Aquilea
Aquileia | |||
|---|---|---|---|
| Comune di Aquileia | |||
_-_Exterior.jpg) Ang Basilika ng Aquilea. | |||
| |||
Lokasyon ng Aquileia  | |||
| Kamalian ng Lua na sa Module:Location_map na nasa linyang 526: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Italy Friul-Venecia Julia" does not exist. | |||
| Mga koordinado: 45°46′11.01″N 13°22′16.29″E / 45.7697250°N 13.3711917°E | |||
| Bansa | Italya | ||
| Rehiyon | Friul-Venecia Julia | ||
| Lalawigan | Udine (UD) | ||
| Mga frazione | Beligna, Belvedere, Viola, Monastero | ||
| Pamahalaan | |||
| • Mayor | Emanuele Zorino | ||
| Lawak | |||
| • Kabuuan | 37.44 km2 (14.46 milya kuwadrado) | ||
| Taas | 5 m (16 tal) | ||
| Populasyon (2018-01-01)[2] | |||
| • Kabuuan | 3,306 | ||
| • Kapal | 88/km2 (230/milya kuwadrado) | ||
| Tawag sa tagalugar | Aquileiesi | ||
| Sona ng oras | UTC+1 (CET) | ||
| • Tag-init (DST) | UTC+2 (CEST) | ||
| Kodigong Postal | 33051 | ||
| Kodigo sa pagpihit | 0431 | ||
| Kodigo ng ISTAT | 030004 | ||
| Santong Patron | San Hermagoras at Fortunatus | ||
| Saint day | July 12 | ||
| Websayt | Opisyal na website | ||
| Official name | Archaeological Area and the Patriarchal Basilica of Aquileia | ||
| Pamantayan | Cultural: iii, iv, vi | ||
| Sanggunian | 825 | ||
| Inscription | 1998 (ika-22 sesyon) | ||
Ang Aquilea o Aquileia ay isang comune (komuna o munisipalidad) sa rehiyon ng Friul-Venecia Julia sa hilagang-silangang Italya. Ito ay matatagpuan sa dulo ng Adriatico sa gilid ng mga lawa, mga 10 kilometro (6 mi) mula sa dagat, sa ilog Natiso (modernong Natisone), na ang daloy ay medyo nagbago mula noong panahon ng mga Romano.
Noong sinaunang panahon, ang Aquileia ay isang pangunahing lungsod ng Roma na may tinatayang populasyon na malapit sa 100,000 noong ika-2 siglo AD.[3][4] Itinatag bilang isang kolonyang militar ng Roma noong 181 BK, ang Aquileia ay naging kabesera ng rehiyon ng Augusto X at isang sentrong metropolitano para sa sinaunang Kristiyanismo. Noong huling bahagi ng sinaunang panahon, ito ang unang lungsod sa Tangway ng Italya na sinalakay ni Atila ang Hun.
Sa kasalukuyan, ang Aquileia ay isa sa mga pinakamahalagang arkeolohikong lugar sa hilagang Italya. Ang mga guho nito, kabilang ang mga mosaic at isang sinaunang Kristiyanong basilica, ay isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO. Ang Aquileia ay mayroon ding kahalagahan sa kasaysayan bilang isa sa mga dating kabesera ng Friul, kung saan ang eskudo de armas nito ang simbolo ng rehiyon.
