Pumunta sa nilalaman

Krisis sa Kipot ng Hormuz noong 2026

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Krisis sa Kipot ng Hormuz noong 2026
Bahagi ng digmaan sa Iran noong 2026
Larawan ng Kipot mula sa satelayt
Petsa28 Pebrero 2026 (2026-02-28) – kasalukuyan
(3 buwan, 2 linggo at 5 araw)
LugarKipot ng Hormuz, Golpong Persiko and Golpo ng Oman
DahilanDigmaan sa Iran noong 2026
Mga sangkotIran, Estados Unidos, Israel, mga kompanya ng pagpapadala
Kinalabasan
  • Pagtaas ng presyo ng langis at gas sa buong mundo
  • Kampanya sa Kipot ng Hormuz noong 2026
Mga nalagas
1 barkong panghatak ang lumubog
hindi bababa sa 12 barkong pangkalakal ang nasira (7 ang inabandona)[1]
12 marino ang namatay o nawawala
1 manggagawa sa daungan ang namatay, at 2 ang nasugatan sa Bahrain

Ang Kipot ng Hormuz, isang estratehikong kiputan sa karagatan para sa pandaigdigang kalakalan ng enerhiya, ay nakaranas ng patuloy na heopolitikal at ekonomikong pagkagambala simula noong ika-28 ng Pebrero 2026, kasunod ng magkasanib na pag-atakeng militar ng Estados Unidos at Israel sa Iran, na kinabibilangan ng pagpaslang sa kataas-taasang pinuno ng Iran na si Ali Khamenei. Bilang tugon, naglunsad ang Iran ng mga pag-atakeng pangganti gamit ang misil at drono sa mga base militar ng Estados Unidos, teritoryo ng Israel, at iba pang mga estado sa Golpo, habang ang Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya (Islamic Revolutionary Guard Corps o IRGC) nito ay naglabas ng mga babalang nagbabawal sa pagdaan ng mga barko sa kipot, na humantong sa epektibong paghinto ng trapiko ng mga barko.

Magmula noong 12 Marso 2026 (2026 -03-12), nakapagsagawa ang Iran ng 21 kumpirmadong pag-atake sa mga barkong pangkalakal. Ang mga babala at kasunod na pag-atake sa mga sasakyang-dagat ay nagdulot ng matinding pagbaba sa trapiko sa karagatan, kung saan ang trapiko ng mga barkong tangke ay unang bumaba ng humigit-kumulang 70%, at mahigit 150 barko ang nag-angkla sa labas ng kipot upang maiwasan ang panganib.[2][3] Di nagtagal pagkatapos nito, bumaba ang trapiko sa halos sero. Naapektuhan ng pagkagambalang ito ang humigit-kumulang 20% ng pang-araw-araw na suplay ng langis sa buong mundo at malaking dami ng likidong natural na gas (LNG), na nag-udyok sa malalaking kompanya sa pagpapadala na suspindihin ang mga operasyon sa lugar.[4][5]

Sa gitna ng pangamba sa matagalang kakulangan sa suplay, mas mabilis na tumaas ang presyo ng langis kaysa sa alinmang tunggalian sa kamakailang kasaysayan;[6] ang presyo ng krudong langis ng Brent ay lumampas sa US$100 kada bariles noong ika-8 ng Marso 2026 sa unang pagkakataon sa loob ng apat na taon, at umabot sa US$126 kada bariles sa rurok nito.[3][7][8][9]Ang pagsasara ng kipot ay inilarawan bilang pinakamalaking pagkagambala sa suplay ng enerhiya simula noong krisis sa enerhiya noong dekada 1970,[10] at ito rin ang pinakamalaki sa kasaysayan ng pandaigdigang pamilihan ng langis.[11] Ang iba pang mga pamilihan ng kalakal na naapektuhan ng pagtaas ng presyo dahil sa krisis ay kinabibilangan ng aluminyo,[12] pataba, at elyo.[13]

Sanligan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Dayagram na nagpapakita ng pang-araw-araw na karaniwang dami ng LNG na dinaraan sa kipot noong 2024[14]

Ang kipot ay may lapad na 21 milya (34 km) sa pinakamakitid na punto nito at nagsisilbing daanang pandagat sa pagitan ng Iran at Oman. Pinadadali ng dalawang unidireksiyonal na rutang pandagat nito ang pagdaan ng humigit-kumulang 20 milyong bariles ng langis bawat araw, na kumakatawan sa humigit-kumulang 20% ng pandaigdigang kalakalang pandagat ng langis, pangunahin mula sa mga bansang prodyuser tulad ng Saudi Arabia, Emiratos Arabes Unidos, Irak, at Qatar.[2][15] Noong 2024, tinatayang 84% ng mga kargamento ng krudo at kondensado na dumaraan sa kipot ay nakalaan sa mga pamilihan sa Asya,[4] kung saan tumatanggap ang Tsina ng isang katlo ng langis nito sa pamamagitan ng kipot at may humigit-kumulang isang bilyong bariles sa reserbang langis (ilang buwan ng suplay).[16] Nakakakuha ang Europa ng 12% hanggang 14% ng LNG nito mula sa Qatar sa pamamagitan ng kipot.[17]

