Pumunta sa nilalaman

Koronadal

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Lungsod Koronadal)
Koronadal

Dakbayan sa Koronadal

City of Koronadal
Lungsod
Opisyal na sagisag ng Koronadal
Sagisag
Mapa ng Timog Cotabato na nagpapakita sa lokasyon ng Koronadal.
Mapa ng Timog Cotabato na nagpapakita sa lokasyon ng Koronadal.
Map
Koronadal is located in Pilipinas
Koronadal
Koronadal
Lokasyon sa Pilipinas
Mga koordinado: 6°30′N 124°51′E / 6.5°N 124.85°E / 6.5; 124.85
Bansa Pilipinas
RehiyonSoccsksargen (Rehiyong XII)
LalawiganTimog Cotabato
DistritoPangalawang Distrito ng South Cotabato
Mga barangay27 (alamin)
Pagkatatag10 Enero 1939
Ganap na Lungsod2000
Pamahalaan
 • Punong LungsodHon. Peter B. Miguel
 • Manghalalal126,262 botante (2025)
Lawak
 [1]
 • Kabuuan277.00 km2 (106.95 milya kuwadrado)
Populasyon
 (Senso ng 2024)
 • Kabuuan201,844
 • Kapal730/km2 (1,900/milya kuwadrado)
 • Kabahayan
50,814
Ekonomiya
 • Kaurian ng kitaika-1 klase ng kita ng lungsod
 • Antas ng kahirapan11.77 sagisag ng porsiyento% (2021)[2]
 • Kita₱ 1,557 million (2024)
 • Aset₱ 3,637 million (2024)
 • Pananagutan₱ 765.9 million (2024)
 • Paggasta₱ 1,434 million (2024)
Sona ng orasUTC+8 (PST)
Kodigong Pangsulat
9506
PSGC
126306000
Kodigong pantawag83
Uri ng klimaTropikal na kagubatang klima
Mga wikawikang Hiligaynon
Sebwano
wikang Maguindanao
Wikang B'laan
Tagalog
Websaytkoronadal.gov.ph

Ang Lungsod ng Koronadal ay isang lungsod sa lalawigan ng Timog Cotabato, Pilipinas. Ayon sa senso ng 2024, ito ay may populasyon na 201,844 sa may 50,814 na kabahayan.

Ang Koronadal ang kabisera ng lalawigan ng Timog Cotabato at nagsisilbing rehiyonal na sentro ng administrasyon ng Soccsksargen (Rehiyon XII). Ito rin ang pangalawang pinakamataong lungsod sa South Cotabato at sa buong rehiyon ng Soccsksargen, kasunod ng General Santos.[3]

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Talaksan:Mapa ng lalawigan ng Cotabato noong 1918.JPG
Lalawigan ng Cotabato Mapa ng lalawigan ng Cotabato noong 1918

Ang lugar ay unang tinirhan ng mga Bilaan at Maguindanao.[4] Ang Koronadal ay dating binubuo ng lugar mula sa pampang ng Lake ng Buluan sa hilaga hanggang sa Barangay Polonoling sa munisipalidad ng Tupi, South Cotabato sa timog, at mula sa bulubundukin ng Quezon sa hilagang-silangan hanggang sa munisipalidad ng T'boli, South Cotabato sa timog-silangan.

Noong Agosto 18, 1947, nang pirmahan ni Pangulo Manuel Roxas ang Executive Order No. 82, na lumilikha ng mga munisipalidad sa buong lalawigan ng Cotabato, isa na rito ang Marbel. Ang parehong executive order ay nag-utos din sa opisyal na tungkulin ng munisipal na pamahalaan na nagsimula pagkatapos ng kwalipikasyon at halalan ng unang hanay ng mga opisyal ng munisipyo.

