Mátyás Rákosi

Mátyás Rákosi
Ika-1 Unang Kalihim ng Partido Manggagawa ng Hungriya
Nasa puwesto 23 Pebrero 1945 – 18 Hulyo 1956
Sinundan ni	Ernő Gerő
IkaIka-2 Tagapangulo ng Konseho ng mga Ministro
Nasa puwesto 14 Agosto 1952 – 4 Hulyo 1953
Nakaraang sinundan	István Dobi
Sinundan ni	Imre Nagy
Prime Minister of Hungary
Acting 31 May 1947
Pangulo	Zoltán Tildy
Nakaraang sinundan	Ferenc Nagy
Sinundan ni	Lajos Dinnyés
Acting 1 February 1946 – 4 February 1946
Pangulo	Zoltán Tildy
Nakaraang sinundan	Zoltán Tildy
Sinundan ni	Ferenc Nagy
Additional positions Member of the High National Council Nasa puwesto 27 September 1945 – 7 December 1945 Nagsisilbi kasama ni Béla Miklós and Béla Zsedényi Nakaraang sinundan József Révai Sinundan ni Second High National Council Zoltán Tildy Ferenc Nagy Béla Varga László Rajk Deputy Prime Minister Nasa puwesto 4 February 1946 – 14 August 1952 Nagsisilbi kasama ni Árpád Szakasits (to 5 August 1948) Nakaraang sinundan Jenő Szöllősi Sinundan ni List Ernő Gerő Árpád Házi Imre Nagy Károly Kiss István Hidas
Pansariling Detalye
Isinilang	Mátyás Rosenfeld 9 Marso 1892(1892-03-09) Ada, Bács-Bodrog County, Kingdom of Hungary, Austria-Hungary (present-day Vojvodina, Serbia)
Yumao	5 Pebrero 1971(1971-02-05) (78 taong gulang)  Gorky, Russian SFSR, Soviet Union
Himlayan	Farkasréti Cemetery, Budapest
Partido	MDP
Asawa	Fenia Kornilova (1903–1980)
Pirma
Serbisyo sa militar
Katapatan	Austria-Hungary Padron:Country data Hungarian Soviet Republic
Sangay/Serbisyo	Hukbo ng Austria-Hungary Padron:Country data Hungarian Soviet Republic
Ranggo	Commander of the Red Guard
Labanan/Digmaan	World War I Eastern Front Revolutions and interventions in Hungary (1918–20)

Si Mátyás Rákosi (Marso 9, 1892 – Pebrero 5, 1971) ay isang Hungarong komunistang politiko na nagsilbing de facto na pinuno ng Hungary mula 1948 hanggang 1956. Una siyang nagsilbi bilang Pangkalahatang Kalihim ng Partido Komunista ng Hungary mula 1945 hanggang 1948 at pagkatapos ay bilang Pangkalahatang Kalihim, na kalaunan ay tinawag na Unang Kalihim, ng Hungarian Working People's Party mula 1948 hanggang 1956.

Nasangkot si Rákosi sa makakaliwang pulitika mula pa noong kanyang kabataan, at noong 1919 ay isa siya sa mga pangunahing komisar ng panandaliang Hungarian Soviet Republic. Matapos bumagsak ang pamahalaang komunista, tumakas siya palabas ng bansa at nagtrabaho sa ibang bansa bilang ahente ng Comintern. Siya ay inaresto noong 1924 matapos tangkaing bumalik sa Hungary upang organisahin nang palihim ang Partido Komunista, at kalaunan ay gumugol ng mahigit labinlimang taon sa bilangguan. Naging tanyag siyang simbolo sa pandaigdigang kilusang komunista, at ipinangalan sa kanya ang karamihang Hungarong Rákosi Battalion ng International Brigades noong Digmaang Sibil sa Espanya. Noong 1940, pinayagan siyang pumunta sa Unyong Sobyet kapalit ng mahahalagang watawat pandigma na nasamsam ng mga hukbong Tsarista matapos ang Rebolusyong Hungarian ng 1848.

