Katinig na pagitna
Sa ponetika, katínig na pagítna o sentróng katínig ang mga katinig na nabubuo sa pamamagitan ng pagdaloy ng hangin sa gitnang bahagi ng bibig. Naiiba ito sa mga katinig na pagilid, na nabubuo naman sa gilid ng bibig.[1] Sa wikang Tagalog at karamihan sa mga wika ng mundo, pawang mga katinig na pagitna ang lahat ng mga katinig maliban sa [l]. Dahil sa dami ng mga katinig na pagitna kumpara sa mga pagilid, karaniwang di na kailangang banggitin na ang isang katinig ay pagitna maliban lamang kung kinukumpara ito sa mga pagilid; sa pangkalahatan, kung ang isang katinig ay hindi inilalarawan na pagilid, pagitna ito.
Karaniwang itinatangi ang mga katinig na pagitna at pagilid sa mga katinig na pasutsot at palapit, kung saan maaaring magkaroon ng pagitna at pagilid ang isang artikulasyon; halimbawa ay ang pares na [ɹ] at [l] sa mga katinig na palapit at [z] at [ɮ] sa mga pasutsot. Walang mga katinig na pasara pagilid, ngunit maaaring magkaroon ng pagilid na paglabas ang mga ito na sinusulat sa Internasyonal na Ponetikong Alpabeto (IPA) bilang isang nakaangat na l (hal. [tˡ]) o katabi ng isang katinig na pagilid (hal. [tɬ]). Samantala, pagilid ang paglabas ng hangin sa mga katinig na pasutsot sa labi [f v], pero hindi ito kinokonsidera bilang mga katinig na pagilid dahil wala namang wika na nagtatangi sa pagkakaiba nito. Sa ibang mga wika, maaaring di malinaw o di kaya'y nagbabago ang antas ng pagkapagilid ng isang ponema; halimbawa, sa wikang Hapones, maaaring pagitna o pagilid ang nag-iisang simpleng katinig na pakatal nito, [r].
Tingnan din
[baguhin | baguhin ang wikitext]Sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). The Sounds of the World's Languages [Ang mga Tunog ng mga Wika ng Mundo] (sa wikang Ingles). Oxford, Inglatera: Blackwell. ISBN 0-631-19815-6.