Sinimulan ng pamahalaang munisipyo ng Koronadal ang opisyal nitong tungkulin noong Enero 1, 1948, na may inaprubahang Taunang Tinantyang Badyet na ₱30,000.00May mali sa ekspresyon: Hindi kinikilalang karakter na bantas - "[". Noong panahong iyon, ang lugar ng lupain ng munisipalidad ay sumasaklaw sa kasalukuyang mga munisipalidad ng Banga, Lake Sebu, Norala, Santo Niño, Surallah, Surallah, Tampakan, at Tupi sa South Cotabato, gayundin sa Isulan sa Sultan Kudarat. Ito ang naging kabisera ng probinsya ng South Cotabato, na nilikha sa ilalim ng Batas Republika Blg. 4849 noong Hulyo 18, 1966.

Iniutos at idineklara ng Resolusyon ng Konseho ng Munisipyo Blg. 32, Serye ng 1948 ang Enero 10 bilang taunang pista ng bayan na gumugunita sa pagkakatatag ng Marbel Settlement District ng National Land Settlement.

Pagiging Lungsod

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Koronadal ay ginawang isang lungsod na bahagi ng South Cotabato sa bisa ng Batas Republika Blg. 8803 noong Oktubre 8, 2000.

Sa kasalukuyan, ang Koronadal ay isang mabilis na umuunlad na sentro ng paglago na binubuo ng dalawampu't pitong barangay kabilang ang apat na sona sa población. Bilang kabisera ng South Cotabato, ito ang sentro ng lalawigan sa mga usaping pampulitika, pangkultura, at sosyo-ekonomiko. Sa bisa ng Executive Order No. 304 na nilagdaan ni Pangulong Gloria Macapagal Arroyo, ang Koronadal ay pinangalanang bagong rehiyonal na sentrong pampulitika at sosyo-ekonomiko ng Soccsksargen noong Marso 30, 2004, kung saan ang mga rehiyonal na departamento, kawanihan, at tanggapan ay inutusang lumipat mula sa Lungsod ng Kotabato.[5]

Heograpiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Koronadal ay matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng lalawigan ng South Cotabato, na nasa pagitan ng humigit-kumulang 6°24' hanggang 6°34' hilagang latitud at 124°47' hanggang 124°58' silangang longhitud. Ang lungsod ay napapaligiran sa hilaga ng Munisipalidad ng Lutayan, Sultan Kudarat; sa hilagang-kanluran ng Munisipalidad ng Tantangan; sa hilagang-silangan ng Munisipalidad ng Columbio, Sultan Kudarat; sa timog ng Munisipalidad ng Tupi, sa timog-kanluran ng Munisipalidad ng Banga; at sa timog-silangan ng Munisipalidad ng Tampakan.

Ang tanawin ng lungsod ay nagtatampok ng kombinasyon ng mga patag at bahagyang nakahilig na lupain, na may humigit-kumulang 50.18% ng kabuuang lawak ng lupain nito ay inuri bilang halos patag. Ito ay napapaligiran ng mga bulubundukin ng Roxas at Quezon, na ang taas ay umaabot sa pagitan ng 700 hanggang 800 metro sa ibabaw ng antas ng dagat at unti-unting bumababa patungo sa sentro ng lungsod.[6]

Mga Barangay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Lungsod ng Koronadal ay nahahati sa 27 mga barangay.

  • Assumption (Bulol)
  • Avanceña (Bo. 3)
  • Cacub
  • Caloocan
  • Carpenter Hill
  • Concepcion (Bo. 6)
  • Esperanza
  • General Paulino Santos (Bo. 1)
  • Mabini
  • Magsaysay
  • (Bo. 4)
  • Paraiso
  • Zone I (Pob.)
  • Zone II (Pob.)
  • Zone III (Pob.)
  • Zone IV (Pob.)
  • Rotonda
  • San Isidro
  • San Jose (Bo. 5)
  • San Roque
  • Santa Cruz
  • Santo Niño (Bo. 2)
  • Sarabia (Bo. 8)
  • Topland (Bo. 7)

Klima

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Datos ng klima para sa {{{location}}}
Buwan Ene Peb Mar Abr May Hun Hul Ago Set Okt Nob Dis Taon
[kailangan ng sanggunian]

