Katinig sa ngipin

Dental
Dental
◌̪
◌͆
Bilang sa IPA	408
Pag-encode
Entidad (desimal)	̪
Unicode (hex)	U+032A
Larawan

Naglalaman po ang artikulong ito ng mga ponetikong simbolo ng PPA. Maaari po kayong makakita ng mga tandang pananong, kahon, o iba pang mga simbolo sa halip ng mga mga karakter ng Unicode kung hindi po suportado ang pag-render sa mga ito.

Sa ponetika, katínig sa ngípin o dentál ang mga katinig sa harapan na nabubuo gamit ang dila sa itaas na ngipin, kagaya ng sa pares ng tunog na [θ ð] na makikita sa wikang Ingles bilang ang kambal-katinig na th (hal. ikumpara ang thin at this).^[1] Ginagamit sa Internasyonal na Ponetikong Alpabeto (IPA) ang tuldik na tulay, U+032A ◌̪ COMBINING BRIDGE BELOW para sa baba o U+0346 ◌͆ COMBINING BRIDGE ABOVE para sa taas. Gayunpaman, ginagamit din ito sa extIPA para sa mga katinig sa ngipin-labi, isang bihirang katinig na karaniwang nabubuo sa mga may problema sa pananalita.^[2]

Uri

Pulmonikong katinig

Nasa talahanayan ang mga katinig sa ngipin na may kaakibat na simbolo sa Internasyonal na Ponetikong Alpabeto. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-matunog na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba.

Pangalan	IPA	Halimbawa
Pangalan	IPA	Wika	Salita	Kahulugan	Bigkas
Katinig na pailong sa ngipin	n̪̊	Iaai	hnââ	'maliit'	[n̪̊ɔɔ]
Katinig na pailong sa ngipin	n̪	Irlandes	naoi	'siyam'	[n̪ˠɰiː]
Katinig na pasara sa ngipin	t̪	Tseko	toto	'ito'	[ˈt̪ot̪o]
Katinig na pasara sa ngipin	d̪	Irlandes	dorcha	'madilim'	[ˈd̪ˠɔɾˠəxə]
Matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin	t̪s̪	Unggaro	cica	'kuting'	[ˈt̻͡s̪it̻͡s̪ɒ]
Matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin	d̪z̪	Latbiyano	drudzis	'lagnat'	[ˈd̪rud̻͡z̪is̪]
Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin	t̪θ	Slavey	eníddhę	'gusto namin'	[ɛ̀nít̪θɛ̃̀]
Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin	d̪ð	Ingles (New York)	they	'sila'	[d̪͡ðeɪ̯]
Matinis na katinig na pasutsot sa ngipin	s̪	Mandarin	三 sān	'tatlo'	[s̪a̋n]
Matinis na katinig na pasutsot sa ngipin	z̪	Pranses	zèbre	'sebra'	[z̪ɛbʁ]
Di-matinis na katinig na pasutsot sa ngipin	θ	Swahili	thamini	'halaga'	[θɑˈmini]
Di-matinis na katinig na pasutsot sa ngipin	ð	Arabo	ذهب dhahab	'ginto'	[ˈðæhæb]
Katinig na pasutsot sa ngipin pagilid	ɬ̪	Noruwego (Trondheim)	sælt	'naibenta'	[s̪aɬ̪t̪]
Katinig na pasutsot sa ngipin pagilid	—
Katinig na palapit sa ngipin	—
Katinig na palapit sa ngipin	ð̞	Kagayanën	kalag	'kaluluwa'	[kað̞aɡ]
Katinig na palapit sa ngipin pagilid	—
Katinig na palapit sa ngipin pagilid	l̪	Unggaro	elem	'baterya'	[ˈɛl̪ɛm]

Di-pulmonikong katinig

Pangalan	IPA	Halimbawa
Pangalan	IPA	Wika	Salita	Kahulugan	Bigkas
Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngipin	t̪θʼ	Deg Xinag	tthʼok	'putahe'	[t̪͡θʼok]
Palabas na katinig na pasutsot sa ngipin	θʼ	Yap	th'abii	'pinaka'	[θʼabiː]
Tenuis na katinig na pitik sa ngipin	kǀ	Hadza	cinambo	'tutubi'	[k͜ǀinambo]
Tenuis na katinig na pitik sa ngipin	qǀ	Hadza	cinambo	'tutubi'	[k͜ǀinambo]
Matunog na katinig na pitik sa ngipin	ɡǀ	Yeyi	kugǀawa	'magputol ng damo'	[kuɡ͜ǀawa]
Matunog na katinig na pitik sa ngipin	ɢǀ	Yeyi	kugǀawa	'magputol ng damo'	[kuɡ͜ǀawa]
Pailong na katinig na pitik sa ngipin	ŋǀ	Khoekhoe	ǀnam	'magmahal'	[ᵑǀȁm̀]
Pailong na katinig na pitik sa ngipin	ɴǀ	Khoekhoe	ǀnam	'magmahal'	[ᵑǀȁm̀]

Sanggunian

↑ Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). The Sounds of the World's Languages [Ang mga Tunog ng mga Wika ng Mundo] (sa wikang Ingles). Oxford, Inglatera: Blackwell. ISBN 0-631-19815-6.
↑ Everett, C.; Chen, S. (2021). "Speech adapts to differences in dentition within and across populations" [Umaayon ang pananalita sa mga pagkakaiba sa ayos ng ngipin sa mga populasyon]. Scientific Reports (sa wikang Ingles). 11 (1): 1066. doi:10.1038/s41598-020-80190-8. PMC 7806889. PMID 33441808.

[1] Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). The Sounds of the World's Languages [Ang mga Tunog ng mga Wika ng Mundo] (sa wikang Ingles). Oxford, Inglatera: Blackwell. ISBN 0-631-19815-6.

[2] Everett, C.; Chen, S. (2021). "Speech adapts to differences in dentition within and across populations" [Umaayon ang pananalita sa mga pagkakaiba sa ayos ng ngipin sa mga populasyon]. Scientific Reports (sa wikang Ingles). 11 (1): 1066. doi:10.1038/s41598-020-80190-8. PMC 7806889. PMID 33441808.

[1]

[2]