Gheorghe Gheorghiu-Dej

Gheorghe Gheorghiu-Dej
Official portrait, 1948
General Secretary of the Romanian Communist Party
Nasa puwesto 30 September 1955 – 19 March 1965
Nakaraang sinundan	Gheorghe Apostol
Sinundan ni	Nicolae Ceaușescu
Nasa puwesto 2 October 1944 – 19 April 1954
Nakaraang sinundan	Ștefan Foriș
Sinundan ni	Gheorghe Apostol
President of the State Council
Nasa puwesto 21 March 1961 – 19 March 1965
Nakaraang sinundan	Ion Gheorghe Maurer (as President of the Presidium of Great National Assembly)
Sinundan ni	Chivu Stoica
President of the Council of Ministers
Nasa puwesto 2 June 1952 – 2 October 1955
Nakaraang sinundan	Petru Groza
Sinundan ni	Chivu Stoica
First Vice President of the Council of Ministers
Nasa puwesto 15 April 1948 – 2 June 1952
Nakaraang sinundan	Gheorghe Tătărescu
Minister of Industry and Commerce
Nasa puwesto 1 December 1946 – 14 April 1948
Nakaraang sinundan	Petre Bejan
Minister of Public Works
Nasa puwesto 6 March 1945 – 30 November 1946
Nakaraang sinundan	Virgil Solomon
Sinundan ni	Ion Gh. Vântu
Minister of Communications
Nasa puwesto 4 November 1944 – 30 November 1946
Sinundan ni	Nicolae Profiri
Pansariling Detalye
Isinilang	Gheorghe Gheorghiu 8 Nobyembre 1901(1901-11-08) Bârlad, Romania
Yumao	19 Marso 1965(1965-03-19) (63 taong gulang)  Bucharest, Romania
Himlayan	Carol Park (until 1991) Bellu Cemetery (after 1991)
Partido	Communist Party of Romania (1930–1965)
Asawa	Maria Alexe
Pirma
a. ^ First Secretary of the Romanian Worker's Party (from February 1948)

Si Gheorghe Gheorghiu-Dej ay isang politiko mula sa Romania. Siya ang unang lider komunista ng bansa mula 1947 hanggang 1965, at nagsilbing unang kalihim ng Romanian Communist Party (na kalaunan ay tinawag na Romanian Workers’ Party o PMR) mula 1944 hanggang 1954, at muli mula 1955 hanggang 1965. Siya rin ang unang komunistang Punong Ministro ng Romania mula 1952 hanggang 1955.

Ipinanganak siya sa Bârlad, at naging aktibo sa kilusang komunista mula pa noong unang bahagi ng dekada 1930. Nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Europa, siya ay nakulong sa ilalim ng rehimen ni Ion Antonescu sa kampong internment sa Târgu Jiu, at nakatakas lamang noong Agosto 1944. Matapos mapatalsik at maaresto si Antonescu ng mga puwersa ni Haring Michael dahil sa mga krimen sa digmaan, si Gheorghiu-Dej, kasama ang punong ministro na si Petru Groza, ay nagbigay ng matinding presyur sa hari upang magbitiw, na nagbukas ng daan sa ganap na pamumuno ng mga komunista sa Romania noong Disyembre 1947.

Sa ilalim ng kanyang pamumuno, itinuring ang Romania bilang isa sa mga pinaka-tapat na satelayt ng Unyong Sobyet, bagaman kalaunan ay nabahala siya sa mabilis na de-Stalinisasyon na ipinatupad ni Nikita Khrushchev noong huling bahagi ng dekada 1950. Dahil dito, pinalawak ng kanyang pamahalaan ang ugnayang pangkalakalan ng Romania sa mga bansang Kanluranin. Kasabay nito, ang kanyang rehimen ay nakagawa rin ng malawakang paglabag sa karapatang pantao sa loob ng bansa.

Namatay siya noong Marso 1965 dahil sa kanser sa baga. Ang kanyang dating protégé na si Nicolae Ceaușescu ang humalili sa kanya bilang General Secretary.

