Pumunta sa nilalaman

Casa Hacienda de Mandaloya

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Casa Hacienda de Mandaloya
Map
Dating pangalanAsilo de Mandaloya, San Carlos Seminary
Iba pang pangalanLumang Gusali
Pangkalahatang impormasyon
Uriinstitusyonal
Estilong arkitekturalBahay na bato
Pahatiran736 Kalye Heneral Kalentong
Bayan o lungsodMandaluyong
BansaPilipinas
Mga koordinado14°35′26″N 121°01′33″E / 14.5905°N 121.0257°E / 14.5905; 121.0257
NataposPebrero 1, 1716
May-ariArkidiyosesis ng Manila
KaugnayanSalesians of Don Bosco
Teknikal na mga detalye
Bilang ng palapag2

Ang Casa hacienda de Mandaloya[1][2][3][4] (lit. na 'Bahay-asyenda ng Madaloya') o Casa hacienda de Mandaloyon[5][6] (lit. na 'Bahay-asyenda ng Mandaloyon') ay isang makasaysayan at pamana na gusali na itinayo noong Pebrero 1, 1716,[7] at ang pinakamatandang casa hacienda na umiiral sa Pilipinas.[8] Ito ay matatagpuan sa loob ng kampus ng Don Bosco Technical College sa Mandaluyong, Kalakhang Maynila.

Sa buong kasaysayan nito, ang gusali ay nagsilbing ermitoryo, ampunan ng mga ulila, kapitolyo ng probinsiya,[9] seminaryo ng arkidiyosesis[10] at paaralan. Dito nabunyag ang pag-iral at mga lihim ng Katipunan noong 1896, na humantong sa pagkakatuklas nito ng mga awtoridad na Espanyol na nagpasimula ng rebolusyong Pilipino.[11]

Arkitektura

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Malaking hagdanan

Ang gusali ay nagtataglay ng mga elemento ng arkitekturang bahay na bato, at itinayo sa istilo ng isang tradisyonal na mission complex na may malawak na panloob na patyo. Ang pangunahing (malaking) hagdanan nito, at ang koridor sa ground at second floor ay napanatili sa orihinal nitong estruktura.[7]

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Mapa ng Maynila at mga karatig-pook nito noong 1814 kung saan makikita ang Casa hacienda de Mandaloya.

Kumbentong Agustino

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Casa hacienda ng Mandaloya ay nagsimula bilang isang bahay na gawa sa kahoy upang tuluyan ng tagapag-alaga ng mahigit 4,000 ektarya[12][13] na lupain ng mga prayleng Agustino sa bayan ng Santa Ana de Sapa, apat na kilometro sa silangan ng napapaderang Español na lungsod ng Maynila.[14] Noong 1702, pinalaki at pinalitan ang bahay na kahoy gamit ang mga materyales mula sa bahay na bato ni Doña Jeronima Venegas, kung saan bumili ang mga Agustino ng lupa noong 1675 na idadagdag nila sa Hacienda de Mandaloya.[15] Natapos ang pagtatayo ng casa hacienda noong 1716 na may isang kapilya na inialay sa Dulce Nombre de Jesus (lit. na 'Matamis na Pangalan ni Hesus').[16][14]

Ang Pribadong Depinitoryo ng mga Agustino sa Pilipinas ay nagpulong sa casa hacienda noong 1770 at 1773.[17] Noong 1882, si Padre Celestino Fernández-Villar ang magtatapos at pipirma sa kaniyang kontribusyon sa ikatlong edisyon ng Flora de Filipinas ni Padre Manuel Blanco sa Casa-hacienda de Mandaloya.[18][19]

Ang epidemya ng kolera noong 1882–1883 ay pumatay ng sampu-sampung libo sa Maynila at sa mga nakapalibot na lalawigan,[20][21] na nag-iwan ng maraming bata na naulila at namamalimos sa mga lansangan. Bilang tugon sa nakababahalang kalagayan ng mga bata, ang Konfraternidad ng Nuestra Señora de la Consolación—isang grupo ng mga Espanyol na Katolikong matrona sa Simbahan ng San Agustin—ay tumanggap ng ilang ulila, ngunit kalaunan ay humingi ng tulong sa gobyerno dahil ang gawain ay naging labis na mabigat para sa kanila. Bumaling si Gobernador-Heneral Primo de Rivera sa mga orden ng relihiyon na may kakayahang pangrelihyon para sa gayong gawain.

