Pumunta sa nilalaman

Camiling

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Camiling

Bayan ng Camiling
Bayan
Mapa ng Tarlac na nagpapakita sa lokasyon ng Camiling.
Mapa ng Tarlac na nagpapakita sa lokasyon ng Camiling.
Map
Camiling is located in Pilipinas
Camiling
Camiling
Lokasyon sa Pilipinas
Mga koordinado: 15°41′12″N 120°24′47″E / 15.6867°N 120.4131°E / 15.6867; 120.4131
Bansa Pilipinas
RehiyonGitnang Luzon (Rehiyong III)
LalawiganTarlac
Distrito— 0306903000
Mga barangay61 (alamin)
Pagkatatag1838
Pamahalaan
 • Punong-bayanErlon C. Agustin
 • Manghalalal53,620 botante (2025)
Lawak
 [1]
 • Kabuuan140.53 km2 (54.26 milya kuwadrado)
Populasyon
 (Senso ng 2024)
 • Kabuuan91,400
 • Kapal650/km2 (1,700/milya kuwadrado)
 • Kabahayan
22,530
Ekonomiya
 • Kaurian ng kitaika-1 klase ng kita ng bayan
 • Antas ng kahirapan10.35% (2021)[2]
 • Kita₱ 377.7 million (2022)
 • Aset₱ 1,232 million (2022)
 • Pananagutan₱ 275.9 million (2022)
 • Paggasta₱ 265.2 million (2022)
Kodigong Pangsulat
2306
PSGC
0306903000
Kodigong pantawag45
Uri ng klimaTropikal na monsoon na klima
Mga wikaPangasinan
Wikang Iloko
Tagalog
wikang Kapampangan
Websaytcamiling-lgu.gov.ph

Ang Bayan ng Camiling ay isang unang klaseng bayan sa lalawigan ng Tarlac, Pilipinas. AAyon sa senso ng 2024, ito ay may populasyon na 91,400 sa may 22,530 na kabahayan.

Ang Camiling ay isa sa pinakamabilis na lumalagong bayan ng Tarlac pagdating sa kita, mga gawaing pang-ekonomiya, at pamana ng kultura. Tinatawag din itong "Matandang Ginang sa Hilagang-kanlurang lalawigan ng Tarlac", dahil isa ito sa mga pinakamatandang munisipalidad na nilikha ng pamahalaang Espanyol sa ilalim ng lalawigan ng Pangasinan kung saan dati nitong kinabibilangan ang dating baryo ng Mayantoc, San Clemente, at Santa Ignacia. Kabilang sa pamana ng kultura ng munisipalidad ang mga simbahan, mga bahay-ninuno, at mga guho. Gayunpaman, ang baroque na simbahan ng Camiling ay hindi pa naibabalik pagkatapos ng 20 taon mula nang masunog ang loob nito. Ang loob ng simbahan, isa sa dalawang natitirang simbahang Espanyol sa Tarlac, ay naging tambakan ng dumi ng tao, habang ang harapan at mga buttress (mga suporta sa gilid) ay inookupahan na ng mga establisyimento ng negosyo. Ang isang buttress ay ginawang palikuran ng isang tindahan ng negosyo. Ang mga tagapagtaguyod ng pamana at mga lokal ng Camiling ay nangampanya para sa pagpapanumbalik ng simbahan matapos lumabas ang mga ulat noong Marso 2018.[3]

Ang Camiling ang pangunahing munisipalidad sa hilagang-kanlurang Tarlac. Ito ang sentro ng komersyo ng isang lugar na binubuo ng humigit-kumulang walong bayan, at nasa hangganan ng lalawigan ng Pangasinan. Ito ang daanan patungo sa gitna at kanlurang Pangasinan sa pamamagitan ng Romulo Highway (dating Highway 13). Kilala rin ito sa sikat nitong "chicharon Camiling" at sa berdeng katutubong bibingka na tinatawag na nilubyan.

