Hinango noong 30 September 2019.
  3. 3.0 3.1 HORNEDO, FLORENTINO H. (1983). "Batanes, 1686-1898: History of an Attempt to Change a Culture". Philippine Studies. 31 (4): 491–496. ISSN 0031-7837. JSTOR 42632669.
  4. "Batanes: 9 Interesting Facts About The "Paradise Of The North"". FilipiKnow. 2 August 2019. Sininop mula sa orihinal noong 28 January 2018. Hinango noong 30 September 2019.
  5. Churchill, Bernardita Reyes; Quiason, Serafin D.; Tan, Samuel K. (1998). The Philippine Revolution and Beyond: Papers from the International Conference on the Centennial of the 1896 Philippine Revolution (sa Ingles). Philippine Centennial Commission, National Commission for Culture and the Arts. ISBN 9789719201823. Hinango noong 30 September 2019.
  6. "Places to see – Provincial Government of Batanes". Hinango noong 30 September 2019.
  7. Reyes Churchill, Bernardita; D. Quiason, Serafin; K. Tan, Samuel (1998). The Philippine Revolution and Beyond. p. 586. ISBN 9789719201823. Hinango noong 30 September 2019.
  8. Philippine Studies (sa Ingles). Ateneo de Manila University Press. 1983. Hinango noong 30 September 2019.
  9. González Alonzo, Fr. Julio, O.P. (1966). "The Batanes Islands", in Acta Manilana, Manila: University of Santo Tomas Research Center
  10. Acta Manilana (sa Ingles). University of Santo Tomás Research Center. 1965. p. 44. Hinango noong 30 September 2019.
  11. "Sabtang, Batanes". BATANES: MÁVID a LUGAR. Hinango noong 30 September 2019.
  12. Guillermo, Artemio R. (2012). Historical Dictionary of the Philippines (sa Ingles). Scarecrow Press. p. 31. ISBN 9780810872462. Hinango noong 30 September 2019.
  13. Historical markers, 1992-2006. National Historical Institute. 2008. p. 101. ISBN 9789715382168. Hinango noong 30 September 2019.