Pumunta sa nilalaman

Diwata (Ada)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
The Quarrel of Oberon and Titania by Joseph Noel Paton (1849): fairies in Shakespeare

Ang mga Diwata ng Kanlurang Europa na tinatawag ding Engkantada o Lambana sa Filipino (tinatawag ding fay, fae, fae folk, fey, fair folk, o faerie) ay isang uri ng mitolohikal na nilalang o alamat na nilikha, na karaniwang inilalarawan bilang anthropomorphic o may anyo ng tao, at matatagpuan sa mga alamat ng iba’t ibang kulturang Europeo (kabilang ang Celtic, Slavic, Germanic, at French). Isa itong uri ng espiritu na madalas na may metapisikal, supernatural, o hindi pangkaraniwang katangian..

Ang mga alamat at kuwento tungkol sa mga diwata ng kanluran ay hindi nagmula sa iisang pinagmulan, kundi koleksiyon ng iba’t ibang paniniwala ng mga tao mula sa iba’t ibang kultura. Iba’t ibang teorya tungkol sa pinagmulan ng mga engkanto ay naglalarawan sa kanila bilang mga anghel na pinarusahan o naging demonyo ayon sa Kristiyanong tradisyon, mga diyos ng sinaunang paniniwalang Pagan, mga espiritu ng patay, mga sinaunang nilalang bago pa ang tao, o mga espiritu ng kalikasan.

Ang mga alamat at kuwento tungkol sa mga diwata at engkatada ng kanluran at euorpa ay hindi nagmula sa iisang pinagmulan, kundi koleksiyon ng iba’t ibang paniniwala ng mga tao mula sa iba’t ibang kultura. Iba’t ibang teorya tungkol sa pinagmulan ng mga engkanto ay naglalarawan sa kanila bilang mga anghel na pinarusahan o naging demonyo ayon sa Kristiyanong tradisyon, mga diyos ng sinaunang paniniwalang Pagan, mga espiritu ng patay, mga sinaunang nilalang bago pa ang tao, o mga espiritu ng kalikasan.


Isa sa mga paulit-ulit na tema sa mga alamat ng diwata at lambana ng kanluran ay ang pangangailangang itaboy sila gamit ang mga anting-anting o proteksyon. Karaniwang halimbawa ay ang kampana ng simbahan, pagsusuot ng baligtad na damit, apat na dahong trébol, at pagkain. Pinaniniwalaan din noon na ang mga engkanto ay naninirahan sa partikular na lugar at nagpapaligaw sa mga manlalakbay gamit ang will-o'-the-wisps. Bago ang pag-usbong ng modernong medisina, isinisisi sa mga engkanto ang mga sakit, lalo na ang tuberculosis at kapansanan sa pagsilang.

Bukod sa kanilang pinagmulan sa alamat, ang mga engkanto ay kilala rin sa mga akda ng Panahong Renaissance at Romantikong sining, at naging sikat sa United Kingdom noong panahon ng Victoria at Edwardian. Sa kilusang Celtic Revival, itinuturing na bahagi ng pamanang kultural ng mga Celt ang mga diwata, engkantada at lambana

Makasaysayang pag-unlad

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Diwata sa Filipino o Fairy sa Ingles Ang salitang fairy ay minsang ginagamit upang ilarawan ang anumang mahikang nilalang, kabilang ang mga goblin at gnome, habang sa ibang pagkakataon, ang termino ay tumutukoy lamang sa isang tiyak na uri ng etherial na nilalang o sprite.[1]

Ang mga paliwanag tungkol sa pinagmulan ng mga diwata ay mula sa mitolohiyang Persyano[2] hanggang sa alamat ng mga Brythonic (Bretons, Welsh, Cornish), Gaelic (Irish, Scots, Manx), at mga Germanic peoples, pati na rin sa mga pahina ng Middle French na medyebal na romansa.

Ayon sa ilang mga historyador gaya ni Barthélemy d'Herbelot, ang mga diwata ay inampon at naimpluwensyahan ng mga peris mula sa mitolohiyang Persyano.[3] Ang mga Peri ay mga makalangit na nilalang na binanggit sa sinaunang Persia bago pa ang Islam, noong panahon ng Achaemenid Empire. Inilarawan ang mga Peri sa iba't ibang akdang Persyano, tulad ng Shahnameh ni Ferdowsi, bilang magaganda, marangya, at may pakpak na espiritu ng kalikasan. Maaaring ito ang nakaimpluwensiya sa mga migratoryong Alemaniko at Eurasianong nanirahan sa Europa, o naipasa sa pamamagitan ng maagang pakikipag-ugnayan.[4] Ang mga pagkakatulad ay maaari ring iugnay sa isang pinagmulang Proto-Indo-European na mitolohiya.[2]

Noong Middle Ages, ang salitang fairie ay ginagamit bilang pang-uri, nangangahulugang "naka-engkanto" (gaya ng fairie knight, fairie queene), ngunit kalaunan ay naging karaniwang termino para sa iba’t ibang "naka-engkanto" na nilalang noong Late Middle English na panahon. Ang panitikan ng Elizabethan era ay pinagsama ang mga duwende at diwata ng kultura ng Romansa, kaya’t nagkakahalintulad ang mga termino. Ang modernong konsepto ng "fairy" sa mas makitid na kahulugan ay natatangi sa English folklore, at pinaliit ayon sa panlasa ng Victorian era, gaya ng sa "fairy tales" para sa mga bata.