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Talaksan:Ang orihinal na estatwa ni San Miguel.jpg
Isa sa mga orihinal na imahe ni San Miguel sa harap ng nasirang simbahan sa Camiling

Nagsimula ang kasaysayan ng Camiling bilang isang pamayanan na matatagpuan malapit sa Ilog Camiling.[4]

Noong panahon ng klasikal, ang lugar ay dating luntiang tropikal na rainforest at pangunahing ginagamit ng mga lokal na Pangasinense. Nang maitatag ang pamahalaan ng Caboloan noong 1406, ang lugar ay isinama bilang bahagi ng kaharian.[kailangan ng sanggunian] Ito ay pinamunuan ng isang serye ng mga katutubong huang (mga hari/reyna), na sina Urduja, Kamayin, Taymey, at Liyu.[kailangan ng sanggunian] Karamihan sa mga pinuno nito ay hindi pinangalanan dahil walang dokumento tungkol sa kanila ang maayos na naitala. Sa loob ng maikling panahon, isang emperador sa Tsina ang naging isang honoraryong pinuno rin.[kailangan ng sanggunian]

Noong 1575, sinalakay ng pirata ng Tsina na si Limahong ang pamahalaan at idineklara ang kanyang sarili bilang pinuno ng mga kaharian ng Caboloan. Kalaunan ay binuwag ang kaharian noong 1576, nang salakayin at sakupin ng mga Espanyol ang kabisera ng kaharian na Binalatongan (kasalukuyang San Carlos, Pangasinan). Kalaunan ay isinama ito sa Imperyong Espanyol.

Noong mga unang taon ng ika-18 siglo, ang komunidad ay isang sitio ng Paniqui; bago at pagkatapos, ang Paniqui ay bahagi rin ng Bayambang. Ang pangalan ng bayan ay hango sa "camiring" o "camiling", ang pangalang Pangasinan para sa punong Semecarpus cuneiformis, na noong panahong iyon ay sagana sa ilang.[5]

Ang komunidad ay orihinal na isang malawak na lugar ng Cogon na may mga makakapal na kagubatan na umaabot hanggang sa mga bulubundukin ng Zambales. Isang malawak na ilog ang tumatagos dito. Ang mga unang naninirahan sa lugar ay ang mga Aeta na nabubuhay sa pamamagitan ng pagtitipon ng mga prutas mula sa mga puno ng prutas, pangangaso, at pangingisda. Sa unang pagdating ng mga Mga Pangasinense at kalaunan ay ang mga Mga Ilocano mula sa hilaga, ang mga Aeta na dating malayang gumagala sa ilang ay napilitang lumipat sa loob.

Ang mga bagong naninirahan ay unang nanirahan sa latian, na ngayon ay kilala bilang "Cacamilingan" sa kanang bahagi ng ilog. Nang maglaon, ang mga naninirahang ito ay nagsimulang lumipat sa kaliwa sa kabilang baybayin dahil sa mas madalas na mapaminsalang pagbaha. Sa bagong lokasyong ito, ang mga residente roon ay nagtayo ng isang maliit na simbahan kung saan si Saint Michael ang patron.

Ang Camiling ay naging isang Komisyon ng Distrito mula 1834 hanggang 1837 na itinatag ni Don Francisco Soriano, ang noon ay Cabeza de Barangay na naging unang Komisyoner ng Distrito ng bayan. Noong 1838, ang Camiling ay naging isang malayang bayan, na pormal na nahihiwalay mula sa inang bayan ng Paniqui at kung saan si Don Vicente Galsim, ang unang Gobernadorcillo. Tatlumpu't walong iba pa ang sumunod sa kanya. Si Don Jose Sabado, ang huling naglingkod sa ilalim ng rehimeng Espanyol at ang unang Presidente Municipal sa ilalim ng Rebolusyonaryong Pamahalaan ni Aguinaldo.