Maagang Talambuhay

Si Gheorghe Gheorghiu-Dej ay anak ng isang mahirap na manggagawa mula Bârlad. Ang kanyang ama ay si Tănase Gheorghiu at ang kanyang ina ay si Ana. Sa edad na dalawa, inampon siya ng kanyang tiyuhin na si Nicolae Gheorghe Ionescu mula Moinești, Bacău County. Nag-aral siya sa sekondarya sa kasalukuyang School No. 1 “Ștefan Luchian,” ngunit dahil sa kahirapan, maaga siyang huminto sa pag-aaral at nagsimulang magtrabaho sa edad na 11. Nagtrabaho siya sa sawmill, weaving mill, at kalaunan bilang karpintero sa Piatra Neamț at Moinești. Mayroon din siyang nakababatang kapatid na babae na si Tinca Gheorghiu.

Dahil sa kanyang kalagayan, madalas siyang lumipat ng trabaho hanggang sa tuluyang maging electrician. Habang nagtatrabaho sa isang pabrika sa Comănești, sumali siya sa unyon ng mga manggagawa at nakibahagi sa pangkalahatang welga noong 1920, kung saan lahat ng kalahok ay sinibak. Makalipas ang isang taon, nagtrabaho siya bilang electrician sa kumpanya ng tram sa Galați, ngunit muli siyang tinanggal matapos mag-organisa ng mga protesta laban sa 9-oras na araw ng trabaho at para sa mas mataas na sahod. Kalaunan ay natanggap siya sa mga workshop ng Romanian Railways (CFR) sa Galați.

Habang lumalala ang kalagayan ng mga manggagawa, lalo na noong Great Depression, naging mas aktibo siya sa politika. Noong 1930, sumali siya sa Communist Party of Romania at inatasang mag-organisa ng mga gawaing manggagawa sa mga workshop ng CFR sa Moldavia. Noong 15 Agosto 1931, inilipat siya sa Dej matapos akusahan ng “komunistang panggugulo,” kung saan ipinagpatuloy niya ang aktibidad sa unyon. Sa panahong ito, ipinasa ng mga manggagawa ang isang petisyon na humihiling ng mas mabuting kondisyon sa trabaho at mas mataas na sahod, ngunit bilang tugon ay isinara ng CFR ang planta sa Dej at sinibak ang lahat ng manggagawa, kabilang si Gheorghiu.

Dito rin nagsimulang tawagin siyang “Gheorghiu-Dej,” isang palayaw na ginamit ng Siguranța (sekretong pulisya) upang maiba siya sa ibang aktibistang may apelyidong Gheorghiu. Pagkatapos ng kanyang pagkakatanggal sa CFR, lalo pa siyang naging aktibo sa pag-oorganisa ng mga manggagawa sa Iași, Pașcani, at Galați.

Noong gabi ng 14–15 Hulyo 1932, inaresto siya dahil sa umano’y pagdidikit ng “subersibong mga poster” sa Giulești Road at ikinulong sa Văcărești Prison. Kalaunan ay pinalaya siya dahil ang mga poster ay may kaugnayan sa kampanya para sa 1932 halalan. Muli siyang inaresto noong 3 Oktubre 1932 matapos ang isang miting ng mga manggagawa sa Iași, kung saan inakusahan siyang nanakit ng isang police commissioner, ngunit napatunayang walang basehan ang kaso kaya siya ay pinalaya.

Noong Enero 1933, dahil sa mas mahigpit na austerity measures ng pamahalaan na nagdulot ng pagbawas sa sahod, lalo pang naging radikal ang kilusan ng mga manggagawa. Si Gheorghiu-Dej, kasama si Constantin Doncea, ay nanguna sa malawakang welga ng mga manggagawa ng CFR sa Bucharest na nakilala bilang Grivița Strike ng 1933. Nang mabigo ang negosasyon at natakot ang pamahalaan sa isang pambansang welga, nagdeklara ito ng state of siege sa Bucharest at iba pang lungsod. Sa kasunod na crackdown, muling inaresto si Gheorghiu-Dej noong gabi ng 14–15 Pebrero 1933.

Si Gheorghe Gheorghiu-Dej ay hinatulan ng pagkakakulong noong parehong taon ng isang hukbong militar. Nagsilbi siya ng sentensiya sa Doftana at sa iba pang mga pasilidad. Noong 1935–1936, ikinulong naman siya sa Ocnele Mari Prison kasama si Chivu Stoica. Noong 1936, nahalal siya sa Central Committee ng partido at naging pinuno ng tinaguriang “prison faction” ng Partido Komunista—ang mga miyembrong nakakulong sa Romania, na naiiba sa “Muscovite faction” na mga komunista sa exile, karamihan sa Unyong Sobyet.

