Kastanyo (hazel)

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Para sa ibang gamit, tingnan ang kastanyo (paglilinaw).

Kastanyo
Hazel Catkins.jpg
Klasipikasyong pang-agham e
Kingdom: Plantae
Clade: Angiosperms
Clade: Eudicots
Clade: Rosids
Order: Fagales
Family: Betulaceae
Subfamily: Coryloideae
Genus: Corylus
L.
Species

Tingnan ang teksto

Ang kastanyo (Kastila: castaño; Ingles: hazel o Corylus) ay isang uri ng puno o bunga nito.[1] Ibinibilang ang mga puno at palumpong na ito sa pamilyang Betulaceae[2][3][4][5] bagaman inilalagay din sila ng ibang mga botaniko sa pamilya ng mga Corylaceae.[6][7]

Mga ka-uri[baguhin | baguhin ang batayan]

May 14 hanggang 18 espesye ang mga kastanyo, na kabilang ang mga sumusunod:[4][8][9][10] Pinagsama-sama ang mga uri ayon sa ibaba:

  • May mga bungang mani na may malambot at madahong kabalatan (involucre o husk. Mga masangang palumpong na umaabot hanggang 12 metro ang taas.
  • Mga may maning hindi nabibilutan ng matigas at matutulis na involucre. Mga may nag-iisang sangang mga puno na tumataas mula 20 hanggang 35 metro.

Mayroon ding mga hybrid, na maaaring lumitaw sa pamamagitan ng pagsasanib ng dalawang uri mula sa loob ng bahagi ng mga genus, katulad ng: Corylus × colurnoides (C. avellana × C. colurna).

Mga gamit[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga dahon at maning bunga ng Turkish Hazel. Suriin ang mga matutulis na kabalatan (husk) na nakapaligid sa mga mani.
Mga mani ng kastanyo (hazelnut).

Nakakain ang mga mani ng lahat ng mga kastanyo. Pinakamadalas na itinatanim ang pangkaraniwang kastanyo oara sa mga bungang-mani nito na sinusundan ng Filbert. Inaani rin ang mga maning bunga ng ibang mga uri, subalit bukod sa dalawang nabanggit, wala nang ibang masasabing may kahalagahang pangkalakal.[5]

May ilang mga cultivar ng Common Hazel at Filbert na inaalagaan upang maging mga halamang pandekorasyon (ornamental plant) para sa mga hardin, kabilang na ang mga may mga balu-baluktot na mga katawan. Halimbawa ng mga ito ang C. avellana 'Contorta' (na mas kilala sa pangalang "Harry Lauder's walking stick" dahil sa kaniyang itsura); ang mga may lumuluhang mga sanga katulad ng C. avellana 'Pendula'); at ang mga may purpurang dahon, tulad ng C. maxima 'Purpurea'.

Mga talasanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Diksyunaryong Tagalog-Ingles ni Leo James English, Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng National Book Store, may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X
  2. Germplasm Resources Information Network: Corylus
  3. Chen, Z.-D. et al. (1999). Phylogeny and evolution of the Betulaceae as inferred from DNA sequences, morphology, and paleobotany. Amer. J. Bot. 86: 1168–1181. Available online.
  4. 4.0 4.1 Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.
  5. 5.0 5.1 Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.
  6. Bean, W. J. (1976). Trees and Shrubs Hardy in the British Isles 8th ed., vol. 1. John Murray ISBN 0-7195-1790-7.
  7. Erdogan, V. & Mehlenbacher, S. A. (2002). Phylogenetic analysis of hazelnut species (Corylus, Corylacae) based on morphology and phenology. Sist. Bot. Dergisi 9: 83–100.
  8. Kew Checklist: Corylus
  9. Mga halaman sa Tsina: Corylus
  10. Mga halaman mula sa Hilagang Amerika: Corylus