Asilo de Mandaloya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Madaling nakipagtulungan ang mga Agustino upang akuin ang obligasyon na pangalagaan ang mga ulila ng epidemya ng kolera. Nagtayo sila ng pansamantalang silungan para sa mga ulila sa San Marcelino sa Paco. Di-nagtagal, ang mga ulilang batang lalaki ay inilipat sa Guadalupe sa San Pedro Macati at pagkatapos ay sa Tambobong, habang ang mga ulilang batang babae ay inilipat sa kanilang ginawang kumbento sa kanilang asyenda sa Mandaloya. Ang casa hacienda ay makikilala bilang Asilo de Nuestra Señora de la Consolación de Mandaloya (lit. na 'Asilo ng Mahal na Ina ng Konsolasyon ng Mandaloya') o Asilo de Mandaloya.[22]

Upang maalagaan ang mga batang babaeng naulila, inimbatahan nina Padre Salvador Font, Bikaryong Panlalawigan ng mga Agustino sa Maynila, at Padre Jose Tintorer, Superyor Mayor ng Agustino sa España ang mga madre ng Beaterio de Mantelatas de San Agustin ng Barcelona, España. Dumating ang unang lupon ng mga madre noong Abril 6, 1883 na kinabibilangan ni Madre Consuelo Barcelo, na magtatatag ng Congregación de las Hermanas Agustinas Terciarias de Filipinas (lit. na 'Kongregasyon ng mga Agustinong Madreng Tersiyaryo sa Pilipinas').

Higit pa sa pangangalaga sa mga ulilang batang babae, binigyan sila ng mga madre ng edukasyong Kristiyano at tinuruan din ng musika, piano, pagpipinta, pagguhit, pananahi, pag-aayos ng buhok, paggawa ng puntas, paglalaba, habang ang kanilang pagbuburda, pananahi, at artipisyal na paggawa ng mga bulaklak ay nagwagi para sa kanila ng mga parangal sa Madrid at Manila Expositions. Di-nagtagal, ang asilo ay naging isang asilo-colegio (lit. na 'asilo-kolehiyo'). Ang edukasyong natanggap ng mga ulilang batang babae sa asilo-colegio ay naging malawak na alam na kalaunan ay pumayag ang mga madre sa paulit-ulit na kahilingan ng mayayamang pamilya na tanggapin ang mga anak na babae ng mga peninsulares at mestizos bilang mga naninirahan sa kanilang mga tahanan.[23] Noong 1893, sa panahon ng panunungkulan ni Padre. Benito Ubierna, muling pinalaki ang casa hacienda[24] upang mapaunlakan ang lumalaking bilang ng mga naninirahan sa bakuran.

