Koforidua
Koforidua | ||
|---|---|---|
 Tanawin ng Koforidua at sentral na pamilihan | ||
| ||
| Palayaw: Kofcity | ||
  Koforidua Lokasyon ng Koforidua sa Silangang Rehiyon, Ghana | ||
| Mga koordinado: 6°06′N 0°16′W / 6.100°N 0.267°W | ||
| Bansa |  Ghana | |
| Rehiyon | Silangang Rehiyon | |
| Distrito | Distrito ng Munisipalidad ng Bagong Juaben Timog | |
| Settled | 1875 | |
| Taas | 238 m (781 tal) | |
| Populasyon (2012) | ||
| • Kabuuan | 183,727[1] | |
| Sona ng oras | GMT | |
| • Tag-init (DST) | GMT | |
| Kodigo ng lugar | 034 | |
Ang Koforidua ay isang lungsod at kabisera ng Silangang Rehiyon ng Ghana.[2][3] Ang lungsod ay may tinatayang populasyon na 151,255 katao noong 2025.[4] Ang lungsod ay pinaghalong arkitekturang kolonyal at modernong.
Ang Koforidua ay nagsisilbing sentro ng komersyo para sa Silangang rehiyon. Ang lungsod ay tahanan ng maraming negosyo, maliban sa mga industriya ng mabibigat na trabaho. Ang lungsod ay tahanan ng Intravenous Infusions Limited, isa sa mga pinakamatandang kumpanya ng parmasyutiko sa Kanlurang Aprika. Ang kamakailang konstruksyon ng apat na linyang highway road na nagdurugtong sa Koforidua Technical University at Koforidua patungong Oyoko ay nagdadala ng komersyo sa lungsod. Ang highway ay nagsisilbi rin bilang isang wastong alternatibong ruta upang makarating sa Kumasi. Ang Koforidua ngayon ay isang multi-etnikong lungsod na may mga tao mula sa iba't ibang grupong etniko sa Ghana na tinatawag ang lungsod na kanilang tahanan.
Noong ika-6 ng Marso 2024, ang Koforidua ang naging punong-abala sa pagdiriwang ng ika-67 anibersaryo ng kalayaan ng Ghana.[5][6]
Etimolohiya
[baguhin | baguhin ang wikitext]Batay sa tradisyong pasalita, ang pangalan ng lungsod ay nagmula sa isang lalaking Akan na nagngangalang Kofi Ofori, na nagtayo ng kanyang kubo sa ilalim ng isang malaking puno ng mahogany. Ang punong ito ay nagsilbing kanlungan para sa mga pagod na magsasaka na pauwi mula sa kanilang mga sakahan. Sa paglipas ng panahon, naging karaniwan na para sa mga magsasaka na sabihin na sila ay magpapahinga sa ilalim ng puno ni Kofi Ofori. Sa kanilang lokal na wika, ang Twi, ang salita para sa 'puno' ay 'dua'. Ang kombinasyon ng pangalan at puno ni Ofori ay nagiging 'Koforidua'.[7]
Kasaysayan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Itinatag ang Koforidua noong 1875 ng mga migranteng Akan mula sa Asanteman. Ang pagtatapos ng riles ng Kumasi noong 1923 ay naging mahalagang sangandaan ng kalsada at riles ang Koforidua. Ang Koforidua ay isa sa mga pinakamatandang sentro ng paggawa ng kakaw sa bansa. Kilala rin ito ngayon dahil sa lingguhang pamilihan ng mga bead tuwing Huwebes,[7] na umaakit sa mga mamimili at nagtitinda ng bead mula sa buong rehiyon ng Silangan.
Ang palayaw na "Mga Bulaklak ng Koforidua" ay matatag na nakaugat at malamang na magtatagal, kahit na sinubukan ng ilang matatandang indibidwal na ipaliwanag na ang pangalan ay nagmula sa masaganang mga bulaklak na sumasaklaw sa kahabaan sa pagitan ng Akwadum at Koforidua habang papalapit ang isa sa lungsod. Gayunpaman, ang nananaig at malawakang tinatanggap na pananaw ay sumasalungat dito.
