János Kádár

János Kádár
Kádár in 1977
Pangkalahatang Kalihim ng Partido Obrero Sosyalista ng Hungriya
Nasa puwesto 1 Nobyembre 1956 – 22 May 1988
Nakaraang sinundan	Ernő Gerő
Sinundan ni	Károly Grósz
Chairman of the Council of Ministers of the People's Republic of Hungary
Nasa puwesto 13 September 1961 – 30 June 1965
Chairman of the Presidential Council	István Dobi
Nakaraang sinundan	Ferenc Münnich
Sinundan ni	Gyula Kállai
Nasa puwesto 4 November 1956 – 28 January 1958
Chairman of the Presidential Council	István Dobi
Nakaraang sinundan	Imre Nagy
Sinundan ni	Ferenc Münnich
Minister of the Interior
Nasa puwesto 5 August 1948 – 23 June 1950
Nakaraang sinundan	László Rajk
Sinundan ni	Sándor Zöld
Pansariling Detalye
Isinilang	János József Csermanek 26 Mayo 1912(1912-05-26) Fiume, Austria-Hungary
Yumao	6 Hulyo 1989(1989-07-06) (77 taong gulang)  Budapest, Hungary
Himlayan	Fiume Road Graveyard
Partido	Partido Obrero Sosyalista ng Hungriya (1956–1989)
Asawa	Mária Tamáska (1912–1992) (k. 1949)

Si János József Kádár (ipinanganak bilang Csermanek; 26 Mayo 1912 – 6 Hulyo 1989) ay isang lider komunistang Hunggaryo at Pangkalahatang Kalihim ng Hungarian Socialist Workers' Party, isang posisyong hinawakan niya sa loob ng 32 taon. Dahil sa humihinang kalusugan, nagretiro siya noong 1988 at pumanaw noong 1989 matapos maospital dahil sa pulmonya.

Ipinanganak siya sa Fiume sa kahirapan ng isang inang single parent. Matapos ang ilang taon sa kanayunan, lumipat sila sa Budapest. Sumali siya sa kabataang organisasyon ng Partido ng mga Komunista sa Hungriya (KIMSZ) at naging mahalagang pigura sa partidong komunista bago ang 1939, hanggang sa maging Unang Kalihim. Bilang lider, binuwag niya ang orihinal na partido at muling inorganisa ito bilang Peace Party, ngunit hindi ito nagkaroon ng malawak na suporta.

Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, sa tulong ng Unyong Sobyet, napunta sa kapangyarihan ang partidong komunista sa Hungriya. Umangat si Kádár sa loob ng partido at nagsilbing Ministro ng Interyor mula 1948 hanggang 1950. Noong 1951, siya ay ikinulong sa ilalim ng pamahalaan ni Mátyás Rákosi ngunit pinalaya noong 1954 sa ilalim ng repormistang Punong Ministro na si Imre Nagy.

Pagkabata at Karerang Pampartido

Si János Kádár ay ipinanganak bilang anak sa labas ng kasal ng sundalong si János Krezinger at ng kaserolang si Borbála Csermanek. Ang ama ay mula sa isang pamilyang magsasaka na may pinagmulang Aleman sa Pusztaszemes, Somogy County, habang ang ina ay ipinanganak sa Ógyalla (ngayo’y Hurbanovo, Slovakia) sa isang mahirap na pamilya ng isang amang Slovak na walang lupa at isang inang Hungarian.

Lumaki si Borbála sa kahirapan at hindi nakapag-aral dahil sa kakulangan ng pera ng kanilang pamilya. Sa murang edad, nagtrabaho siya bilang katulong sa iba’t ibang bahay at kalaunan ay nakahanap ng trabaho sa resort na bayan ng Opatija. Doon niya nakilala si Krezinger habang ito ay nasa serbisyo militar, bagaman hindi malinaw ang buong detalye ng kanilang pagkikita. Si Kádár ay minsan lamang nakilala ang kaniyang ama noong 1960, nang siya ay naging pinuno na ng bansa.

Ipinanganak si Kádár sa Fiume (ngayo’y Rijeka, Croatia) noong 26 Mayo 1912 bilang anak sa labas ng kasal, kaya’t sa kaniyang kapanganakan ay ginamit ang Italian na bersyon ng kaniyang pangalan na Giovanni Giuseppe Czermanik. Dahil hindi kinilala ng ama, tanging apelyido ng ina ang naibigay sa kaniya. Dahil sa kahirapan, ipinagkatiwala siya ng kaniyang ina sa pamilyang Bálint kapalit ng bayad habang siya ay naghahanapbuhay sa Budapest.

Ang higit niyang nakasama at itinuring na tunay na tagapag-alaga ay si Sándor Bálint, kapatid ng foster father niyang si Imre Bálint. Habang nasa serbisyo militar si Imre noong Unang Digmaang Pandaigdig, si Sándor ang nag-alaga kay Kádár. Sa panahong ito, si Sándor ang naging pinakamalapit na taong nakasama ni Kádár noong kaniyang kabataan.