Ang Golpong Persiko ay isa ring pangunahing sentro para sa pandaigdigang produksiyon at pagluwas ng mga pataba. Noong dekada 2020, bumubuo ang rehiyon ng humigit-kumulang 30%–35% ng pandaigdigang pagluwas ng urea at 20%–30% ng pagluwas ng amonya. Sa pangkalahatan, hanggang 30% ng pandaigdigang kalakalan ng mga pataba ay karaniwang dumaraan sa Kipot ng Hormuz.[18]

Mga epekto

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pagdaan sa kipot

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Bandang huli ng Pebrero 28, mabigat ang trapiko ng mga palabas na barko sa Kipot ng Hormuz, habang mahina naman ang trapikong papasok.[19] Hindi bababa sa tatlong tanker ng langis ang tinamaan malapit sa kipot, kabilang ang isa sa baybayin ng Oman na nasunog.[7][20] Hindi bababa sa 17 oil tanker ang nagpatuloy sa paglalakbay sa kipot.[21] Noong Marso 1 at 2, walang barkong dumaan sa kipot.[22] Sinuspinde ng mga pangunahing kompanya ng container shipping, kabilang ang Maersk, CMA CGM, at Hapag-Lloyd, ang paglalayag sa kipot at mga kaugnay na ruta tulad ng Dagat Pula.[23][24] Inanunsyo ng Yemen na kontrolado ng Houthi noong Pebrero 28 na ipagpapatuloy ang pag-atake sa Israel at sa mga komersiyal na barko sa Dagat Pula,[25] na nagpilit sa paglihis ng trapiko sa Kanal ng Suez sa rutang umiikot sa Cape of Good Hope sa Aprika. Nagdagdag ito ng ilang linggo sa oras ng biyahe at nagpataas ng gastos sa pagpapadala. Nakagambala ang krisis sa pandaigdigang suplay ng enerhiya at nag-iwan ng mga tanker na naipit sa Golpong Persiko.[26]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Crew member killed after projectile hits tanker off Oman, manager says" [Tripulante, namatay matapos tamaan ng panudla ang barkong-tangke malapit sa baybayin ng Oman, ayon sa manedyer]. CNA. Inarkibo mula sa orihinal noong 1 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  2. 1 2 Triebert, Christiaan; Cardia, Alexander (28 Pebrero 2026). "After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz" [Matapos ang mga Pag-atake ng Iran, Bumagsak ang Trapiko ng mga Barko sa Kipot ng Hormuz]. The New York Times (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2 Marso 2026.
  3. 1 2 "Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz" [Tumaas ang presyo ng langis dahil sa banta ng digmaan sa Iran sa mga barkong dumadaan sa Kipot ng Hormuz]. The Guardian (sa wikang Ingles). 2 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  4. 1 2 "How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets" [Paano nagbabanta ang mga pag-atake ng Estados Unidos-Israel sa Iran sa Kipot ng Hormuz at mga pamilihan ng langis] (sa wikang Ingles). Al Jazeera. 1 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  5. ↑ "Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say" [Sinuspinde ng mga pangunahing kompanya at negosyante ng langis at gas ang mga kargamento sa pamamagitan ng Hormuz, ayon sa mga sanggunian]. Reuters (sa wikang Ingles). 28 Pebrero 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  6. ↑ Lipsky, Josh; Piasecki, Bart; Yin, Jessie (18 Marso 2026). "The Iran oil shock may be diffrent from other price spikes" [Maaaring iba ang pagkabigla sa presyo ng langis sa Iran kumpara sa iba pang pagtaas ng presyo]. Atlantic Council (sa wikang Ingles). Nakuha noong 18 Marso 2026.
  7. 1 2 "Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say" [Tumaas ng 10% ang presyo ng langis dahil sa tunggalian sa Iran at maaaring umabot sa $100 kada bariles, ayon sa mga analista]. Reuters (sa wikang Ingles). 1 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  8. ↑ "Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply" [Pagtaas ng presyo ng langis at pagbaba ng stock futures matapos maantala ng digmaan sa Iran ang suplay ng krudo] (sa wikang Ingles). CNN. 1 Marso 2026. Inarkibo mula sa orihinal noong 2 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  9. ↑ Kimball, Spencer (8 Marso 2026). "Oil surges above $100 a barrel; Trump says 'small price to pay' for defeating Iran" [Tumaas ang presyo ng langis sa mahigit $100 kada bariles; sabi ni Trump, 'maliit na halaga' para matalo ang Iran]. CNBC (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 8 Marso 2026. Nakuha noong 8 Marso 2026.
  10. ↑ Burke, Jason (11 Marso 2026). "Iran escalates attacks on infrastructure and transport networks across the Gulf" [Pinalala ng Iran ang mga pag-atake sa mga network ng imprastraktura at transportasyon sa buong Golpo]. The Guardian (sa wikang Ingles). Nakuha noong 11 Marso 2026.