Ang matalinhagang pangalang ito ay kumakalat na mula pa noong 1950s. Gaya ng isinalaysay ng ilang matatandang residente ng lungsod, ang pangalan ay nag-ugat sa pang-akit ng mga kababaihang lumipat sa lungsod noong pagpasok ng ika-20 siglo para sa mga gawaing pangkalakalan. Marami sa mga kababaihang ito ang piniling gawing permanenteng tahanan ang lungsod, na epektibong naging bahagi ng lokal na populasyon. Pangunahin na nasa huling bahagi ng kanilang mga tinedyer at unang bahagi ng kanilang mga bente anyos, karamihan sa kanila ay nagmula sa mga lugar tulad ng Krobo at Akyem, na may isang kilalang grupo na nagmula rin sa mga bundok ng Kwahu. Ang Koforidua, noong panahong iyon, ay may mahalagang katayuan bilang isang sentro ng kalakalan, na nagho-host ng maraming masiglang kaganapan bawat linggo, at samakatuwid, ay tahanan ng isang malaking populasyon ng kababaihan.
Alamat
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ayon sa alamat, ang bundok ng Obuotabiri, na matatagpuan sa New Juabeng, kapwa sa hilaga at timog na distrito, ay tahanan ng mga diyos na nagpoprotekta sa mga tao. Pinaniniwalaang tinitirhan ito ng mga duwende at sa gayon ay itinuturing na kaluluwa ng lugar.
Heograpiya
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang Munisipalidad ng New Juaben ay nasa loob ng Silangang Rehiyon ng Katimugang Ghana. Ang munisipalidad ay sumasaklaw sa tinatayang lawak na 110 kilometro kuwadrado, na bumubuo ng 0.57% ng kabuuang lawak ng lupain ng Silangang Rehiyon.[8] Ang munisipalidad ay may 48 na elektoral na lugar.
Ang munisipalidad ng New Juaben ay may mga hangganan sa Munisipalidad ng East Akim sa hilagang-silangan, Akwapim North District sa silangan at timog, at Suhum-Kraboa-Coaltar District sa kanluran. Ang lungsod ng Koforidua (New Juabeng) ay binubuo ng ilang mga kapitbahayan at pamayanan, kabilang ang Effiduase, Asokore, Oyoko, Jumapo, Suhyen, Dansuagya, Betom, at Srodae. Ang Koforidua ay dalawang oras na biyahe sa kalsada mula sa Accra.
Klima
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang lungsod ay matatagpuan sa puso ng Dahomey Gap, na nagreresulta sa pagkakaroon nito ng tropikal na klima ng savanna (Köppen Aw). Ang panahon ay mainit at mahalumigmig sa buong taon, ngunit ang malaking pag-ulan ay karaniwang nakikita lamang sa pagitan ng Abril at Hunyo, bagama't sa mas maulang mga taon ay makakaranas din ng malaking pagbagsak ang Setyembre at Oktubre.[9]
| Datos ng klima para sa Koforidua (1991–2020) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Buwan | Ene | Peb | Mar | Abr | May | Hun | Hul | Ago | Set | Okt | Nob | Dis | Taon |
| Sukdulang taas °S (°P) | 38.3 (100.9) |
39.5 (103.1) |
39.5 (103.1) |
38.2 (100.8) |
36.5 (97.7) |
34.6 (94.3) |
33.5 (92.3) |
34.5 (94.1) |
34.5 (94.1) |
34.9 (94.8) |
36.1 (97) |
37.6 (99.7) |
39.5 (103.1) |
| Katamtamang taas °S (°P) | 34.0 (93.2) |
35.1 (95.2) |
34.5 (94.1) |
33.8 (92.8) |
32.7 (90.9) |
30.8 (87.4) |
29.4 (84.9) |
29.3 (84.7) |
30.5 (86.9) |
31.9 (89.4) |
32.9 (91.2) |
33.2 (91.8) |
32.3 (90.1) |
| Arawang tamtaman °S (°P) | 27.6 (81.7) |
28.9 (84) |
28.8 (83.8) |
28.6 (83.5) |
27.8 (82) |
26.7 (80.1) |
25.9 (78.6) |
25.6 (78.1) |
26.5 (79.7) |
27.2 (81) |
27.7 (81.9) |
27.6 (81.7) |
27.4 (81.3) |
| Katamtamang baba °S (°P) | 21.0 (69.8) |
22.7 (72.9) |
23.2 (73.8) |
23.4 (74.1) |
23.0 (73.4) |
22.7 (72.9) |
22.3 (72.1) |
21.9 (71.4) |
22.4 (72.3) |
22.5 (72.5) |
22.4 (72.3) |
21.9 (71.4) |
22.4 (72.3) |
| Sukdulang baba °S (°P) | 12.9 (55.2) |
14.9 (58.8) |