Habang itinataboy ng Pulang Hukbo ang Wehrmacht ng Alemanya palabas ng Hungary sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, bumalik si Rákosi sa kanyang bayan noong unang bahagi ng 1945 at naging pinuno ng muling itinatag na Partido Komunista ng Hungary. Bagaman dumanas ng matinding pagkatalo ang partido sa malayang halalan pagkatapos ng digmaan laban sa maka-agrikulturang Independent Smallholders' Party, nakakuha pa rin ang mga Komunista ng mahahalagang posisyon sa pamahalaan dahil sa kagustuhan ng Moscow, kabilang ang Ministry of the Interior. Si Rákosi mismo ay naging isang makapangyarihang deputy prime minister. Mula sa posisyong ito, ginamit ng mga Komunista ang intriga, panlilinlang, at sabwatan sa pulitika upang isa-isang sirain ang kanilang mga kalaban, isang taktika na kalaunan ay tinawag ni Rákosi na “salami tactics”. Pagsapit ng 1948, ganap nang nakamit ng mga Komunista ang kapangyarihan sa bansa, at noong 1949 ay idineklara ang Hungary bilang isang republikang bayan kung saan si Rákosi ang naging absolutong pinuno.

Si Rákosi ay isang masugid na Stalinista at lubhang tapat ang kanyang pamahalaan sa Unyong Sobyet. Nagtatag pa siya ng sariling kulto ng personalidad na hinubog ayon kay Joseph Stalin. Sa ilalim ng kanyang pamumuno, daan-daang libong mamamayang Hungarian ang ipinakulong at libu-libo ang namatay. Pinangunahan niya ang mga palabas na paglilitis na ginaya mula sa Unyong Sobyet; kabilang sa pinakatanyag na biktima nito ay ang dati niyang katuwang na si László Rajk. Ang kanyang mga polisiya ng kolektibisasyon at malawakang represyon ay sumira sa ekonomiya at buhay pampulitika ng bansa, na nagdulot ng matinding kawalang-kasiyahan sa lipunan.

Matapos mamatay si Stalin noong 1953, bahagyang ibinaba si Rákosi sa kapangyarihan sa kagustuhan ng Moscow, at ang repormistang komunista na si Imre Nagy ay naging bagong punong ministro. Gayunpaman, nagamit pa rin ni Rákosi ang kanyang impluwensya bilang Unang Kalihim upang hadlangan ang mga reporma ni Nagy at kalaunan ay mapatalsik siya sa tungkulin noong 1955. Pagkatapos ng tanyag na “Secret Speech” ni Nikita Khrushchev noong unang bahagi ng 1956, kung saan tinuligsa nito ang mga krimen ni Stalin, lalong nanghina ang posisyon ni Rákosi. Maraming tao sa loob ng partido at sa buong lipunan ang nagsimulang magsalita laban sa kanya at humiling ng kanyang pagbibitiw habang lumalabas ang impormasyon tungkol sa mga nakaraang pang-aabuso ng Partido. Sa wakas, napilitang magbitiw si Rákosi noong Hulyo 1956 at umalis patungong Unyong Sobyet, kung saan siya pinalitan ng kanyang ikalawang pinuno na si Ernő Gerő.

Naganap ang Rebolusyong Hungarian ng 1956 makalipas lamang ang tatlong buwan bunga ng mga pang-aabuso ng sistemang itinayo ni Rákosi, at naging pangunahing pigura sa rebolusyon ang dati niyang karibal na si Imre Nagy. Kalaunan, dinurog ng mga hukbong Sobyet ang pag-aalsa at nagtatag ng bagong pamahalaang komunista sa ilalim ni János Kádár. Ginugol ni Rákosi ang nalalabing bahagi ng kanyang buhay sa pagpapatapon sa Unyong Sobyet. Tinanggihan siyang payagang makabalik sa Hungary ng pamahalaang Hungarian dahil sa pangambang magdulot ito ng malawakang kaguluhan. Namatay siya sa Gorky noong 1971, at lihim na ibinalik sa Hungary ang kanyang abo. Karaniwang itinuturing si Rákosi bilang simbolo ng paniniil at pang-aapi sa Hungary.