  11. ↑ Karma, Rogé (13 March 2026). "'We Would Be Entering a Completely Different World'". The Atlantic. Nakuha noong 13 March 2026.
  12. ↑ Burton, Mark (15 Marso 2026). "Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter" [Sinimulan ng Bahrain ang pagbawas ng output sa nangungunang tunawan ng aluminyo sa mundo]. Fortune (sa wikang Ingles). Nakuha noong 21 Marso 2026.
  13. ↑ Buchanan, Naomi (21 Marso 2026). "It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran" [Hindi lang langis: 3 kritikal na daluyan ng suplay ang naapektuhan ng digmaan sa Iran]. Business Insider (sa wikang Ingles). Nakuha noong 21 Marso 2026.
  14. ↑ Slav, Irina (15 Marso 2026). "Asia's LNG Lifeline Takes a Hit" [Naapektuhan ang Agapay ng LNG ng Asya]. OilPrice.com (sa wikang Ingles).
  15. ↑ "What is the strait of Hormuz and why is it crucial for oil supplies?" [Ano ang kipot ng Hormuz at bakit ito mahalaga para sa mga suplay ng langis?]. The Guardian (sa wikang Ingles). 1 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  16. ↑ Li, Emma (9 Marso 2026). "China's crude import stress resistance in a Hormuz crisis | Vortexa" [Katatagan ng Tsina sa pag-angkat ng krudo sa krisis sa Hormuz | Vortexa]. www.vortexa.com (sa wikang Ingles).
  17. ↑ "European gas prices surge by up to 45% as Qatar stops LNG production" [Tumaas ang presyo ng gas sa Europa ng hanggang 45% dahil itinigil ng Qatar ang produksyon ng LNG] (sa wikang Ingles). euronews. 2 Marso 2026. Inarkibo mula sa orihinal noong 3 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  18. ↑ "Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East" [Mga Pandaigdigang Implikasyon sa Agrifood ng Tunggalian sa Gitnang Silangan noong 2026]. Food and Agriculture Organization of the United Nations (sa wikang Ingles). 2026.
  19. ↑ "Iranian Naval Response to "Operation Epic Fury" Unclear" [Hindi Malinaw ang Tugon ng Hukbong-Dagat ng Iran sa "Operation Epic Fury"]. The Maritime Executive (sa wikang Ingles). 28 Pebrero 2026. Inarkibo mula sa orihinal noong 1 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  20. ↑ "Black smoke pours from oil tanker near Strait of Hormuz" [Makapal na itim na usok, bumubulwak mula sa oil tanker malapit sa Kipot ng Hormuz] (sa wikang Ingles). Al Jazeera. 1 Marso 2026. Inarkibo mula sa orihinal noong 1 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  21. ↑ "Oil Tankers Avoiding Vital Hormuz Strait After U.S. Bombs Iran" [Mga Tanker ng Langis, Iniiwasan ang Mahalagang Kipot ng Hormuz Matapos Bombahin ng U.S. ang Iran]. SupplyChainBrain (sa wikang Ingles). 28 Pebrero 2026.
  22. ↑ "Tanker Traffic in Hormuz Drops to Zero as P&I Clubs Pull War Risk Cover" [Zero ang Trapiko ng Tanker sa Kipot ng Hormuz Matapos Bawiin ng P&I Clubs ang War Risk Cover]. The Maritime Executive (sa wikang Ingles). 2 Marso 2026. The Strait is technically open, but commercial tanker passage has effectively ceased
  23. ↑ "Maersk to Halt Some Red Sea Shipping in Sign of War's Disruption to Global Supply Chain" [Ihihinto ng Maersk ang Ilang Pagpapadala sa Dagat Pula Bilang Senyales ng Pagkagambala ng Digmaan sa Pandaigdigang Daloy ng Suplay]. The New York Times (sa wikang Ingles). 1 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  24. ↑ "Japan shippers halt Hormuz operations after US, Israel strikes on Iran" [Itinigil ng mga embarkador ng Hapon ang mga operasyon ng Hormuz matapos ang pag-atake ng US at Israel sa Iran]. Reuters (sa wikang Ingles). 1 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
  25. ↑ "Boycotts and arrests: Houthi rebels focus inward after halting attacks on Israel" [Mga boykot at pag-aresto: mga rebeldeng Houthi, tumutok sa loob pagkatapos ihinto ang pag-atake sa Israel]. The Times of Israel (sa wikang Ingles). Associated Press. 28 Pebrero 2026. Nakuha noong 1 Marso 2026.
  26. ↑ "The Whole World Is Watching This Critical Energy Chokepoint As Iran Conflict Enters More Dangerous Phase" [Nakatutok ang Buong Mundo sa Kritikal na Energy Chokepoint na Ito Habang Pumapasok sa Mas Mapanganib na Yugto ang Salungatan sa Iran]. Real News Hub (sa wikang Ingles). 2 Marso 2026. Nakuha noong 2 Marso 2026.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Krisis_sa_Kipot_ng_Hormuz_noong_2026&oldid=2204883"