14.4 (57.9) |
19.5 (67.1) |
19.7 (67.5) |
19.5 (67.1) |
18.6 (65.5) |
17.2 (63) |
19.5 (67.1) |
19.0 (66.2) |
17.6 (63.7) |
12.6 (54.7) |
12.6 (54.7) |
| Katamtamang presipitasyon mm (pulgada) | 27.1 (1.067) |
57.4 (2.26) |
115.6 (4.551) |
133.6 (5.26) |
167.4 (6.591) |
196.6 (7.74) |
109.6 (4.315) |
73.2 (2.882) |
144.7 (5.697) |
162.1 (6.382) |
74.2 (2.921) |
30.3 (1.193) |
1,291.8 (50.858) |
| Araw ng katamtamang presipitasyon (≥ 1.0 mm) | 2.3 | 4.7 | 8.3 | 8.4 | 10.9 | 11.9 | 9.4 | 8.3 | 11.9 | 13.2 | 7.6 | 3.1 | 100.0 |
| Buwanang tamtaman ng sikat ng araw | 192.3 | 185.7 | 202.1 | 209.4 | 207.7 | 152.1 | 119.4 | 104.0 | 128.8 | 198.9 | 221.3 | 219.7 | 2,141.4 |
| Sanggunian: NOAA[9] | |||||||||||||
Demograpika
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Sa kasalukuyan, ang populasyon ng lungsod ay 127,334 katao[1] at pinangungunahan ng mga Akan. Ang 'Akwantukese' (Ang Malaking Pista ng Paglalakbay) ay ipinagdiriwang taon-taon upang markahan ang paglipat ng mga naninirahan sa mga ninuno ng Koforidua mula sa 'Asanteman' patungo sa kanilang kasalukuyang lokasyon sa Koforidua.
Ekonomiya
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga Industriya
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang lungsod ay tahanan ng isa sa mga pinakamatandang kumpanya sa paggawa ng parmasyutiko sa Ghana, ang Intravenous Infusion Ltd, na gumagawa ng mga drips at injections para sa merkado ng Kanlurang Aprika. Ang iba pang mga gawaing pang-industriya ng Koforidua ay kinabibilangan ng mga tela, gawaing-kamay, sabon, karpinterya at trabahong pangkarpinterya, tradisyonal na medisina, palayok at seramika, at ang produksyon ng mga inuming may alkohol at hindi alkohol.[10][11]
Mga serbisyong pinansyal
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang Koforidua ay tahanan din ng maraming kompanya ng serbisyong pinansyal, mula sa mga universal bank, microfinance, rural bank at mga kompanya ng savings and loan hanggang sa mga kompanya ng seguro.
Agrikultura
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang lungsod sa kasalukuyan ay pangunahing umaasa sa administrasyon ng gobyerno, tingian, mabuting pakikitungo, komersyo at mga serbisyong pang-edukasyon. Ang mga naninirahan sa Cornubations (mga nakapalibot na komunidad) ay nakikibahagi sa ilang uri ng pagsasaka para sa ikabubuhay.
Produksyon ng kakaw
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang Koforidua ay gumagawa ng kakaw. Gayunpaman, habang ang produksyon ng kakaw ay lumipat pakanluran sa mga lugar na hindi pa nabubuong lupa sa Rehiyon ng Ashanti at Rehiyon ng Brong-Ahafo, ang Koforidua ay lalong umaasa sa mga tungkulin nito sa komersyo at administratibo sa negosyo. Ang lungsod ng Koforidua ay mayroon lamang maliliit hanggang katamtamang laki ng mga industriya ngayon.[10]
Pamilihan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang Koforidua ay mayroong ilang pamilihan sa loob ng bayan nito, kabilang ang Central Market, Agatha Market (tinatawag ding Farmer's Market), Effiduase Market, Adweso Market, at Zongo Market, bukod sa iba pang maliliit na pamilihan. Ang Koforidua, na nailalarawan sa pamamagitan ng populasyon ng mga Akan na mayorya, ay naaayon sa klasipikasyong ito sa pamamagitan ng pagtatalaga ng Lunes at Huwebes bilang mga araw ng pamilihan. Sa mga partikular na araw na ito, ang munisipalidad ay nakakaranas ng pansamantalang paghinto habang ang mga indibidwal ay nagkukumpulan mula sa malalayo at kalapit na mga lugar upang bumili ng mga mahahalagang pamilihan.
