Kataw (mitolohiyang Pilipino)
| Kataw | |
|---|---|
| Nilalang | |
| Pangalan: | Kataw |
| Klasipikasyon | |
| Grupo: | Bantay-tubig |
| Mga datos | |
| Rehiyon: | Pilipinas |
Ang Kataw ay isa sa mga bantay-tubig o taga-dagat sa mitolohiyang Pilipino. Sa Bisaya, pinaniniwalaang may mas mataas na ranggo ang Katau kaysa sa ibang mga nilalang sa tubig at dagat tulad ng sa Sirena, Sireno at Siyokoy. Pinaniniwalaan na ang mga Kataw ang namumuno sa kaharian ng bantay-tubig.[1]
Batay sa pisikal na katangian, ang mga Kataw, kasama ng Sireyna at Sireyno, ay ang bantay-tubig na mga nilalang na may pagkakahawig sa tao habang ang Siyokoy ay yaong mga kahawig ng mga nilalang sa tubig. Hindi tulad ng Sirena, mayroon silang mga paa sa halip na buntot subalit mayroon silang mga hasang sa kanilang katawan at mga palikpik sa kanilang mga braso. Nagbabalatkayo ang mga nilalang marinong ito bilang mga mangingisda na humihingi ng tulong. Kapag nilapitan ng mga mortal, nilunod sila ng mga Kataw sa kailaliman.[2]
Ayon sa mga matatanda, ang Kataw ay may kakayahang manipulahin at kontrolin ang mga elemento ng uri ng tubig at mga kaugnay na puwersa tulad ng presyon, pagtaas ng tubig, alon, bula at iba pa. Gayundin, maaari nilang gawing yelo ang tubig.[1]
Kataw sa kasaysayan at kuwentong-bayan ng Pilipinas
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang modernong pag-unawa sa Kataw ay naglalarawan sa kanila bilang mas katulad ng tao, na may mga paa sa halip na buntot, subalit may mga palikpik sa kanilang mga braso at hasang sa kanilang mga katawan.[1][2][3] Ang ilang mga paglalarawan kung minsan ay inihanay ang mga ito sa mala-sirena na imahe ng pagkakaroon ng buntot ng isda na mala-sirena na imahe ng pagkakaroon ng buntot ng isda.[3] Ang paniniwala sa Kataw, isang uri ng bantay-tubig sa mitolohiya ng Pilipinas, ay laganap at nagsimula pa noong unang panahon ng kolonyal. Sa kanyang 1668 na manuskrito na Historia de las Islas e Indios de Bisayas, ang paring Heswita na si Francisco Ignacio Alzina ay nagsama ng mga ilustrasyon ng parehong lalaki at babaeng Kataw, na nagbibigay-diin kung gaano kalalim ang ugat ng paniniwala sa kulturang Bisaya.[3] Ang Kataw ay karaniwang inilalarawan bilang may pang-itaas na katawan ng isang tao at ang ibabang katawan ng isang isda, na kadalasang inilalarawan bilang magagandang dalaga na may mahaba, maitim na buhok at itim na mga mata. Pinaniniwalaan silang naninirahan sa mga tahanan sa ilalim ng dagat at nauugnay sa alinman sa magandang kapalaran o kasawian.
Ayon sa polkloristang Pilipino na si Maximo D. Ramos, ang Bisayang Kataw na tinutukoy din bilang sirena, duyong, o catao sa iba't ibang rehiyon ay lumilitaw sa maraming kuwentong-bayan at kilala sa pag-awit ng mapanglaw na mga kanta na umaakit sa mga mangingisda.[2][4] Sa mga manuskrito ng panahon ng kolonyal na Pavón, ang catao ay inilarawan bilang isang malaking nilalang sa dagat na may pang-itaas na katawan ng isang babae at ang ibabang katawan ng isang isda, na itinuturing ng mga lokal bilang isang espesyeng lipol na mula sa pulo ng Negros.[5]
Ang karagdagang pagsusuri ni Damiana L. Eugenio, sa kanyang antolohiya ng mga alamat ng Pilipinas, ay nagpapatunay sa lugar ng Kataw sa pasalitang tradisyon ng Kabisayaan at itinala ang iba't ibang pangalan at representasyon nito sa buong kapuluan.[6]
Kataw sa kulturang popular
[baguhin | baguhin ang wikitext]Lumitaw ang Kataw bilang isang lahi sa Pedro Penduko at Pedro Penduko at ang mga Engkantao na mga seryeng pantelebisyon. Sa palabas, ang Kataw ay inilalarawan bilang mas makapangyarihan kaysa sa iba pang bantay-tubig o mga nilalang sa dagat tulad ng sirena, sireno, at siyokoy, at inilalarawan bilang mga pinuno ng kaharian sa ilalim ng dagat.[7] Ang mga kataw ay ipinakita na may mga katangiang tulad ng tao, hindi katulad ng mas mabangis na siyokoy. Mayroon silang mga paa sa halip na buntot, hasang sa kanilang katawan, at palikpik sa kanilang mga braso. Alinsunod sa tradisyunal na alamat, ang palabas ay naglalarawan din sa kanila bilang mga mapanlinlang na nilalang na nagpapanggap bilang mga mangingisda upang akitin ang mga tao bago sila hilahin sa ilalim ng tubig. May kakayahan silang kontrolin ang mga elemento ng tubig tulad ng kati, daluyong, at presyon, at maaari ring gawing yelo ang tubig.[8][7]
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- 1 2 3 Mga Engkanto: A Bestiary of Filipino Fairies. Philippines: eLf ideas Publication. 2003. (sa Ingles)
- 1 2 3 Ramos, Maximo D. (1990). Creatures of Midnight. Phoenix Publishing House. (sa Ingles)
- 1 2 3 Alzina, Francisco Ignacio (1668). Historia de las Islas e Indios de Bisayas. (sa Kastila)
- ↑ Ramos, Maximo D. (1990). The Creatures of Philippine Lower Mythology. Phoenix Publishing House. ISBN 9710610166. (sa Ingles)
- ↑ Pavón, Transcript No. 5-B. (sa Ingles)
- ↑ Eugenio, Damiana L. (2002). Philippine Folk Literature: The Legends. University of the Philippines Press. ISBN 9715423586. (sa Ingles)
- 1 2 Yapan, Alvin (Enero 2009). "Nang Mauso ang Pagpapantasya: Isang Pag-aaral sa Estado ng Kababalaghan sa Telebisyon". ResearchGate. Hinango mula sa https://www.researchgate.net/publication/320327049 (sa Ingles)
- ↑ Mga Engkanto: A Bestiary of Filipino Fairies. eLf ideas Publication, 2003. (sa Ingles)