Bilang kilalang aktibista, ikinulong siya sa Târgu Jiu internment camp sa buong panahon ng rehimen ni Ion Antonescu at malaking bahagi ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at nakalaya lamang noong 10 Agosto 1944, ilang araw bago bumagsak ang rehimen. Pagkatapos ng pagpasok ng impluwensiyang Sobyet sa Romania, naging General Secretary siya noong 1944, ngunit hindi niya tuluyang napagtibay ang kanyang kapangyarihan hanggang 1952, matapos niyang alisin sa kapangyarihan si Ana Pauker at ang mga kasamahan nito mula sa Muscovite faction. Si Ana Pauker ang itinuturing na hindi opisyal na lider ng partido pagkatapos ng digmaan.

Habang nasa kulungan, nakilala niya si Nicolae Ceaușescu. Pareho silang nakulong matapos ang isang rally ng partido komunista, kung saan sila ay kapwa kasapi. Sa loob ng bilangguan, itinuro ni Gheorghiu-Dej kay Ceaușescu ang Marxist-Leninist na mga teorya at prinsipyo, at kalaunan ay pinanatili niya itong malapit habang unti-unti siyang umangat sa kapangyarihan pagkatapos ng kanilang paglaya noong 1944. Noong 1946–1947, naging bahagi rin siya ng delegasyon ng Romania na pinamunuan ni Gheorghe Tătărescu sa Paris Peace Conference.

Pamumuno sa Rumanya

Noong 30 Disyembre 1947, pinilit nina Gheorghiu-Dej at Punong Ministro Petru Groza si Haring Michael I na magbitiw sa trono. Makalipas ang ilang taon, inangkin ng lider-komunistang Albanian na si Enver Hoxha na personal umanong tinutukan ni Gheorghiu-Dej ng baril ang hari at binantaan itong papatayin kung hindi bibitiw sa korona. Makalipas ang ilang oras, opisyal na inalis ng Parliamento—na ganap nang kontrolado ng mga komunista at kanilang mga kaalyado matapos ang halalan noong nakaraang taon—ang monarkiya at idineklara ang Romania bilang isang People's Republic. Mula sa sandaling ito, si Gheorghiu-Dej ang naging de facto na pinakamakapangyarihang tao sa Romania.

Sa ilalim ng impluwensiyang Sobyet sa panahon ni Joseph Stalin, pinalakas ang posisyon ni Gheorghiu-Dej bilang lokal na lider na tapat sa Marxist-Leninist na ideolohiya. Ang impluwensiyang ekonomiko ng Moscow ay isinakatuparan sa pamamagitan ng paglikha ng “Sov-Rom” na mga kumpanya, na nagdirekta ng kalakalan ng Romania patungo sa mga hindi kapaki-pakinabang na pamilihan, lalo na sa Unyong Sobyet. Kahit matapos ang pagkamatay ni Stalin, ipinagpatuloy ni Gheorghiu-Dej ang mga mapanupil na patakaran, kabilang ang paggamit ng sapilitang paggawa sa pagtatayo ng Danube–Black Sea Canal. Sa kanyang utos, ipinatupad din ang malawakang kolektibisasyon ng lupa sa kanayunan.

Sa kalaunan, si Gheorghiu-Dej ay naging arkitekto ng isang mas semi-independiyenteng patakarang panlabas at pang-ekonomiya sa loob ng Warsaw Pact at Comecon. Itinulak niya ang pagbuo ng mabigat na industriya, na taliwas sa plano ng Moscow na gawing “granary” lamang ng bloke ang Romania. Dahil dito, itinayo ang Galați Steel Plant, na pinondohan sa pamamagitan ng IMF at gumamit ng imported na iron ore mula India at Australia. Noong 1952, sinimulan din ang Borzești Petrochemical Platform at ang kalapit na lungsod ng Onești, na itinayo gamit ang lakas-paggawa ng mga bilanggong pulitikal. Noong 1953, binuksan ang Bârlad Bearing Company, na kalauna’y lumago hanggang sa libu-libong empleyado.