Maagang nagsimulang magtrabaho si Kádár at tumulong din sa pag-aalaga sa may sakit na asawa ni Sándor. Sa kaniyang paglaki, naranasan niya ang diskriminasyon at hindi pantay na pagtingin, kung saan tinatawag siyang “bata mula sa lungsod” sa probinsya at “bata mula sa probinsya” naman sa lungsod. Noong 1918, kinuha siya muli ng kaniyang ina at dinala sa Budapest kung saan siya pumasok sa paaralan, ngunit madalas siyang mabully dahil sa kaniyang asal at pagsasalita na itinuring ng iba na “probinsyano.”

Pinagsikapan ng kaniyang ina na mabigyan siya ng edukasyon, at kung tag-init ay nagtatrabaho siya sa kanayunan. Sa edad na 14, huminto siya sa pag-aaral noong 1926 at nag-aprentis bilang mekaniko ng kotse. Gayunpaman, hindi siya natanggap sa trabahong ito at kalaunan ay naging apprentice sa ilalim ni Sándor Izsák, kinatawan ng Torpedo Typewriter Company. Ang mga mekaniko ng makinilya noong panahong iyon ay itinuturing na may mataas na antas sa uring manggagawa, dahil kakaunti lamang sila sa buong bansa.

Ang unang pagkakakilala ni János Kádár sa literaturang Marxista ay noong 1928, matapos niyang manalo sa isang junior chess competition na inorganisa ng Barbers Trade Union. Ang gantimpala niya ay ang aklat ni Friedrich Engels na Anti-Dühring. Ipinaliwanag sa kanya ng tagapag-organisa ng torneo na kung hindi niya ito mauunawaan sa unang pagbasa, dapat niya itong basahing muli hanggang sa maunawaan. Sinunod ito ni Kádár, kahit na ang kanyang mga kaibigan ay “hindi humanga” sa kanyang binabasa. Sa kalaunan ng kanyang buhay, sinabi niyang hindi niya agad naintindihan ang nilalaman ng aklat, ngunit nagbigay ito sa kanya ng pagninilay: “Mga hindi nagbabagong batas at ugnayan sa mundo na hindi ko pa naisip noon.” Bagama’t inamin niyang malaki ang naging impluwensya ng aklat sa kanya, noong 1929 ay natanggal siya sa trabaho matapos niyang mapikon sa kanyang amo na minamaliit siya. Nang tumama ang Great Depression sa Hungary, siya ang unang natanggal sa trabaho. Sumunod ang mababang sahod na trabaho at matinding kahirapan. Kalaunan ay nawalan siya ng trabaho, at dahil sa karanasang ito siya naiuugnay sa Partido Komunista ng Hungary. Ayon kay Kádár, naging miyembro siya ng partido noong 1931.

Noong Setyembre 1930, lumahok si Kádár sa isang organisadong welga ng unyon ng mga manggagawa. Dinurog ito ng mga awtoridad, at maraming kapwa niya Komunista ang inaresto. Matapos ang nabigong welga, sinuportahan niya ang partido sa pamamagitan ng pangangalap ng mga lagda para sa mga kandidato ng Socialist Workers’ Bloc, isang pagtatangkang magbuo ng harapang pampulitika ng Partido Komunista upang makakuha ng mas maraming tagasuporta. Nabigo ito at nagresulta sa panibagong mga pag-aresto. Noong Hunyo 1931, sumali siya sa organisasyong kabataan ng mga Komunista, ang Communist Young Workers’ Association (KIMSZ). Sumapi siya sa Sverdlov party cell na ipinangalan kay Yakov Sverdlov. Ang alyas niya sa loob ng partido ay János Barna.

Sa panahong ito, ilegal pa rin ang partido matapos durugin ang Hungarian Soviet Republic noong 1919. Noong Disyembre 1931, natunton siya ng mga awtoridad at inaresto dahil sa paratang na pagpapakalat at pagiging kasapi ng komunismo. Itinanggi niya ang mga akusasyon, at dahil sa kakulangan ng ebidensya ay pinalaya siya, ngunit nanatili siyang nasa ilalim ng patuloy na pagmamanman ng pulisya. Makalipas ang ilang araw, muli siyang nakipag-ugnayan sa KIMSZ at binigyan ng bagong mga tungkulin. Pagsapit ng Mayo 1933, naging kasapi siya ng komite ng KIMSZ sa Budapest at ginamit ang alyas na Róna. Inalok siya ng partido na mag-aral sa Lenin Institute sa Moscow, ngunit tinanggihan niya ito dahil sa kanyang pamilya. Kalaunan ay muli siyang inaresto noong 21 Hunyo 1931 kasama ang ibang aktibistang Komunista. Sa ilalim ng brutalidad ng pulisya, siya ay “bumigay” at nagbigay ng mga pag-amin, ngunit kalaunan ay binawi ang mga ito nang harapin niya ang ibang detenido. Nasentensiyahan siya ng dalawang taong pagkakakulong, at dahil sa kanyang mga naunang pag-amin, pansamantala siyang sinuspinde sa KIMSZ.