Ang Camiling ay isang first-class na munisipalidad noong dekada 1970 ngunit muling inuri nang magkabisa ang Local Government Code noong unang bahagi ng dekada 1990. Muli itong naging isang first-class municipality noong Nobyembre 20, 2001, sa bisa ng Latest Income Classification (L.I.C.C.) na sinimulan ng Kagawaran ng Pananalapi; ang Local Government Unit ng Camiling ay muling inuri mula sa isang second class municipality patungong first-class municipality, matapos makamit ang taunang kita na 50,942,508.51 pesos. Noong 2008, ang kita ng Camiling ay mahigit 72,463,893,00 pesos na may average na paglago na mahigit 5.164% bawat taon (2001–2008).

Heograpiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Camiling ay 160 kilometro (99 mi) hilaga-hilagang-kanluran ng Maynila, 36 kilometro (22 mi) mula sa kabisera ng probinsya na Lungsod ng Tarlac, at 19 kilometro (12 mi) mula sa Paniqui.

Ito ay nasa hangganan ng San Clemente sa kanluran, Bayambang sa hilaga, Santa Ignacia at Mayantoc sa timog, at Paniqui at Moncada sa silangan.

Karamihan ay may patag na topograpiya ngunit ang ilang bahagi ay maburol hanggang bulubundukin kung saan matatagpuan ang mga barangay ng Papaac, Bacsay, Birbira at Cayasan, ilan lamang sa mga ito. Ang mas malalim na bahagi ng mga bundok ay maaaring ilarawan bilang isang lugar kung saan naninirahan ang mga mababangis na hayop, tulad ng usa, Toddy cat (Musang), baboy-ramo (Baboy ramo), at bayawak (Bayawak).

Mga Barangay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang bayan ng Camiling ay nahahati sa 61 mga barangay.

  • Anoling 1st
  • Anoling 2nd
  • Anoling 3rd
  • Bacabac
  • Bacsay
  • Bancay 1st
  • Bancay 2nd
  • Bilad
  • Birbira
  • Bobon 1st
  • Bobon 2nd
  • Bobon Caarosipan
  • Cabanabaan
  • Cacamilingan Norte
  • Cacamilingan Sur
  • Caniag
  • Carael
  • Cayaoan
  • Cayasan
  • Florida
  • Lasong
  • Libueg
  • Malacampa
  • Manakem
  • Manupeg
  • Marawi
  • Matubog
  • Nagrambacan
  • Nagserialan
  • Palimbo Proper
  • Palimbo-Caarosipan
  • Pao 1st
  • Pao 2nd
  • Pao 3rd
  • Papaac
  • Pindangan 1st
  • Pindangan 2nd
  • Poblacion A
  • Poblacion B
  • Poblacion C
  • Poblacion D
  • Poblacion E
  • Poblacion F
  • Poblacion G
  • Poblacion H
  • Poblacion I
  • Poblacion J
  • Santa Maria
  • Sawat
  • Sinilian 1st(with sitio cabaluangan and nangalisan)
  • Sinilian 2nd
  • Sinilian 3rd
  • Sinilian Cacalibosuan(with sitio barikir)
  • Sinulatan 1st
  • Sinulatan 2nd
  • Surgui 1st
  • Surgui 2nd
  • Surgui 3rd
  • Tambugan
  • Telbang
  • Tuec

Demograpiko

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Senso ng populasyon ng
Camiling
TaonPop.±% p.a.
1903 25,243—    
1918 23,375−0.51%
1939 25,824+0.48%
1948 33,935+3.08%
1960 40,536+1.49%
1970 49,156+1.94%
1975 52,411+1.29%
1980 53,860+0.55%
1990 62,773+1.54%
1995 65,340+0.75%
2000 71,598+1.98%
2007 79,941+1.53%
2010 80,241+0.14%
2015 83,248+0.70%
2020 87,319+0.94%
Sanggunian: PSA[6][7][8][9]

Sa census noong 2024, ang populasyon ng Camiling ay 91,400 katao,Template:PH wikidata called with unsupported input "population_reference" na may density na 620 naninirahan kada kilometro kuwadrado o 1,600 naninirahan kada milya kuwadrado.

