Pumunta sa nilalaman

Digmaang Daang Taon

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang Digmaang Daang Taon (Pranses: Guerre de Cent Ans; 1337–1453 [116 taon]) ay isang tunggalian sa pagitan ng mga kaharian ng Inglatera at Pransiya at isang digmaang sibil sa Pransiya noong huling bahagi ng Gitnang Kapanahunan. Ito ay lumitaw mula sa mga tunggaliang piyudal hinggil sa Dukado ng Aquitania at nagbunsod ng isang pag-angkin sa trono ng Pransiya na ginawa ni Edwardo III ng Inglatera. Ang digmaan ay lumago sa isang mas malawak na pakikibaka sa militar, ekonomiya, at politika na kinasasangkutan ng mga paksyon mula sa buong Kanlurang Europa, na pinalakas ng umuusbong na nasyonalismo sa magkabilang panig. Ang periodisasyon ng digmaan ay karaniwang nagtatala nito bilang naganap sa loob ng 116 na taon. Gayunpaman, ito ay isang paulit-ulit na tunggalian na madalas na naantala ng mga panlabas na salik, tulad ng Salot na Itim, at ilang taon ng mga tigil-putukan.

Ang Digmaang Daang Taon ay isang mahalagang tunggalian noong Gitnang Kapanahunan. Sa panahon ng digmaan, limang henerasyon ng mga hari mula sa dalawang magkaribal na dinastiya ang naglaban para sa trono ng Pransiya, na noon ay pinakamayaman at pinakamataong kaharian sa Kanlurang Europa. Ang digmaan ay nagkaroon ng pangmatagalang epekto sa kasaysayan ng Europa: ang magkabilang panig ay lumikha ng mga inobasyon sa teknolohiya at taktika ng militar, kabilang ang mga propesyonal na nakatayong hukbo at artilerya, na permanenteng nagpabago sa pakikidigma sa Europa. Ang kabalyeriya ay umabot sa rurok nito sa panahon ng tunggalian at kalaunan ay humina. Ang mas matibay na pambansang pagkakakilanlan ay nag-ugat sa parehong kaharian, na naging mas sentralisado at unti-unting lumitaw bilang mga kapangyarihang pandaigdig.[1]

Ang terminong "Digmaang Daang Taon" ay ginamit ng mga sumunod na historyador bilang isang periodisasyon ng kasaysayan upang saklawin ang mga tunggalian na may kaugnayan sa dinastiya[a], na bumubuo sa pinakamahabang tunggalian ng militar sa kasaysayan ng Europa.[2][3] Ang digmaan ay karaniwang nahahati sa tatlong yugto, na pinaghihiwalay ng mga tigil-putukan: ang Digmaang Edwardiano (1337–1360), ang Digmaang Carolino (1369–1389), at ang Digmaang Lancasteriano (1415–1453). Ang bawat panig ay nakaakit ng maraming kaalyado sa tunggalian, kung saan ang mga puwersang Ingles sa simula ay nanaig; gayunpaman, ang mga puwersang Pranses sa ilalim ng Dinastiyang Valois ay tuluyang napanatili ang kontrol sa Kaharian ng Pransiya. Ang mga monarkiya ng Pransiya at Ingles pagkatapos noon ay nanatiling magkahiwalay, sa kabila ng pag-uuri ng mga monarko ng Inglatera at Great Britain sa kanilang mga sarili bilang mga soberano ng Pransiya hanggang 1802.

Tanaw

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga pinagmulan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang mga ugat ng tunggalian ay maaaring masubaybayan sa krisis ng Europa noong ika-14 na siglo. Ang pagsiklab ng digmaan ay naudyukan ng unti-unting pagtaas ng tensiyon sa pagitan ng mga hari ng Pransiya at Inglatera hinggil sa teritoryo; ang opisyal na dahilan ay ang pagkaputol ng direktang linya ng kalalakihan ng dinastiyang Capeto.

Ang mga tensiyon sa pagitan ng mga koronang Pranses at Ingles ay nagsimula nang ilang siglo, simula nang ang Pananakop ng mga Normando noong 1066 ay naglagay sa trono ng Inglatera ng isang hari na may lahing (Normando) Pranses, si Guillermo II, Duke ng Normandia Simula noon, ang mga monarkong Ingles ay may hawak na mga titulo at lupain sa loob ng Pransiya, na siyang dahilan kung bakit sila naging mga basalyo ng mga hari ng Pransiya. Ang katayuan ng mga lupain ng hari ng Ingles sa Pransiya ay isang mahalagang pinagmumulan ng alitan sa pagitan ng dalawang monarkiya sa buong Gitnang Kapanahunan. Ayon sa historyador ng militar at awtor na si Michael Livingston, nagsimula ang tunggalian noong 1337, nang inangkin ni Felipe VI ng Pransiya na kontrolado ng Pransiya ang mga pag-aari ng mga Ingles sa Pransya.[4]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Guizot, Francois (1997). The History of Civilization in Europe; translated by William Hazlitt 1846. Indiana, US: Liberty Fund. pp. 204, 205. ISBN 978-0-86597-837-9.
  2. ↑ Rehman, Iskander (2023-11-08). Planning for Protraction: A Historically Informed Approach to Great-power War and Sino-US Competition (sa wikang Ingles) (ika-1 (na) labas). London: Routledge. p. 146. doi:10.4324/9781003464419. ISBN 978-1-003-46441-9. The term 'Hundred Years War' was first employed by the French historian Chrysanthe-Ovide des Michels in his Tableau Chronologique de L'histoire du Moyen Âge. It was then imported into English historiography by the English historian Edward Freeman.
  3. ↑ Minois, Georges (2024-03-28). La guerre de Cent Ans (sa wikang Pranses). Place des éditeurs. ISBN 978-2-262-10723-9.
  4. ↑ "Bloody Crowns: A New History of the Hundred Years War". Kirkus Reviews. 93 (15): 75. 2025-08-01.
[baguhin | baguhin ang wikitext]

Padron:Hundred Years' WarPadron:History of EuropePadron:Joan of ArcPadron:Middle Ages

  1. ↑ including conflicts in Spain and modern Belgium
Maling banggit (May <ref> tag na ang grupong "lower-alpha", pero walang nakitang <references group="lower-alpha"/> tag para rito); $2
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaang_Daang_Taon&oldid=2203802"