Pagkakatuklas sa Katipunan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa loob ng casa hacienda nabunyag ang pagkakaroon ng lihim na samahan ng Katipunan. Noong Agosto 19, 1896, si Teodoro Patiño, isang hindi nasisiyahang miyembro ng Katipunan, ay ibinunyag sa kaniyang kapatid na si Honoria, isang agraciada[25] sa kolehiyo ng asilo, ang tungkol sa lihim na samahan at mga plano nito na maglunsad ng isang rebolusyon upang ibagsak ang pamamahala ng España.[26] Dahil sa pagkagulat sa rebelasyon at takot para sa kanilang buhay, ibinahagi ni Honoria ang bagay na ito sa kaniyang prioresa, si Sor Teresa de Jesús, na siya namang nakakumbinsi kay Teodoro na ibunyag ang lahat ng kaniyang nalalaman tungkol sa Katipunan kay Padre. Si Mariano Gil, ang paring Agustino ng Tondo, na ginawa rin ni Teodoro nang araw na iyon. Isang agarang pagsugpo sa Katipunan ang sumunod nang gabing iyon, na naglabas ng hindi mapabubulaanang ebidensiya ng pag-iral ng Katipunan. Ang mga pangyayari noong araw na iyon na nagsimula sa Casa Hacienda ay nagtulak kay Andrés Bonifacio na isulong ang kanilang mga plano para sa rebolusyon at magdeklara ng isang hayagang pag-aalsa pagkalipas ng ilang araw.[27]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Martínez de Zúñiga, Fr. Joaquín (1893). Estadismo de las Islas Filipinas (PDF). Madrid: Imprenta de la Viuda De M. Minuesa de los Ríos. p. 195. Nakuha noong 27 October 2025.
  2. ↑ Pérez, Elviro J. (1901). Catálogo bio-bibliográfico de los religiosos Agustinos de la provincia del Santisimo nombre de Jésus de las islas Filipinas desde fundación hasta nuestros dias (sa wikang Kastila). Manila: Colegio de Sto. Tomás. p. 477. Nakuha noong 26 October 2025.
  3. ↑ Isacio Rodríguez, OSA; Jesús Álvarez, OSA. Las Agustinas Misioneras y el Asilo de Mandaloya (Filipinas) 1883-1890 (PDF) (sa wikang Kastila). p. 11. Nakuha noong 6 November 2025.
  4. ↑ "Flora de Filipinas". Biblioteca Digital. Real Jardín Botánico. Nakuha noong 15 November 2025.
  5. ↑ Hernandez, Policarpo F. (1998). The Augustinians in the Philippines and Their Contribution to the Printing Press, Philology, Poetry, Religious Literature, History, and Sciences. Makati City: Colegio San Agustin. p. 21. ISBN 9789716040586.
  6. ↑ Mawis-Aliston, Arch. Vittoria Lou (22 February 2020). "Ortigas Center: The heart of the 'new revolution'". Philippine Daily Inquirer. Nakuha noong 8 October 2025.
  7. 1 2 Galende, Pedro G. (1987). Angels in Stone: Architecture of Augustinian Churches in the Philippines. Pasay: G.A. Formoso Publishing. p. 48. ISBN 9718575006.
  8. ↑ Jose, R.T. "Spanish Colonial Architecture in the Philippines (1565-1898)". studylib.net. Nakuha noong 8 October 2025.
  9. ↑ Tiangco, Cesar S. (1967). Rizal Province: A Political History. Pasig: Office of the Governor, Rizal Cultural Committee. p. 97, 198.
  10. ↑ Cullum, Leo A. (30 September 1970). "San Carlos Seminary and the Jesuits" (PDF). Philippine Studies. 18 (3): 479–545. Nakuha noong 10 October 2025.
  11. ↑ "Andres Bonifacio and the Katipunan". National Historical Commission of the Philippines. National Historical Commission of the Philippines. 4 September 2012. Nakuha noong 8 October 2025.
  12. ↑ Mawis-Aliston, Arch. Vittoria Lou (22 February 2020). "Ortigas Center: The heart of the 'new revolution'". Philippine Daily Inquirer. Nakuha noong 8 October 2025.
  13. ↑ Pante, Michael D. (2019). A Capital City at the Margins. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. p. 48. ISBN 9789715509237.
  14. 1 2 "Parte científica". Ilustración Filipina (sa wikang Kastila). II (1). Manila: Imprenta y Litografia de Ramírez y Giraudier: 8. 1 January 1860. Nakuha noong 14 November 2025.
  15. ↑ Fernandez, O.P., Pablo (1979). History of the Church in the Philippines (1521–1898). National Book Store. p. 857. ISBN 9710805169. Nakuha noong 17 October 2025.
  16. ↑ Galende, Pedro G. (1987). Angels in Stone: Architecture of Augustinian Churches in the Philippines. Pasay: G.A. Formoso Publishing. p. 48. ISBN 9718575006.
  17. ↑ Galende, Pedro G. (1987). Angels in Stone: Architecture of Augustinian Churches in the Philippines. Pasay: G.A. Formoso Publishing. p. 48. ISBN 9718575006.
  18. ↑ "Flora de Filipinas". Biblioteca Digital. Real Jardín Botánico. Nakuha noong 15 November 2025.
  19. ↑ "Celestino Fernández-Villar Alonso". Historia Hispánica. Real Academia de la Historia. Nakuha noong 15 November 2025.
  20. ↑ Ocampo, Ambeth R. (15 March 2011). "Death in the time of cholera (1882)". Philippine Daily Inquirer. Nakuha noong 14 October 2025.
  21. ↑ Worcester, Dean C. (1909). A History of Asiatic Cholera in the Philippine Islands. Manila: Bureau of Printing. p. 19. Nakuha noong 14 October 2025.
  22. ↑ Pérez, Elviro J. (1901). Catálogo bio-bibliográfico de los religiosos Agustinos de la provincia del Santisimo nombre de Jésus de las islas Filipinas desde fundación hasta nuestros dias (sa wikang Kastila). Manila: Colegio de Sto. Tomás. p. 477. Nakuha noong 26 October 2025.
  23. ↑ Zamora, Eladio (1901). Las corporaciones religiosas en Filipinas (sa wikang Kastila). Valladolid: Impr. y librería religiosa de A. Martín. p. 273. Nakuha noong 27 October 2025.
  24. ↑ Galende, Pedro G. (1997). Angels in Stone: Augustinian Churches in the Philippines. Manila: San Agustin Museum. p. 42–43. ISBN 9719157100.
  25. ↑ Tiangco, Cesar S. (1967). Rizal Province: A Political History. Pasig: Office of the Governor, Rizal Cultural Committee. p. 97, 198.
  26. ↑ "Andres Bonifacio and the Katipunan". National Historical Commission of the Philippines. National Historical Commission of the Philippines. 4 September 2012. Nakuha noong 8 October 2025.
  27. ↑ Milagros C. Guerrero; Emmanuel N. Encarnacion; Ramon N. Villegas (6 June 2003). "In Focus: Balintawak: The Cry for a Nationwide Revolution". National Commission for Culture and the Arts. GOVPH. Inarkibo mula sa orihinal noong 25 Hunyo 2022. Nakuha noong 6 November 2025.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Casa_Hacienda_de_Mandaloya&oldid=2233179"