Pagkatapos niyang makalaya sa parole, napunta siya sa isang kalagayang pampolitika na walang direksyon. Ang pag-asang makabalik sa Partido Komunista ay nabigo dahil sa desisyon ng Comintern na buwagin ang pambansang Partido Komunista sa Hungary. Ang natitirang kasapi ay inutusan na pumasok at makipagtrabaho sa loob ng Social Democratic Party at mga unyon ng manggagawa. Sa panahong ito, naniwala si Kádár na ang kanyang pagkakahiwalay ay dulot ng mga pagbabagong panloob sa partido, hindi dahil sa kanyang mga pag-amin. May natitira pa siyang apat na buwan sa sentensiya nang siya ay makulong muli. Sa bilangguan, nakilala niya si Mátyás Rákosi, isang kilalang rebolusyonaryo at bilanggo sa pulitika. Bagama’t kalaunan ay inilarawan ni Kádár ang kanilang relasyon bilang parang “ama at anak,” mas malamang na ito ay isang ugnayang may halong pagiging pilyo at tensyon. Sa loob ng bilangguan, tinanong siya ni Rákosi at sinabing ang kanyang mga pag-amin ay bunga ng kanyang “kahinaan.”

Pagkalaya niya, inutusan siya ng ilang dating aktibista na sumali sa Social Democratic Party bilang tagapasok o espiya ng partido. Sa loob nito, hayagan siyang nagpakita ng Marxistang paniniwala at madalas na nag-uusap tungkol sa pakikibaka ng uring manggagawa at pagtingin sa Unyong Sobyet. Nanatili siyang nabubuhay sa kahirapan at nahirapang makihalubilo sa mas mataas na antas ng manggagawa at intelihensiya. Ang kanyang pangunahing kontak sa loob ng Social Democratic Party ay ang eskultor na si György Goldmann. Naging mahusay siyang tagapagsalita sa mga usaping pang-araw-araw ng manggagawa, ngunit hindi gaanong naging epektibo sa mas komplikadong usaping ideolohikal.

Noong 1940, muli siyang tinanggap sa hanay ng partido. Dahil sa pangangailangang magtago at kakulangan ng mga kasapi na walang rekord sa pulisya, binigyan siya ng mas mataas na tungkulin sa pagpasok sa Social Democratic Party. Noong 1942, naging kasapi siya ng Central Committee ng Partido Komunista dahil sa kakulangan ng tauhan, at binigyan ng puwesto sa Secretariat. Ayon sa pansamantalang lider na si István Kovács, siya ay “napakababang-loob, matalino, ngunit hindi pa teoretikal na sanay.” Pagsapit ng 1943, nagawa niyang makipag-ugnayan sa humigit-kumulang pitumpu hanggang walumpung kasapi, ngunit muling nasira ang kanyang gawain dahil sa panibagong alon ng malawakang pag-aresto.

Noong 25 Oktubre 1956, sa gitna ng Himagsikang Hunggaryo, pinalitan niya si Ernő Gerő bilang Pangkalahatang Kalihim ng partido at sumali sa rebolusyonaryong pamahalaan ni Nagy. Makalipas ang isang linggo, nakipaghiwalay siya kay Nagy dahil sa desisyon nitong umatras mula sa Warsaw Pact. Matapos ang interbensyong Sobyet, siya ang pinili upang pamunuan ang bansa. Ipinag-utos niya ang pagbitay kay Nagy matapos niyang maupo sa kapangyarihan.

Unti-unti siyang naging mas katamtaman at naglabas ng amnestiya noong 1963 na nagpalaya sa karamihan ng mga bilanggo ng panahong iyon. Ang kaniyang pamumuno ay nakilala sa “Realpolitik,” kung saan binalanse niya ang kagustuhan ng Moscow, lokal na interes, at inaasahan ng Kanluran. Sa isang panayam, tinawag niya ang sarili bilang isang “tagapagtaguyod ng kompromiso.”

Sa ilalim ng kaniyang pamumuno, pinabuti niya ang antas ng pamumuhay sa Hungriya at pinalawak ang kalakalang internasyonal, lalo na sa mga bansang Kanluranin. Ang kaniyang mga patakaran ay naiiba sa mas mahigpit na mga lider komunista tulad nina Nicolae Ceaușescu, Enver Hoxha, at Erich Honecker, na mas ortodoksong Marxist-Leninist. Ang kaniyang mga reporma at pakikipagkalakalan sa Kanluran ay nagdulot ng tensyon sa Unyong Sobyet sa ilalim ni Leonid Brezhnev. Ang kaniyang sistemang pang-ekonomiya na nakatuon sa konsumerismo ay nakilala bilang “Goulash Communism.”