Sa ilalim ng industriyalisasyong ito, naging isa ang Romania sa mga pangunahing bansang gumagawa ng bakal, lumawak ang industriya ng makina, at labis na pinalawak ang industriya ng kemikal, kahit higit pa sa pangangailangan ng lokal na suplay ng langis. Nagsimula ring gumawa ang Romania ng mga eroplano, tangke, barko, helikopter, sasakyan, at kompyuter, bagaman kadalasan ay mataas ang gastos at mababa ang kalidad. Dahil sa kakulangan ng hilaw na materyales, umasa ang bansa sa importasyon, habang ang pagbaba ng pandaigdigang demand at mababang kalidad ng produkto ay naglimita sa kakayahan nitong mag-export, kaya’t madalas na ibinenta ang mga produkto sa mas mababang halaga, kadalasan sa mga umuunlad na bansa sa pamamagitan ng barter o pautang.

Sa unang limang taon ng People's Republic, umiiral ang kolektibong pamumuno kung saan si Groza ang Punong Ministro. Noong 1952, siya ay naging head of state, at si Gheorghiu-Dej naman ang pumalit bilang Punong Ministro, kaya’t napag-isa niya sa kanyang kamay ang dalawang pinakamataas na posisyon sa bansa. Sa mga sumunod na taon, bahagya niyang binitawan ang posisyon bilang first secretary ng partido noong 1954 kay Gheorghe Apostol, ngunit nanatili siyang tunay na makapangyarihan at muling bumalik sa pamumuno ng partido noong 1955, habang ipinasa ang premiership kay Chivu Stoica. Noong 1961, naging head of state siya bilang chairman ng State Council.

Sa simula, nag-alala si Gheorghiu-Dej sa mga reporma ni Nikita Khrushchev at sa proseso ng de-Stalinization. Gayunpaman, kalaunan ay itinaguyod niya ang mas malayang patakarang panlabas at pang-ekonomiya sa loob ng Warsaw Pact, kabilang ang pag-alis ng “Sov-Rom” na mga kumpanya at paghinay ng mga proyektong kultural na dominado ng Sobyet. Noong 1958, umatras ang huling tropa ng Red Army mula sa Romania, isang tagumpay na itinuturing na personal na tagumpay ni Gheorghiu-Dej. Sa panahong ito, unti-unting lumitaw sa opisyal na kasaysayan ng Romania ang konsepto ng Bessarabia bilang bahagi ng Romanian narrative, na lalong nagpalala ng tensyon sa Unyong Sobyet. Sa huling bahagi ng kanyang pamumuno, inilathala rin ang mga bagong natuklasang sulatin ni Karl Marx tungkol sa imperyal na patakaran ng Russia sa mga rehiyong dating Romanian at kalauna’y naging bahagi ng USSR.

Sa kabila nito, nanatiling pangunahing instrumento ng pamumuno ni Gheorghiu-Dej ang Securitate, at sumabay ang Romania sa panibagong alon ng panunupil sa mga bansa ng Warsaw Pact matapos ang 1956 Hungarian Revolution, kung saan pansamantalang ikinulong sa Romania si Imre Nagy. Sa mga huling taon ng kanyang pamumuno, nagbukas din siya ng diplomatikong ugnayan sa mga bansang Kanluranin, kabilang ang Estados Unidos. Noong 1963, kinilala ng administrasyon ni Lyndon B. Johnson ang Romania bilang isang “mas kaibigang” bansang komunista sa konteksto ng Cold War. Kasabay nito, pinalaya ang maraming bilanggong pulitikal noong 1964.

Unti-unti ring lumawak ang kalakalan ng Romania sa Kanluran at humina ang eksklusibong ugnayan nito sa Unyong Sobyet. Noong kalagitnaan ng dekada 1950, mas malaki na ang bahagi ng kalakalan nito sa Kanluran, at pagsapit ng 1960s, mas naging industriyalisado ang bansa, kung saan bumaba ang bilang ng populasyon na nakadepende sa agrikultura. Gayunpaman, nanatili ang ilang tensyon sa pagitan ng repormang ekonomiko at ideolohiyang Sobyet, habang patuloy na isinusulong ni Gheorghiu-Dej ang “nasyonal na komunismo” at ang karapatan ng Romania na magdesisyon ayon sa sariling interes. Sa pamamagitan ng unti-unting pagbubukas sa Kanluran, sinubukan niyang palakasin ang ekonomiya at pataasin ang antas ng pamumuhay, habang pinananatili ang kontrol ng estado sa sistemang pampulitika at panlipunan.