Wika

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ilocano at Pangasinan ang mga pangunahing wikang panrehiyon ng Camiling. Kapampangan at Tagalog ay malawak ding nauunawaan at sinasalita.

Edukasyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Camiling Central Elementary School

May tatlong tanggapan ng distrito ng paaralan na namamahala sa lahat ng institusyong pang-edukasyon sa loob ng munisipalidad. Pinangangasiwaan nila ang pamamahala at operasyon ng lahat ng pribado at pampubliko, mula elementarya hanggang sekondaryang paaralan.[10] Ito ang Tanggapan ng Distrito ng Paaralan ng Camiling Central, Tanggapan ng Distrito ng Paaralan ng Camiling East, at Tanggapan ng Distrito ng Paaralan ng Camiling West.

Mga paaralang primarya at elementarya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Paaralang Elementarya ng Anoling
  • Paaralang Asian Lexcon
  • Paaralang Elementarya ng Bacabac
  • Paaralang Elementarya ng Bacsay
  • Paaralang Elementarya ng Bancay I
  • Paaralang Elementarya ng Bilad
  • Paaralang Elementarya ng Bilad (Annex)
  • Paaralang Elementarya ng Birbira
  • Paaralang Elementarya ng Bobon 1st-Palimbo Proper
  • Paaralang Elementarya ng Bobon 2nd
  • Paaralang Elementarya ng Cabanabaan
  • Paaralang Multigrade ng Camiling Adventist
  • Paaralang Katoliko ng Camiling
  • Paaralang Elementarya ng Camiling Central
  • Paaralang Elementarya ng Camiling East
  • Paaralang Elementarya ng Camiling North
  • Paaralang Elementarya ng Camiling West Central
  • Camiling United Methodist Church
  • Paaralang Elementarya ng Caniag
  • Paaralang Elementarya ng Carael
  • Paaralang Elementarya ng Cayaoan
  • Paaralang Elementarya ng Cayasan
  • Paaralang Elementarya ng Florida
  • Paaralang Elementarya ng Goodshephered Shekinah
  • Paaralang Elementarya ng Lasong
  • Paaralang Elementarya ng Libueg
  • Paaralang Elementarya ng Malacampa
  • Paaralang Elementarya ng Malacampa (Aneks)
  • Paaralang Elementarya ng Manaquem
  • Paaralang Elementarya ng Marawi
  • Paaralang Elementarya ng Matubog
  • Paaralang Elementarya ng Pao
  • Paaralang Elementarya ng Papaac
  • Paaralang Elementarya ng Pindangan Unang Paaralang Elementarya
  • Paaralang Elementarya ng Pindangan Ikalawang Paaralang Elementarya
  • Akademiyang Saint Rose
  • Paaralang Elementarya ng San Isidro
  • Paaralang Elementarya ng Santa Maria
  • Paaralang Elementarya ng Sawat
  • Paaralang Elementarya ng Sinilian I
  • Paaralang Elementarya ng Sinilian II
  • Paaralang Elementarya ng Sinilian III
  • Paaralang Elementarya ng Sinulatan
  • Paaralang Elementarya ng Surgui
  • Paaralang Elementarya ng Tambugan
  • Paaralang Elementarya ng Telbang
  • Paaralang Elementarya ng Tuec

Mga paaralang sekundarya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Paaralang Mataas ng Bilad
  • Paaralang Mataas ng Birbira
  • Paaralang Industriya ng Bahay ng Camiling
  • Paaralang Pambansang Mataas ng Malacampa
  • Paaralang Mataas ng Marawi

Paaralang bokasyonal

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Pagpapaunlad ng Seguridad ng Kasangga at Institusyon ng Pagsasanay

