Lan Na

Ang kaharian ng Lan Na o ang Kaharian ng Lanna (Northern Thai: ᩋᩣᨱᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩼ᩃ᩶ᩣ᩠ᨶᨶᩣ, "Kaharian ng Isang Milyong Palayan"; Thai: อาณาจักรล้านนา , RTGS: Anachak Lan Na), na kilala rin bilang Lannathai, ay isang kaharian na nakasentro sa kasalukuyang Hilagang Taylandiya mula ika-13 hanggang ika-18 siglo.

Ang pag-unlad ng kultura ng mga Hilagang Taylandes ay nagsimula nang mas maaga habang ang mga magkakasunod na kaharian ay nauna sa Lan Na. Bilang pagpapatuloy ng kaharian ng Ngoenyang, ang Lan Na ay lumitaw na sapat ang lakas noong ika-15 siglo upang makapantay ang Kaharian ng Ayutthaya, kung saan nakipagdigmaan. Gayunpaman, ang Kaharian ng Lan Na ay humina at naging isang estadong basalyo ng dinastiyang Toungoo noong 1558. Ang Lan Na ay pinamunuan ng magkakasunod na mga basalyong hari, bagama't ang ilan ay nagtamasa ng awtonomiya. Unti-unting umatras ang pamamahala ng Burmes ngunit pagkatapos ay nagpatuloy habang pinalawak ng bagong dinastiyang Konbaung ang impluwensya nito. Noong 1775, ang mga pinuno ng Lan Na ay umalis sa kontrol ng Burmes upang sumali sa Siam, na humantong sa Digmaang Birmano–Siames (1775–76).

Kasunod ng pag-atras ng puwersang Burmes, natapos ang kontrol ng Burmes sa Lan Na. Ang Siam, sa ilalim ni Haring Taksin ng Kaharian ng Thonburi, ay nakakuha ng kontrol sa Lan Na noong 1776. Mula noon, ang Lan Na ay naging isang estadong basalyo ng Siam sa ilalim ng sumunod na dinastiyang Chakri.

Sa huling kalahati ng dekada 1800, idinistrungka ng estadong Siames ang kalayaan ng Lan Na, at isinama ito sa umuusbong na bansang-estado ng Siam.^[1] Simula noong 1874, muling inorganisa ng estadong Siames ang Kaharian ng Lan Na bilang Monthon Phayap, na isinailalim sa direktang kontrol ng Siam.^[2] Ang Kaharian ng Lan Na ay epektibong naging sentralisadong pinamamahalaan mula sa pamamagitan ng sistemang pamamahala ng thesaphiban ng Siames na itinatag noong 1899.^[3]^[4] Pagsapit ng 1909, ang Kaharian ng Lan Na ay hindi na pormal na umiral bilang isang malayang estado, dahil tinapos na ng Siam ang paghihiwalay ng mga hangganan nito sa mga Briton at Pranses.^[5]

Mga sanggunian

↑ Roy, Edward Van (2017-06-29). Siamese Melting Pot: Ethnic Minorities in the Making of Bangkok (sa wikang Ingles). ISEAS-Yusof Ishak Institute. ISBN 978-981-4762-83-0.
↑ London, Bruce (2019-03-13). Metropolis and Nation In Thailand: The Political Economy of Uneven Development (sa wikang Ingles). Routledge. ISBN 978-0-429-72788-7.
↑ Peleggi, Maurizio (2016-01-11), "Thai Kingdom", The Encyclopedia of Empire, John Wiley & Sons, pp. 1–11, doi:10.1002/9781118455074.wbeoe195, ISBN 9781118455074
↑ Terwiel, B. J. (2011). Thailand's political history : from the 13th century to recent times. River Books. ISBN 978-9749863961. OCLC 761367976.
↑ Strate, Shane (2016). The lost territories : Thailand's history of national humiliation. Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 9780824869717. OCLC 986596797.

Mga panlabas na link

May kaugnay na midya ang Lanna Kingdom sa Wikimedia CommonsPadron:History of Thailand navbox Padron:Polities associated with the Kra–Dai-speaking peoples

[1] Roy, Edward Van (2017-06-29). Siamese Melting Pot: Ethnic Minorities in the Making of Bangkok (sa wikang Ingles). ISEAS-Yusof Ishak Institute. ISBN 978-981-4762-83-0.

[2] London, Bruce (2019-03-13). Metropolis and Nation In Thailand: The Political Economy of Uneven Development (sa wikang Ingles). Routledge. ISBN 978-0-429-72788-7.

[3] Peleggi, Maurizio (2016-01-11), "Thai Kingdom", The Encyclopedia of Empire, John Wiley & Sons, pp. 1–11, doi:10.1002/9781118455074.wbeoe195, ISBN 9781118455074

[4] Terwiel, B. J. (2011). Thailand's political history : from the 13th century to recent times. River Books. ISBN 978-9749863961. OCLC 761367976.

[5] Strate, Shane (2016). The lost territories : Thailand's history of national humiliation. Honolulu: University of Hawai'i Press. ISBN 9780824869717. OCLC 986596797.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]