Pagsapit ng 1964, nakipagkasundo si Gheorghiu-Dej sa Estados Unidos sa isang kasunduang pangkalakalan na nagbigay-daan sa Romania na makabili ng mga produktong industriyal mula sa Amerika. Ang kasunduang ito ay bunga ng reklamo ng mga negosyo sa U.S. na nalulugi sila kumpara sa mga kumpanyang nasa Kanlurang Europa. Sa ilalim ng administrasyon ni Pangulong John F. Kennedy, na nababahala sa pagkalugi ng mga negosyong Amerikano, pinasigla ang kalakalan sa pagitan ng Estados Unidos at mga bansang nasa Silangang Europa—isang patakarang ipinagpatuloy rin ni Pangulong Lyndon B. Johnson.

Dahil dito, malaki ang itinaas ng antas ng kalakalan ng Romania sa Kanluran, kaya’t naging unang bansa sa Soviet Bloc na malayang nakipagkalakalan sa mga bansang Kanluranin. Sa ilalim ng patakarang “nasyonal na soberanya,” lumakas ang imahe ng Romania sa Kanluran. Unti-unting nagbago rin ang pananaw ng mga publikasyon sa Estados Unidos: mula sa mga ulat noong unang bahagi ng 1950s tungkol sa mga paglabag sa karapatang pantao at panunupil, naging mas nakatuon ito mula kalagitnaan ng 1950s hanggang unang bahagi ng 1960s sa tinatawag na “de-satellization” ng Romania mula sa impluwensiyang Sobyet. Pagsapit ng unang bahagi ng 1960s, madalas nang nag-uulat ang The Times tungkol sa lumalawak na ugnayang pang-ekonomiya ng Romania sa Kanluran.

Ang matagumpay na pagsisikap ni Gheorghiu-Dej na palawakin ang ugnayang panlabas ng Romania, lalo na sa Kanluran, ay naging makikita sa kanyang libing noong Marso 1965, na dinaluhan ng 33 delegasyong dayuhan, kabilang ang espesyal na sugo ng Pransya na ipinadala ni Heneral Charles de Gaulle. Ang mga patakarang ito ang nagsilbing pundasyon para sa kanyang kahalili na si Nicolae Ceaușescu upang lalo pang palawakin ang bagong direksyon ng Romania.

Kamatayan at Legasiya

Namatay si Gheorghiu-Dej dahil sa kanser sa baga sa Bucharest noong 19 Marso 1965. Ayon kay Gheorghe Apostol, si Gheorghiu-Dej mismo umano ang nagtalaga sa kanya bilang magiging susunod na lider ng partido, kaya’t maraming tao noong panahong iyon ang tumingin sa kanya bilang natural na kahalili. Gayunpaman, si Punong Ministro Ion Gheorghe Maurer, na may lumalaking alitan kay Apostol, ay hinarang ang kanyang pag-angat sa kapangyarihan at pinagsama ang pamunuan ng partido sa paligid ng matagal nang protégé ni Gheorghiu-Dej na si Nicolae Ceaușescu. Ayon sa dating Securitate general na si Ion Mihai Pacepa, na tumakas patungong Estados Unidos noong 1978, sinabi umano ni Ceaușescu na may sampung internasyonal na lider na sinubukang patayin o pinatay ng Kremlin, at kabilang dito si Gheorghiu-Dej.

Inilibing si Gheorghiu-Dej sa isang mausoleum sa Liberty Park (na ngayon ay Carol Park) sa Bucharest. Noong 1991, matapos ang Romanian Revolution, hinukay ang kanyang labi at muling inilibing sa Bellu Cemetery. Bilang pagkilala sa kanya, ipinangalan sa kanya ang Polytechnic Institute of Bucharest na kalaunan ay naging Politehnica University of Bucharest. Noong dekada 1950, ipinangalan din sa kanya ang isa sa mga distrito ng Bucharest (na ngayon ay Sector 6). Ang lungsod ng Onești ay minsang tinawag ding Gheorghe Gheorghiu-Dej, at ang lungsod ng Liski sa Russia ay tinawag na Georgiu-Dezh mula 1965 hanggang 1990 bilang parangal sa kanya.

Si Gheorghiu-Dej ay ikinasal kay Maria Alexe at nagkaroon sila ng dalawang anak na babae: si Vasilica (1928–1987) at si Constantina (1931–2000).