Ang Victorian era at Edwardian era ay nagkaroon ng mas matinding interes sa mga diwata. Itinuring ng Celtic Revival na bahagi ng pamanang kultura ng Ireland ang mga diwata. Iminungkahi nina Carole Silver at iba pa na ang pagkaakit ng mga English antiquarian ay bunga ng reaksiyon sa industriyalisasyon at pagkawala ng mga sinaunang tradisyon ng bayan.[5]


Paglalarawan

[baguhin | baguhin ang wikitext]


Ang mga Diwata ng Europa o mga Fairy ay karaniwang inilalarawan na may anyong tao at may mahikang kapangyarihan. Iba't ibang uri ng maliliit na fairy ay naiulat sa loob ng maraming siglo, mula sa napakaliit hanggang kasinglaki ng tao.[6] Ang mga maliit na laki ay maaaring bunga ng mahika, at hindi permanente.[7] Ang ilang mas maliliit na fairy ay kayang baguhin ang kanilang laki o palakihin ang kanilang anyo upang gayahin ang mga tao.[8] Sa Orkney, inilalarawan ang mga fairy bilang pandak, nakasuot ng madilim na kulay-abo, at minsan ay may armour.[9] Sa ilang alamat, ang mga fairy ay may berdeng mata. Sa ilang paglalarawan, sila ay may suot sa paa, sa iba naman ay nakayapak. Ang mga pakpak, bagaman karaniwan sa mga likhang sining noong panahon ng Victoria at kalaunan, ay bihirang lumitaw sa alamat; lumilipad sila sa pamamagitan ng mahika, kung minsan ay nakaupo sa tangkay ng ragwort o sa likod ng mga ibon.[10] Ang mga makabagong ilustrasyon ay madalas nagpapakita ng mga dragonfly o butterfly na pakpak.[11]

Mga Diwata at Engkantado sa Di-Europeong Kultura

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang mga diwata sa mitolohiyang Pilipino ay mga espiritu ng kalikasan o munting diyos at dyosa, at kadalasang itinuturing na mga engkanto sa makabagong panahon. Ang salitang ito ay nagmula sa Sanskrit na "devata" (diyos), at minsan ay iniuugnay sa mga engkantong tinatawag na *lambana*. Sa modernong Tagalog, ang "diwata" ay nangangahulugang engkanto o nimpa. [12][13][14][15][16][17]Ang salitang ito ay pinaniniwalaang nagmula sa Sanskrit na salitang "devata" (diyos).[18][19]


Sangunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Briggs (1976) – The Fairies in English Tradition and Literature p. xi.
  2. 1 2 Keightley, Thomas (1828). The Fairy Mythology (sa wikang Ingles). W. H. Ainsworth. ISBN 978-0-384-29010-5. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility ()
  3. ↑ Warton, Thomas (2001). Spenser's Faerie Queene: Observations on the Fairy queen of Spenser. pt. 1 (sa wikang Ingles). Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-21958-7.
  4. ↑ Warton, Thomas (2001). Spenser's Faerie Queene: Observations on the Fairy queen of Spenser. pt. 1 (sa wikang Ingles). Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-21958-7.
  5. ↑ Silver, Carole B. (1999) Strange and Secret Peoples: Fairies and Victorian Consciousness. Oxford University Press. p. 47 ISBN 0-19-512199-6.
  6. ↑ Briggs (1976) p. 98.
  7. ↑ Yeats (1988) p. 2.
  8. ↑ William Godwin (1876). "Lives of the Necromancers". p. 20.
  9. ↑ "Orkneyjar – Descriptions of the Fairy Folk". Inarkibo mula sa orihinal noong 2020-02-24. Nakuha noong 2025-05-01.
  10. ↑ Briggs (1976) p. 148.
  11. ↑ Briggs (1976), The Fairies in English Tradition and Literature, p. 249.
  12. ↑ Andrews, Roy Chapman (1916). [Mammal field catalog]. [s.n.] doi:10.5962/bhl.title.147302.
  13. ↑ Afanasyeva, N. D. (2022-03-28). "The Third Skvortsov Readings". Concept: Philosophy, Religion, Culture. 6 (1): 170–172. doi:10.24833/2541-8831-2022-1-21-170-172. ISSN 2619-0540.
  14. ↑ Daniélou, Alain (1991). The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series. Rochester: Inner Traditions International, Limited. ISBN 978-0-89281-354-4.
  15. ↑ admin (2019-10-05). "Entering Lambana's mythical realm". PeopleAsia (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-03-15.
  16. ↑ Clark, Jordan (2016-03-03). "The DIWATA of Philippine Mythology | Ancestors, Spirits, & Deities • THE ASWANG PROJECT". THE ASWANG PROJECT (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-03-15.
  17. ↑ www.wisdomlib.org (1970-01-01). "Lambana: Significance and symbolism". www.wisdomlib.org (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-03-15.
  18. ↑ Macdonell, Arthur Anthony (1904). The Brhad-devata, attributed to Saunaka. Harvard University. ISBN 9788188808236. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility ()
  19. ↑ Basu, B. D. (1974) [1917]. Devata: Gods and Goddesses of the Hindus. AMS Press. ISBN 0404578195.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Diwata_(Ada)&oldid=2199692"