Ang klima ng Koronadal ay banayad at sub-tropikal, na kabilang sa Uri ng klima IV. Ang lugar ay walang bagyo. Ang mga buwan ng tag-ulan ay mula Hunyo hanggang Oktubre.[6]

Media

[baguhin | baguhin ang wikitext]

TV

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • ABS-CBN Socsksargen (Channel 24 in General Santos Relay)
  • GMA 38
  • RMN DXKR TeleRadyo 40
  • DXMC TeleRadyo 42

Radyo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

AM

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • RMN DXKR 639
  • DXOM 963 Radyo Bida
  • DXMC Bombo Radyo Koronadal 1026
  • DXKI FEBC 1062

FM

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • 91.7 Happy FM
  • 95.7 Brigada News FM
  • 96.5 SBC
  • 100.1 Love Radio
  • 104.7 Energy FM

Demograpiko

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Senso ng populasyon ng
Koronadal
TaonPop.±% p.a.
1918 13,957—    
1939 19,651+1.64%
1948 53,563+11.79%
1960 32,437−4.09%
1970 54,413+5.30%
1975 62,764+2.90%
1980 80,566+5.12%
1990 108,738+3.04%
1995 118,231+1.58%
2000 133,786+2.69%
2007 149,622+1.55%
2010 158,273+2.07%
2015 174,942+1.93%
2020 195,398+2.35%
2024 201,844+0.78%
Sanggunian: PSA[7][8][9][10]

Etnisidad

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang karamihan sa mga naninirahan sa Koronadal ay nagmula sa mga etnikong Hiligaynon migrante mula sa Panay (pangunahin Iloilo) at Negros Occidental. Gayunpaman, may iba pang mga di-katutubong etnolinggwistiko na mga grupo na naninirahan sa lungsod, tulad ng Sugbuhanin, Ilokano, at Pangasinense (na kapwa naninirahan sa Barrio IV, tinatawag ding Bagong Pangasinan, na pinangalanan sa kanilang mga migrante ng mga ninuno] Mga Bikolano, Pampango, Tagalog, at Waray, na ginagawang tunawan ng mga kultura, wika at tradisyon ang Koronadal. Ang mga unang nanirahan sa lungsod ay ang mga katutubong B'laan, T'bolis at Muslim Mga Maguindanaon, na naging mga minorya ngunit naging makabuluhang pluralidad sa lungsod ngayon simula noong unang bahagi ng ika-20 siglo dahil sa mga migrasyon mula sa Luzon at Visayas na naghahanap ng mas magagandang oportunidad sa Mindanao, pangunahin na mula sa agrikultura.[kailangan ng sanggunian]

Wika

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang pangunahing wika ng Koronadal ay Hiligaynon, dahilan para ang lungsod ay bansag na "ang Ilonggo Capital of Mindanao". Tagalog, Ilocano at Cebuano ay malawak ding sinasalita, na ang una ay ang pangalawang lingua franca ng lungsod, habang ang Maguindanaon, Maranao, Ingles, at [[Arabic] na wikang Blaan] ay naririnig din sa [[Arabic] na wikang Blaan] ay sinasalita din ng mga grupong etniko ng magkaparehong pangalan na naninirahan din sa Koronadal.[11] Ang Koronadal ay mayroong ilang parokya ng mga Katoliko, kabilang ang Christ the King Cathedral.

Islam

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Islam ang pangalawang pinakamalaking grupong relihiyoso sa lungsod.[12] Ito ay pangunahing isinasagawa ng mga komunidad ng Muslim na may mga ugat sa mga Maguindanaon, Iranun, at iba pang mga grupong etnolinggwistiko mula sa mga kalapit na probinsya, kabilang ang mga nagbalik-loob sa Islam na kilala bilang Balik Islam. Ang lungsod ay may ilang mga moske, kabilang ang Koronadal Grand Mosque, at bahagi ng mas malawak na koridor ng relihiyon at kultura na nag-uugnay sa mga komunidad ng Muslim sa Mindanao.