Kasaysayan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Klasikong sinaunang panahon
[baguhin | baguhin ang wikitext]Republikang Romano
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang Aquileia ay itinatag bilang isang kolonya ng mga Romano noong 180/181 BK sa kahabaan ng Ilog Natiso, sa lupang timog ng Alpes Julianos ngunit mga 13 kilometro (8 mi) sa hilaga ng mga lawa. Ang kolonya ay nagsilbing isang estratehikong kuta sa hangganan sa hilagang-silangang sulok ng Transpadane Italya (sa kabilang panig ng ilog Po) at nilayon upang protektahan ang mga Veneto, mga tapat na kaalyado ng Roma noong pagsalakay ni Hannibal noong Ikalawang Digmaang Puniko at noong Digmaang Ilirika. Ang kolonya ay magsisilbing isang kuta upang pigilan ang pagsulong papasok sa Galia Cisalpina ng iba pang mga taong mahilig sa digmaan, tulad ng kaaway na Carni sa hilagang-silangan sa tinatawag ngayong Carnia at mga tribong Histri sa timog-silangan sa tinatawag ngayong Istri. Sa katunayan, ang lugar na napili para sa Aquileia ay humigit-kumulang 6 km (3.7 mi) kung saan tinatayang 12,000 Seltang Taurisci ang nagtangkang manirahan noong 183 BK. Gayunpaman, mula noong ika-13 siglo BC, ang lugar, sa ilog at sa dulo ng Adriatico, ay naging mahalaga rin sa komersyo bilang katapusan ng kalakalan ng Baltikong ambar (sucinum). Samakatuwid, sa teorya ay hindi malamang na ang Aquileia ay isang Galikong oppidum kahit bago pa man dumating ang mga Romano. Gayunpaman, kakaunti ang mga artepaktong Selta na natuklasan mula 500 BK hanggang sa pagdating ng mga Romano.[5]
Mga pangunahing tanawin
[baguhin | baguhin ang wikitext]Katedral
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang Katedral ng Aquileia ay isang basilika na may patag na bubong na itinayo ni Patriyarka Poppo noong 1031 sa kinaroroonan ng isang naunang simbahan at muling itinayo sa estilong Gotiko ni Patriyarka Marquard ng Randeck (1365–1381).[6]
Mga sinaunang labing Romano
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang Aquileia ay isang mas maliit na bayan ngayon kaysa sa kolonya na unang itinatag ng Roma. Sa paglipas ng mga siglo, ang mga pagkubkob, lindol, baha, at pagnanakaw sa mga sinaunang gusali para sa mga materyales ay nangangahulugan na walang gusali mula sa panahon ng mga Romano ang natitira sa ibabaw ng lupa. Ang kinaroroonan ng Aquileia ay pinaniniwalaang pinakamalaking lungsod ng Roma na nahukay pa at nasa Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO. Gayunpaman, ang mga paghuhukay ay nagsiwalat ng ilan sa ayos ng bayan ng mga Romano tulad ng isang bahagi ng isang kalye, ang hilagang-kanlurang anggulo ng mga pader ng bayan; ang daungan ng ilog; at ang mga dating lokasyon ng mga paliguan, isang ampiteatro, isang sirko, isang sementeryo, ang Via Sacra, ang foro, at isang pamilihan. Ang Pambansang Museong Arkeolohiko ng Aquilea ay naglalaman ng mahigit 2,000 inskripsiyon, estatwa, at iba pang mga antigo at mosaic, pati na rin ang mga baso ng lokal na produksiyon at isang koleksiyon.
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011". Istat. Nakuha noong 16 Marso 2019.
- ↑ "Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018". Istat. Nakuha noong 16 Marso 2019.
- ↑ The Oxford Classical Dictionary, p. 129, sa Google Books
- ↑ A Brief History of Venice, p. 16, sa Google Books
- ↑ G. Bandelli, "Aquileia dalla fondazione al II secolo d.C" in Aquileia dalla fondazione al alto medioevo, M. Buora, ed.
- ↑ Glaser & Pochmarski 2012.
Mga pangkalahatang sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- Ensiklopedya Katoliko
- Neher sa Kirchenlexikon I, 1184–89
- De Rubeis, Monumenta Eccles. Aquil. (Strasburg, 1740)
- Ferdinando Ughelli, Italia Sacra, I sqq.; X, 207
- Cappelletti, Chiese d'Italia, VIII, 1 sqq.
- Menzano, Annali del Friuli (1858–68)
- Paschini, Sulle Origini della Chiesa di Aquileia (1904)
- Glaschroeder, sa Buchberger's Kirchl. Handl. (Munich, 1904), I, 300-301
- Hefele, Conciliengesch. II, 914–23.
- Para sa episcopal succession, tingnan ang PB Gams, Series episcoporum (Ratisbon, 1873–86), at Eubel, Hierarchia Catholica Medii Aevi (Muenster, 1898).
- Glaser, Franz; Pochmarski, Erwin (2012). Aquileia. Der archäologische Führer (sa wikang Aleman). Darmstadt/Mainz: Philipp von Zabern. ISBN 978-3-8053-4277-3.