Maagang Buhay at Karera

Si Mátyás Rákosi ay isinilang sa Ada, isang nayon sa Bács-Bodrog County sa Kaharian ng Hungary, na ngayon ay bahagi ng Vojvodina, Serbia. Ipinanganak siya sa isang pamilyang Hudyo bilang ikaapat na anak nina József Rosenfeld, isang groser, at Cecília Léderer. Marami siyang kapatid, kabilang si Ferenc Biró, na kalaunan ay naging administrador at aktibong kalahok din sa pulitikang komunista. Ilan sa kaniyang mga kapatid at kamag-anak ay nasawi noong Holocaust noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Nakibahagi ang kaniyang lolo sa Rebolusyong Hungarian ng 1848, dahilan upang mapilitang lumikas ang pamilya matapos mabigo ang pag-aalsa. Ang kaniyang ama naman ay kilala sa kanilang lugar bilang “Hudyo ni Kossuth” dahil sa kaniyang suporta sa makabayang oposisyon ng panahong iyon. Noong 1903, pinalitan ng pamilya ang apelyidong Rosenfeld at ginawang Rákosi. Kalaunan, itinakwil ni Mátyás Rákosi ang relihiyon at ipinakilala ang sarili bilang isang ateista at tutol sa organisadong relihiyon, alinsunod sa kaniyang paniniwalang Marxista.

Noong kabataan niya, nakilala si Rákosi bilang isang masipag at mahusay na mag-aaral. Natapos niya ang kaniyang mababang edukasyon sa Sopron at nagtapos sa High Technical Gymnasium sa Szeged noong 1910. Isa sa kaniyang naging guro roon ay ang kilalang manunulat na si Mihály Babits. Pagkatapos nito ay nag-aral siya ng panlabas na kalakalan sa Eastern Commerce Academy. Nagkaroon din siya ng pagkakataong makapag-aral sa Hamburg noong 1912 at sa London noong 1913 sa pamamagitan ng mga iskolarship. Habang estudyante pa lamang sa Hungary, sumapi na siya sa Hungarian Social Democratic Party noong 1910. Naging kalihim at aktibong kasapi rin siya ng Galilei Circle, isang kilusang estudyanteng may kiling sa anarko-sindikalismo at kaliwang ideolohiya.

Nagsilbi si Rákosi sa Hukbong Austro-Hungarian noong Unang Digmaang Pandaigdig. Noong 1915, nabihag siya ng mga Ruso sa Silangang Larangan at ikinulong bilang bilanggo ng digmaan sa mga kampo sa Malayong Silangan ng Rusya hanggang sa matapos ang digmaan. Sinamantala niya ang magulong kalagayan sa Rusya upang makatakas at nagtungo sa Petrograd, na naging sentro ng Rebolusyong Bolshevik.

Pagbalik ni Rákosi sa Hungary, nakilahok siya sa kilusang komunista ni Béla Kun at sumapi rin sa Partido ng mga Komunista sa Hungary. Sa maikling panahong namuno ang Hungarian Soviet Republic matapos magbitiw si Pangulong Mihály Károlyi, nagsilbi si Rákosi bilang Pangalawang Komisar ng Bayan para sa Kalakalan mula 21 Marso hanggang 3 Abril 1919 sa ilalim ng Rebolusyonaryong Pamahalaang pinamunuan ni Sándor Garbai. Mula 3 Abril hanggang 24 Hunyo 1919, isa siya sa anim na komisar ng bayan para sa produksiyong panlipunan kasama sina Jenő Varga, Antal Dovcsák, Gyula Hevesi, József Kelen, at Ferenc Bajáki. Nakibahagi rin siya sa mga kampanyang militar ng Hungarian Red Army laban sa bagong tatag na Czechoslovakia at Romania. Sa pagtatapos ng Hulyo 1919, itinalaga siya bilang kumandante ng Red Guard na nangangasiwa sa pagpapatupad ng batas sa loob ng bansa.

