Joseph Stalin

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Vozhd ng Pandaigdigang Proletaryado
Heneralisimo ng Unyong Sobyetiko

Iosif Vissarionovich Stalin
Иосиф Виссарионович Сталин
იოსებ ბესარიონის ძე სტალინი
JStalin Secretary general CCCP 1942 flipped.jpg
Litratong opisyal ni Iosif Stalin noong 1942.
КПСС.svg
Pangkalahatang Kalihim ng Komite Sentral ng Buong Unyong Partido Komunista
Nasa puwesto
3 Abril 1922 – 16 Oktubre 1952
Nakaraang sinundanVyacheslav Molotov (bilang Responsableng Kalihim ng Partido Komunista Ruso)
Sinundan niNikita Kruschov (bilang Unang Kalihim ng Partido Komunista ng Unyong Sobyetiko)
Georgy Malenkov
(de facto)
Coat of arms of the Soviet Union (1946–1956).svg
Tagapangulo ng Konseho ng mga Ministro ng Unyong Sobyetiko
Nasa puwesto
Coat of arms of the Soviet Union (1936–1946).svg
Konseho ng mga Komisaryong Bayan
6 Mayo 1941 – 15 Marso 1946
PanguloMikhail Kalinin
Nakaraang sinundanVyacheslav Molotov
Nasa puwesto
15 Marso 1946 – 5 Marso 1953
PanguloNikolai Shvernik
Unang Diputado
  • Nikolai Voznesensky
  • Vyacheslav Molotov
  • Nikolai Bulganin
Sinundan niGeorgy Malenkov
Member of the Russian Constituent Assembly
Nasa puwesto
25 November 1917 – 20 January 1918[a]
Served alongside
Nakaraang sinundanConstituency established
Sinundan niConstituency abolished
KonstityuwensyaPetrograd Metropolis
Ministro ng Depensa
Nasa puwesto
15 March 1946 – 3 March 1947
Nakaraang sinundanHimself (as People's Commissar of Defense of the Soviet Union)
Sinundan niNikolai Bulganin
People's Commissar for Nationalities of the RSFSR
Nasa puwesto
8 November 1917 – 7 July 1923
Nakaraang sinundanPosition established
Sinundan niPosition abolished
People's Commissar of Defense of the Soviet Union
Nasa puwesto
19 July 1941 – 25 February 1946
Nakaraang sinundanSemyon Timoshenko
Sinundan niHimself (as People's Commissar of the Armed Forces of the Soviet Union)
Pansariling detalye
Ipinanganak
Ioseb Besarionis dze Jughashvili
იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი

18 [L.I. 6] Disyembre 1878
Gori, Imperyong Ruso
Namatay5 Marso 1953(1953-03-05) (edad 74)
Mosku, Unyong Sobyetiko
HimlayanPadron:Ubli
Kabansaan
Partidong pampolitika
Ibang ugnayang
pampolitika
Padron:Tree list

Padron:Ubli


Asawa
Anak
AmaEkaterine Geladze
InaBesarion Jughashvili
EdukasyonTbilisi Spiritual Seminary
Pirma
Serbisyo sa militar
PalayawKoba
KatapatanFlag of Russia.svg Imperyong Ruso
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1937–1954).svg Sobyetikong Rusya
Flag of the USSR (1936-1955).svg Unyong Sobyetiko
Sangay/Serbisyo
  • Rusong Hukbong Imperyal
  • Hukbong Pula
  • Sobyetikong Sandatahang Lakas
Taon sa lingkod
  • 1916–1917
  • 1918–1921
  • 1941–1953
RanggoPadron:Ubli Generalissimus of the Soviet Union (1945)
AtasanPadron:Indented plainlist
Labanan/DigmaanPadron:Tree list
AwardsSee list

Si Iosif Vissarionovich Stalin (Disyembre 18, 1878Marso 5, 1953), ipinanganak na Ioseb Besarionis dze Jughashvili, ay isang Heorhiyanong manghihimasik at politiko na naglingkod bilang pinuno ng Unyong Sobyetiko mula 1922 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1953. Hinawakan niya ang mga pangunahing posisyon na Pangkalahatang Kalihim ng Buong Unyong Partido Komunista sa pagitan ng 1922 at 1952 at Tagapangulo ng Konseho ng mga Ministro sa pagitan ng 1941 at 1953. Namahala sa simula bilang bahagi ng isang kolektibong pamumuno, pinagpisan niya ang kapangyarihan noong dekada 1930 upang maging ganap na diktador. Ideolohikong sumunod sa Leninistang interpretasyon ng Marxismo, pinormalisa at sinetetisa niya ang dalawa upang mabuo ang Marxismo-Leninismo, habang ang kanyang mga sariling ideya at patakaran ay tinatawag na Stalinismo.