Iba Pang Denominasyong Kristiyano

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Koronadal ay may malaking populasyon na kabilang sa iba't ibang denominasyong Protestante at hindi Katolikong Kristiyano. Kabilang dito ang:

  • Iglesia ni Cristo
  • Simbahang Adventista ng Ikapitong Araw
  • Kumbensyon ng Southern Baptist (SBC)
  • Mga pakikisama ng mga Ebanghelikal na Kristiyano
  • Ang Simbahan ni Hesukristo ng mga Banal sa mga Huling Araw (LDS)
  • Mga Miyembro ng Church of God International (Ang Dating Daan)

Ang mga grupong ito ay namamahala sa maraming simbahan at kongregasyon sa buong lungsod.

Mga Katutubo at Tradisyonal na Relihiyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Koronadal ay bahagi ng lupang ninuno ng mga katutubo tulad ng B'laan at T'boli. Bagama't maraming katutubong residente ang umampon sa Kristiyanismo o Islam, ang ilan ay patuloy na nagsasagawa ng mga elemento ng tradisyonal na paniniwalang animista, kadalasang kasabay ng mga pangunahing relihiyon.[13]

SIMBAHAN LOKASYON BARANGAY [14][15][16][17]
Christ the King Cathedral

Saint Anthony of Padua Parish

 Rafael Alunan Avenue Barangay Zone III (Poblacion)
Our Lady of the Rosary Parish Pioneer Settlers Avenue Barangay Santa Cruz
Sagrada Pamilya Parish Koronadal - Columbio Road Barangay San Jose (Barrio V)
Sacred Heart of Jesus Chapel Abenida Sergio Morales Barangay General Paulino Santos (Barrio I)
Kapilya ng San Miguel Arkanghel General Paulino Santos Drive Barangay Morales
Saint Michael Chapel Quintin Paredes Street Barangay Zone IV (Poblacion)
Kapilya ng Our Lady of Hope Passionist Seminary Road Barangay Paraiso
Kapilya ng Our Lady of Perpetual Help OLPH Seminary Road Barangay Zone II (Poblacion)
Kapilya ng San Isidro Labrador Rotonda - Topland Road Barangay Rotonda
Kapilya ng San Vicente Ferrer Purok Maharlika Road Barangay Saravia
Kapilya ni San Pedro Koronadal - Tampakan Road Barangay Concepcion (Barrio VI)
Kapilya ng Santo Rosario Koronadal - Tupi Road Barangay Saravia
Kapilya ng Our Lady of Fatima De Los Reyes Street Barangay Morales
Kapilya ng San Jose Seromines 1st Avenue Barangay Caloocan
Iglesya Adventista ng Ikapitong Araw General Paulino Santos Drive Barangay Zone IV (Poblacion)
Marbel Baptist Church (SBC) Marcelo H. del Pilar Street Barangay Zone IV (Poblacion)
Artesian Christian Fellowship (SBC) Koronadal - Tampakan Road Barangay San Roque
Southern Cathedral of Faith (SBC) General Paulino Santos Drive Barangay Zone II (Poblacion)
Bible Baptist Church (SBC) Kalye Sergio Osmeña Barangay Zone II (Poblacion)
Gathsemane Baptist Church (SBC) Pioneer Settlers Avenue Barangay Santa Cruz
Life-Changing International Ministries (SBC) Koronadal - Tantangan Road Barangay Morales
Barrio VI Baptist Church (SBC) Koronadal - Tampakan Road Barangay Concepcion
Igelsia Ni Cristo General Paulino Santos Drive Barangay Zone III (Poblacion)
Iglesia Ni Cristo Koronadal - Tantangan Road Barangay Morales
Iglesia Ni Cristo Koronadal - Tupi Road Barangay Saravia
Iglesia Ni Cristo Koronadal - Tampakan Road Barangay Concepcion
Miyembro ng Simbahan ng Diyos Internasyonal Pioneer Settlers Avenue Barangay Santa Cruz
Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw Kalye Sergio Osmeña Barangay Zone I (Poblacion)
Church of God World Missions New Pangasinan - Magsaysay Road Barangay New Pagasinan
Koronadal Grand Mosque Emilio Aguinaldo Street Barangay Santa Cruz
Masjid Ibrahim Khalil Koronadal - Tupi Road Barangay Saravia
Masjid Al-Buisan Koronadal - Columbio Road Barangay General Paulino Santos
Masjid Al-Fuqarah Pascual Street Barangay General Paulino Santos
Masjid Balik-Islam Crisologo Street Barangay Morales
Masjid Marbel Juan Posadas Street Barangay Zone II (Poblacion)