Matapos bumagsak ang Hungarian Soviet Republic, tumakas si Rákosi mula sa Hungary noong 2 Agosto 1919 sa pamamagitan ng hangganan ng Austria at kalaunan ay nagtungo sa Unyong Sobyet. Doon, nagtrabaho siya para sa Communist International o Comintern at kinatawan pa ito sa Kongreso ng Livorno ng Italian Socialist Party noong 1921.

Dumating si Rákosi sa Unyong Sobyet sa pamamagitan ng Vienna bilang bahagi ng pangkat ni Béla Kun noong Mayo 1920. Ayon sa tagubilin nina Béla Kun at Jenő Landler, siya ang unang personal na nag-ulat kay Vladimir Lenin tungkol sa karanasan ng bumagsak na Hungarian Soviet Republic. Bagaman hindi sila nagkaroon ng malapit na relasyon kalaunan, nanatiling mahalagang alaala kay Rákosi ang pakikipagtagpong ito at gumawa pa siya ng isang pintura tungkol dito noong dekada 1950.

Ang kaniyang pagiging isa sa mga unang dating na dating pinuno ng republikang Sobyet sa Moscow ay nakatulong sa mabilis na pag-angat ng kaniyang pandaigdigang karerang komunista. Dalawang beses siyang nagsalita sa Ikalawang Kongreso ng Comintern, at noong taglagas ng 1920 ay nag-organisa siya bilang delegado ng pandaigdigang organisasyon sa Alemanya, Austria, at Czechoslovakia. Noong Enero 1921, bumisita rin siya sa Italya sa ngalan ng Comintern at hinikayat ang mga partidong Aleman at Czechoslovak na tanggalin ang mga moderadong kasapi. Maraming reklamo ang inihain laban sa kaniya dahil sa kaniyang radikal na makakaliwang paninindigan, ngunit sa tulong ni Grigory Zinoviev ay nahalal siya bilang isa sa mga kalihim ng Ehekutibong Komite ng Comintern sa Ikatlong Kongreso nito.

Mula noon hanggang sa kaniyang misyong bumalik sa Budapest noong Disyembre 1924, nagtrabaho si Rákosi sa pamunuan ng Comintern. Dahil sa madalas niyang paglalakbay sa iba’t ibang bansa bilang bahagi ng kaniyang tungkulin, hindi siya palaging nananatili sa Moscow. Gayunman, nanirahan din siya sa tinatawag na “bahay ng mga emigrante” sa Vorontsovo Field, tulad ng iba pang mga Hungarian communist exile. Pagbalik niya sa Hungary noong 1924, siya ay ipinakulong. Nanatili siya sa bilangguan hanggang 1940, nang palayain siya at ipadala sa Unyong Sobyet kapalit ng mga bandilang rebolusyonaryo ng Hungary na nasamsam ng mga hukbong Ruso sa Világos noong 1849.

Ang mga paglilitis na kilala bilang Rákosi Trials ay tumutukoy sa mga kasong kriminal na isinagawa mula 12 Hulyo hanggang 4 Agosto 1926, at muli mula 21 Enero hanggang 4 Pebrero 1935. Ang unang paglilitis ay tumalakay sa kaso ng mga komunistang inaresto noong Setyembre 1925.