Itinuturing na isa sa mga pinakamahalagang tao ng ika-20 dantaon, patuloy na nagiging pigurang kontrobersyal si Stalin. Naging paksa siya ng isang kulto ng personalidad sa pandaigdigang kilusang Marxista–Leninista, kung saan iginagalang siya bilang kampeon ng uring manggagawa at sosyalismo. Nananatili ang kanyang katanyagan sa Rusya at Heorhiya bilang matagumpay na pinuno sa panahon ng digmaan na ginapi ang pasismo at nagpatibay sa katayuan ng Unyong Sobyetiko bilang isang nangungunang kapangyarihan sa mundo. Sa kaibhan, kinokondena ang kanyang rehimen bilang totalitaryo na nangasiwa sa malawakang panunupil, sapilitang deportasyon, etnikong paglilinis, libu-libong ehekusyon, at taggutom na pumatay ng milyun-milyong mamamayan.

Pinagmulan at mga Unang Taon[baguhin | baguhin ang wikitext]

Angkan[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang bahay kung saan isinilang si Stalin, kinuha noong 2017.
Rehistrasyon ng kapanganakan ni Stalin mula sa mga talaang pangsimbahan ng Gori.

Ipinanganak si Stalin na Ioseb Besarionis dze Jughashvili (Heorhiyano: იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი) noong ika-18 ng Disyembre [Lumang Istilo: 6 Disyembre] 1878 sa munting bayan ng Gori, noo'y bahagi ng Gobernasyong Tiflis, Imperyong Ruso, at ngayo'y nasa Heorhiya. Naging tahanan ang lugar sa mga pamayanang Aseri, Armenyo, Ruso, at Hudyo. Bininyagan siya noong 29 Disyembre [L.I. 17 Disyembre] ng parehong taon at kinilala sa palayaw na "Soso", isang diminutibo ng Ioseb. Siya ang ikatlong anak nina Besarion "Beso" Jughashvili at Ekaterine "Keke" Geladze; ang kanyang dalawang nakatatandang kapatid na sina Mikheil (14–21 Pebrero 1875) at Giorgi (24 Disyembre 1876 – 19 Hunyo 1877) ay namatay sa kasanggulan.[1]:14-16

Kaliwa: Litrato ni Besarion Ivanes dze Jughashvili (c. 1850 – 25 Agosto 1909) mula sa kanyang di-kumpirmadong libingan.
Kanan: Si Ekaterine Giorgis asuli Geladze (1856/1858 – 4 Hunyo 1937) noong 1892.

Nagmula si Beso sa isang pamilyang magbubukid. Ang kanyang lolo na si Zaza Jughashvili ay posibleng may lahing Osetiyo, kaya't nagmungkahi ang mga istoryador na sina Simon Sebag Montefiore at Ronald Grigor Suny na nagmula siya sa nayon ng Geri na malapit sa modernong Timog Osetiya, ngunit hindi pa ito napapatunayan. Nasangkot si Zaza sa Rebelyong Mtiuleti ng 1804 na sinaklaw ang silangang Heorhiya (Kartli-Kakheti) noong 1801. Nakatakas siya sa pag-aalsa at lumipat sa Didi Lilo kung saan naglingkod siya bilang siyerbo at nangalaga ng mga ubusan ni Prinsipe Badur Machabeli. Doo'y nagkaroon siya ng anak, si Vano, na siya'y nag-ama ng dalawang lalaki: sina Giorgi at Besarion, na tinatayang isinilang noong 1850. Sinasabing namatay si Vano bago siya naging 50 habang si Giorgi ay nagtrabaho bilang isang posadero hanggang sa pinatay siya ng mga bandido. Walang natirang kapamilya, lumipat si Beso sa Tiflis at nagtrabaho sa Pabrikang Pansapatos ng G.G. Adelkhanov. Kahit walang edukasyong pormal ay marunong siyang magbasa at sumulat, isang katangiang di-karaniwan noon para sa mga manggagawang Heorhiyano. Multilingguwal din siya; sinasabing natuto siya ng Armenyo, Aseri, at Ruso sa Tiflis.[2]:17-18 Noong 1870 ay inanyayahan siyang lumipat sa Gori at gumawa ng sapatos para sa mga sundalong Ruso na nakagarison doon. Noong panahong iyon ay maliit na bayan lamang ang Gori na may humigit-kumulang 7000 residente; karamihan sa kanila'y Armenyo, may malaking bilang ng mga Heorhiyano, at may minoryang populasyon ng mga Ruso, Abhasyo, at Osetiyo. Lumaki ang kahalagahan nito nang ito'y ikonekta ng isang sangay ng Daambakal ng Transkawkasya sa Tiflis at Poti, isang pangunahing daungan para sa pagluluwas ng langis.[3]:15-16