Mga institusyong pang-edukasyon na mas mataas ang kalidad

[baguhin | baguhin ang wikitext]
ang malawak na tanawin ng harapan ng unibersidad ng agrikultura sa Tarlac
  • BESTCAP Career College - Itinatag noong 1998. Aktibong miyembro ng California Education Association, TAPSA, APSTaP at MTG Philippines. Ito ay kinikilala rin na gumamit ng Dunn at Dunn Learning Styles and Assessment. Ito ay matatagpuan sa Malacampa, Camiling.
  • Camiling Colleges: Itinatag ni Gilberto Romulo mula noong 1945, ang kapatid ng Dating Pangulo ng UN na si Carlos P. Romulo. Mayroon itong ilang mga propesyonal na kurso tulad ng Edukasyon, Teknolohiya ng Impormasyon, Computer Programming. Kilala rin ito sa mga bokasyonal na kurso tulad ng Pamamahala ng Opisina, Praktikal na Elektrisidad, Nursing Aide, Praktikal na Elektrisidad at Nursing. Ito ay matatagpuan sa Gomez Street, Poblacion B, Camiling.
  • Saint Paul College of Technology - Isang sangay ng Christian college na nagsisilbi sa gitnang Luzon, lalo na sa Camiling. Ito ay sikat sa malaking kontribusyon nito sa mga bokasyonal na kurso lalo na sa HRM o Hotel Resource Management. Ito ay matatagpuan sa Quezon Avenue, Camiling.
  • Tarlac Agricultural University - Itinatag noong 1945, ang pangalawang pinakamalaking kolehiyo sa lalawigan ng Tarlac na nag-aalok ng mga digri ng bachelor's, master's, at doctorate at kurikulum na nakabatay sa agrikultura at ngayon ay nag-aalok ng mga kursong nakabatay sa industriya. Ito ang pinakamalaking kolehiyo sa Tarlac sa lawak ng lupain. Ang pangunahing kampus ay matatagpuan sa Malacampa, Camiling. Ang kolehiyo ng estado ay kilala rin sa kamote wine at iba pang mga gulay at prutas na ginagamit sa pagproseso ng pagkain.
  • Tarlac Agricultural University(Laboratory School) - Ang TAU-LS ay isang extension ng TAU-College for Secondary Education. Ang mga pagsusulit sa pagpasok ay mga kinakailangan para sa pagpapatala.
  • United school of Science and Technology (USST): Ito ay bagong itinatag mula noong 2009 bilang sangay ng United School of Science and Technology sa City of Tarlac at ang unang unibersidad sa Lalawigan ng Tarlac. Ito ay matatagpuan sa Cacamilingan Norte, Camiling.

Mga Kilalang Tao

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Province:". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 12 Nobyembre 2016.
  2. ↑ "PSA Releases the 2021 City and Municipal Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 2 Abril 2024. Nakuha noong 28 Abril 2024.
  3. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  4. ↑ Alcazaren, Paulo (2016-12-03). "Nakakabighaning Camiling". The Philippine Star. Inarkibo mula sa orihinal noong 2018-11-01. Nakuha noong 2023-05-15.
  5. ↑
  6. ↑ Census of Population (2015). "Region III (Central Luzon)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. PSA. Nakuha noong 20 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  7. ↑ Census of Population and Housing (2010). "Region III (Central Luzon)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. NSO. Nakuha noong 29 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  8. ↑ Censuses of Population (1903–2007). "Region III (Central Luzon)". Table 1. Population Enumerated in Various Censuses by Province/Highly Urbanized City: 1903 to 2007. NSO.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link) CS1 maint: url-status (link)
  9. ↑ "Province of". Municipality Population Data. Local Water Utilities Administration Research Division. Nakuha noong Disyembre 17, 2016.
  10. ↑ "Masterlist of Schools" (PDF). Department of Education. Enero 15, 2021. Nakuha noong Setyembre 18, 2025.

Mga Kawing Panlabas

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Camiling&oldid=2197290"