Ang sentro ng masiglang aktibidad na ito ay ang Agartha Market, isang satellite market na matatagpuan sa timog ng Eastern Regional Coordinating Council (ERCC), sa ruta patungo sa komunidad ng Old Estate.
Mga Punto ng Interes
[baguhin | baguhin ang wikitext]Malapit ang Koforidua sa mga pangunahing atraksyong panturista tulad ng Bundok Obuo Tabri, Dam ng Akosombo (na naglalaman ng Lawa ng Volta, ang pinakamalaking lawa na gawa ng tao sa mundo), Talon ng Akaa, Talon ng Boti, at ang Umbrella Rock.
Edukasyon
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang Koforidua ay isang pangunahing sentro ng edukasyon, hindi lamang sa rehiyon kundi pati na rin sa buong bansa. Ang Pope John Senior High School at Minor Seminary ay nasa ika-9 na pwesto sa mahigit 200 senior high school sa Ghana. Ang lungsod ay tahanan ng Koforidua Technical University, All Nations University at Ghana Telecom University College.[12] Ang lungsod ay tahanan din ng ilang kilalang high school. Kabilang sa mga high school sa Koforidua ang:
- Koforidua Secondary Technical Senior High School (K.S.T.S)
- Pope John Senior High and Junior Seminary
- Oti Boateng Senior High School
- Pentecost Senior High School
- Ghana Senior High School
- New Juabeng Senior High School
- SDA Senior High School
- Oyoko Methodist Senior High School
Ang mga paaralang nakalista ay naging pare-pareho sa pagrepresenta sa munisipalidad at sa rehiyon sa pangkalahatan sa sikat na taunang Pambansang Pagsusulit sa Agham at Matematika.
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- 1 2 "World Gazetteer online". World-gazetteer.com. Inarkibo mula sa orihinal noong 11 January 2012.
- ↑ "New Juaben Assembly revokes permit for statue after family sued Paramount Chief for ordering its destruction - MyJoyOnline.com". MyJoyOnline. (sa wikang Ingles). 17 May 2021. Nakuha noong 2021-05-17.
- ↑ "3 men jailed for defiling 14-year-old girl in Nkawkaw - MyJoyOnline.com". MyJoyOnline. (sa wikang Ingles). 28 May 2021. Nakuha noong 2021-05-29.
- ↑ "Ghana Demographics 2025 (Population, Age, Sex, Trends)". Worldometer (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-10-18.
- ↑ "All set for national celebration of Ghana's 67th Independence in Koforidua". mobile.ghanaweb.com. Ghanaweb. Nakuha noong 1 June 2024.
- ↑ "Koforidua thrilled as Ghana marks 67 years of independence - MyJoyOnline". www.myjoyonline.com (sa wikang Ingles). 2024-03-06. Nakuha noong 2024-10-19.
- 1 2 Mensah, Henry. "Experience Koforidua". Ghana Web. Nakuha noong 19 April 2018.
- ↑ "New-Juaben Municipal". New Juaben Municipal. Inarkibo mula sa orihinal noong 11 Pebrero 2010. Nakuha noong 25 Enero 2010.
- 1 2 "Koforidua Normals 1991–2020". World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020). National Oceanic and Atmospheric Administration. Inarkibo mula sa orihinal noong 29 September 2023. Nakuha noong 29 September 2023.
- 1 2 "Agricultural sector". New Juaben Municipal. Inarkibo mula sa orihinal noong 11 Pebrero 2010. Nakuha noong 25 Enero 2010.
- ↑ Latest Ghana News. Vibe Ghana
- ↑ "Koforidua Technical University - Innovating for Development". ktu.edu.gh. Koforidua Technical University. Nakuha noong 1 June 2024.