Katinig sa tilao

Naglalaman po ang artikulong ito ng mga ponetikong simbolo ng PPA. Maaari po kayong makakita ng mga tandang pananong, kahon, o iba pang mga simbolo sa halip ng mga mga karakter ng Unicode kung hindi po suportado ang pag-render sa mga ito.

Sa ponetika, katínig sa tilaó o ubúlar ang mga katinig sa likuran na nabubuo gamit ang likurang bahagi ng dila sa bahaging tilao sa likuran ng bibig.^[1] Maaari itong pasara, pasutsot, pailong, palapit, o pakatal. Bagamat posibleng mabuo ang mga katinig na pasara-sutsot sa tilao, napakabihira lamang nito at makikita sa mga wikang Turkiko, Persa, Arabo, ilang dayalekto ng wikang Aleman, gayundin sa ilang wika sa Aprika at Hilagang Amerika. Karaniwang hindi nabubuo ang mga katinig sa tilao nang nakaabante ang likurang dila, at karaniwan nitong inaatras ang mga katabing patinig.^[2]

Uri

Nasa talahanayan ang mga katinig sa tilao na may kaakibat na simbolo sa Internasyonal na Ponetikong Alpabeto. Para sa bawat pares, makikita sa taas ang di-matunog na anyo nito habang matunog naman ang nasa baba.

Pangalan	IPA	Halimbawa
Pangalan	IPA	Wika	Salita	Kahulugan	Bigkas
Katinig na pailong sa tilao	ɴ̥	Hilagang Totonac	?	'palda ko'	[kiɴˈqαn]
Katinig na pailong sa tilao	ɴ	Quechua	sunqu	'puso'	[ˈs̠oɴqo]
Katinig na pasara sa tilao	q	Arabo	قـط qiṭṭ	'pusa'	[qitˤː]
Katinig na pasara sa tilao	ɢ	Ingles (Australia)	gaudy	'mayabang'	[ˈɡ̠oːɾi]
Katinig na pasara sa tilao't tagukan	q͡ʡ	Somali	qiiq	'umusok'	[q͡ʡíìq͡ʡ]
Katinig na pasara sa tilao't tagukan	—
Katinig na pasara sa tilao't labi	q͡p	Iha	kpohi	'mabuti'	[q͡pohi]
Katinig na pasara sa tilao't labi	—
Katinig na pasara-sutsot sa tilao	qχ	Alemaniko	Gschänk	'kasalukuyan'	[ˈkʃæɴq͡χ]
Katinig na pasara-sutsot sa tilao	ɢʁ	Ekagi	gaati	'sampu'	[ɢ͡ʁaːti]
Katinig na pasutsot sa tilao	χ	Gales	chwech	'anim'	[χweːχ]
Katinig na pasutsot sa tilao	ʁ	Ebreo	עוֹרֵב orev	'uwak'	[ʔoˈʁ̞ev]
Katinig na palapit sa tilao pagilid	—
Katinig na palapit sa tilao pagilid	ʟ̠	Ingles (Estados Unidos)	wool	'lana'	[wʊʟ̠]
Simpleng katinig na pakatal sa tilao	—
Simpleng katinig na pakatal sa tilao	ɢ̆	Aleman	Ehre	'dangal'	[ˈʔeːʀ̆ə]
Matinding katinig na pakatal sa tilao	ʀ̥	Aleman	treten	'humakbang'	[ˈtʀ̥eːtn̩]
Matinding katinig na pakatal sa tilao	ʀ	Portuges	rarear	'tumumal pa lalo'	[ʀɐɾiˈaɾ]

Pangalan	IPA	Halimbawa
Pangalan	IPA	Wika	Salita	Kahulugan	Bigkas
Matunog na paloob na katinig sa tilao	ʛ	Konso	poq’oota	'panga'	[poʛoːta]
Di-matunog na paloob na katinig sa tilao	ʛ̥	Kaqchikel	qʼijobʼäl	'orasan'	[ʛ̥iχoˈɓəɬ]
Palabas na katinig na pasara sa tilao	qʼ	Quechua	q'illu	'dilaw'	[qʼɛʎʊ]
Palabas na katinig na pasara-sutsot sa tilao	qχʼ	Lillooet	q̓əs	'kulot'	[q͡χʼəs]
Palabas na katinig na pasara-sutsot sa tilao pagilid	q𝼄ʼ	—
Palabas na katinig na pasutsot sa tilao	χʼ	Dakota	haŋȟʼáŋna	'umaga'	[hãχʼã.na]

↑ Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996). The Sounds of the World's Languages [Ang mga Tunog ng mga Wika ng Mundo] (sa wikang Ingles). Oxford, Inglatera: Blackwell. ISBN 0-631-19815-6.
↑ Vaux, Bert (1999). "A Note on Pharyngeal Features" [Ukol sa mga Panlalaugang Tampok]. Harvard Working Papers in Linguistics (sa wikang Ingles).