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Province: South Cotabato". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 12 Nobyembre 2016.
  2. ↑ "PSA Releases the 2021 City and Municipal Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 2 Abril 2024. Nakuha noong 28 Abril 2024.
  3. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  4. ↑ Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang kanami); $2
  5. ↑ "Ang Araw ng Pangulo: Abril 27, 2004". Official Gazette. Tanggapan ng Kalihim ng Pamamahayag. Abril 27, 2004. Nakuha noong Disyembre 16, 2021.
  6. 1 2 "Heograpiya". koronadal.gov.ph. Lungsod ng Koronadal. Nakuha noong Hulyo 8, 2020.
  7. ↑ Census of Population (2015). "Region XII (Soccsksargen)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. PSA. Nakuha noong 20 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  8. ↑ Census of Population and Housing (2010). "Region XII (Soccsksargen)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. NSO. Nakuha noong 29 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  9. ↑ Censuses of Population (1903–2007). "Region XII (Soccsksargen)". Table 1. Population Enumerated in Various Censuses by Province/Highly Urbanized City: 1903 to 2007. NSO.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link) CS1 maint: url-status (link)
  10. ↑ "Province of South Cotabato". Municipality Population Data. Local Water Utilities Administration Research Division. Nakuha noong Disyembre 17, 2016.
  11. ↑ {{cite web |title=Language |url= https://www.koronadal.gov.ph/history/geography/ |website=koronadal.gov.ph |publisher=City of Koronadal |access-date=2020Agosto 1,}</000

    Relihiyon

    Romano Katolisismo

    Ang Romano Katolisismo ay ang pinakamalaking kaakibat na relihiyon sa Koronadal. Ang lungsod ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng Diyosesis ng Marbel, na sumasaklaw sa mga lalawigan ng South Cotabato at Sarangani. Ayon sa Kumperensya ng mga Obispo ng Katoliko ng Pilipinas, ang Diyosesis ng Marbel ay naglingkod sa humigit-kumulang 1.67 milyong Katoliko noong 2021.<ref>"Marbel (Diyosesis) [Hierarchy-Katoliko]". www.catholic-hierarchy.org. Nakuha noong 2025-06-12.
  12. ↑ "Patuloy na natututo ang mga mag-aaral ng Moro ng mga pagpapahalagang Islamiko sa gitna ng pandemya". www.pna.gov.ph (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-06-12.
  13. ↑ Project, Joshua. "Blaan, Koronadal sa Pilipinas". joshuaproject.net (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-06-12.
  14. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  15. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  16. ↑ "Sandali lang, pakiusap..." cbcpnews.net. Inarkibo mula sa orihinal noong March 2, 2024. Nakuha noong 2025-06-12.
  17. ↑ Endaya, Bombo Jevlyn P. (2021-05-13). "Congregational prayer subong nga araw sa selebrasyon ng Eid'l fitr, gindumilian dahil sa COVID-19 pandemic; may pagtililipon apang limitado". Bombo Radyo Koronadal (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-yowebsite=2025. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (); Cite has empty unknown parameters: |2= at |3= (); Text "languagerefendaday" ignored ()

Panlabas na kawing

[baguhin | baguhin ang wikitext]


Usbong Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.

Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Koronadal&oldid=2196617"