Ipinanganak naman si Ekaterine sa isang pamilya ng mga Heorhiyanong Ortodoksong siyerbo sa Gambareuli noong 1856 o 1858. Ang kanyang amang si Giorgi Geladze ay isang ladrilyero o nagpapalayok na alipin ni Prinsipe Ivane Amilakhvari. Namatay siya nang isinilang si Keke, bagaman tiniyak ng kanyang inang si Melania Khomezurashvili na matuto siyang magbasa at magsulat. Nagkaroon siya ng dalawang lalaking kapatid: sina Giorgi "Gio" at Sandala. Namatay si Melania nang siya'y bata pa, gayo'y iniwan silang magkakapatid na pinalaki ng kapatid ng kanilang ina. Nilipat sila sa Gori noong 1864, nang pinalaya ang mga siyerbo sa Kawkasya. Inilarawan si Keke nang siya'y dalaga bilang "isang kaakit-akit na pinekasang babae na may matingkad na buhok." Ipinagmalaki niya na sa kanyang mga kaibigan siya ang "naging ninais at magandang babae". Nagpakasal siya kay Jughashvili noong 1872 o 1874, nang siya'y 16 pa lamang. Bago ang kapanganakan ni Ioseb ay naging masidhing relihiyoso si Keke at nangakong magpeperegrinahe sa isang simbahan sa Geri kung makaligtas ang anak, at sa kalauna'y tinupad nila ito ng kanyang asawa.[4]:19-22

Nagtayo si Besarion ng pagawaan sa Rusong Kuwarto sa Gori, malapit sa kuwartel. Naging maunlad ito sa simula, sa isang punto'y umabot sa 10 tao ang nagtatrabaho rito, ngunit humina habang lumalaki si Stalin. Isa sa mga dahilan ay gumagawa si Beso ng tradisyonal na kasuotang Heorhiyano at hindi ang Europeong istilong sapatos na mas lalong nagiging uso noon. Naging dukha ang pamilya, umalis sila sa kanilang bahay at nagpalipat-lipat sa siyam na inuupahang silid sa sumunod na dekada. Nalulong si Beso sa alkohol at madahas na binubugbog ang kanyang asawa at anak. Tumakas si Keke kasama si Ioseb at lumipat sa bahay nina Padre Christopher Charkvian, isang pampamilyang kaibigan. Nagtrabaho siya bilang tagapaglinis at tagapaglaba para sa mga lokal na pamilya na nakiramay sa kanyang kalagayan.

Noong bata pa, nagkaroon si Ioseb ng maraming suliraning pangkalusugan. Pinanganak siyang may dalawang adjoined na daliri sa para sa kaniyang kaliwang paa,[14] at ang kaniyang mukha ay permanenteng nasugatan ng smallpox sa edad na pitó. Sa edad na labindalawa, na-injure niya ang kaniyang kaliwang braso sa isang aksidente na kinasangkutan ng isang horse-drawn carriage, kayâ naging mas maikli ito at mas matigas kaysa ang kabiláng braso niya.

Kamatayan at legasiya[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang kalusugan ni Stalin ay unti-unting nadeteryorado patungo sa katapusan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Nagdusa siya sa atherosclerosis dahil sa matinding paninigarilyo, isang mild stroke noong panahon ng Victory Parade, at isang matinding atake sa puso naman noong Oktubre 1945.

Sanggunian[baguhin | baguhin ang wikitext]

  1. Service, Robert (2004). Stalin: A Biography. Londres: Macmillan. ISBN 978-0-333-72627-3.
  2. Suny, R. G. (19 Nobyembre 2020). Stalin: Passage to Revolution. Princeton, Bagong Jersey: Prensa ng Pamantasang Princeton.
  3. Kotkin, Stephen (2014). Stalin: Paradoxes of Power, 1878–1928. Londres: Allen Lane. ISBN 978-0-7139-9944-0.
  4. Montefiore, Simon Sebag (2007). Young Stalin. Londres: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-85068-7.


TaoUnyong SobyetTalambuhay Ang lathalaing ito na tungkol sa Tao, Unyong Sobyetiko at Talambuhay ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Maling banggit (May <ref> tag na ang grupong "lower-alpha", pero walang nakitang <references group="lower-alpha"/> tag para rito); $2