Matapos ang malawakang protesta mula sa loob at labas ng bansa, iniutos ng summary trial court na ilipat ang kaso sa isang regular na hukuman. Si Mátyás Rákosi, ang pangunahing akusado, ay hinatulan ng walong taon at kalahating pagkakabilanggo. Ang ikalawang akusado na si Károly Őry ay sinentensiyahan ng apat na taon, habang si Ignác Gőgös naman ay hinatulan ng tatlo at kalahating taon sa bilangguan. Natapos ang sentensiya ni Rákosi noong 24 Abril 1934, ngunit dahil sa kaniyang papel sa Hungarian Soviet Republic, muli siyang nilitis sa tinaguriang ikalawang Rákosi trial. Inakusahan siya ng mataas na pagtataksil, rebelyon, pakikipagsabwatan sa 27 kaso ng pagpatay, pag-uutos sa 17 kaso ng pagpatay, at pamemeke ng salapi. Dahil dito, siya ay hinatulan ng habambuhay na pagkakabilanggo.

Sa pahintulot ng Ministri ng Hustisya, pinalaya siya sa ilalim ng parole noong 30 Oktubre 1940 hanggang 30 Oktubre 1944. Pinayagan siyang bumisita sa kaniyang mga kamag-anak sa Unyong Sobyet sa loob ng isang buwan. Umalis siya ng bansa noong 2 Nobyembre 1940 at ayon sa ulat ng pulisya ay hindi na bumalik pagsapit ng 23 Disyembre, kaya binawi ang kaniyang parole noong 2 Enero 1941. Unang nagtungo si Rákosi sa Kiev, kung saan naghanda si Nikita Khrushchev ng isang maringal na pagtanggap para sa kaniya. Dumating sina Rákosi at Zoltán Vas sa Moscow noong 6 Nobyembre, at kinabukasan ay naging mga pandangal na panauhin sila sa pagdiriwang ng anibersaryo ng Rebolusyong Ruso sa Liwasang Pula, kung saan napanood nila ang parada kasama si Joseph Stalin.

Sa Unyong Sobyet, naging isa si Rákosi sa mga pinuno ng Comintern. Pinili siya ni Stalin bilang pinuno ng Hungarian Communist Party o MKP. Noong 1942, pinakasalan niya ang diborsiyadang abogado na si Feodora “Fenia” Kornilova, isang babaeng may lahing Yakut. Noong 30 Enero 1945, bumalik siya sa Debrecen, Hungary matapos italaga ng mga awtoridad Sobyet upang muling buuin at organisahin ang Hungarian Communist Party.

Pamumuno sa Hungriya

Nang magtatag ang Pulang Hukbo ng isang pamahalaang aprubado ng Unyong Sobyet sa Hungary matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong 1944–1945, itinalaga si Mátyás Rákosi bilang Pangkalahatang Kalihim ng Hungarian Communist Party o MKP noong 1945. Naging kasapi rin siya ng Mataas na Pambansang Konseho mula 27 Setyembre hanggang 7 Disyembre 1945. Nagsilbi siyang pangalawang punong ministro mula 1945 hanggang 1949, at pansamantalang punong ministro sa maikling panahon noong Pebrero 1946 at Mayo 1947.

Sa simula, tila handang makipagtulungan si Rákosi at ang mga komunista sa umiiral na sistemang pampulitika. Ngunit pagsapit ng 1947, nagsimula silang magbigay ng presyon sa ibang mga partido upang alisin ang mga kasaping ayaw makipagtulungan sa mga komunista, na kanilang ibinansag bilang mga “pasista” o simpatetiko sa pasismo. Ang paraang ito ay kalaunang nakilala bilang “salami tactics,” kung saan paunti-unting inalis at pinahina ang mga kalaban hanggang sa tuluyang mawala ang oposisyon. Nagsimula ang prosesong ito nang mapilitang magbitiw si Punong Ministrong Ferenc Nagy ng Smallholders’ Party at mapalitan ng mas sunud-sunurang si Lajos Dinnyés. Sa halalan noong 1947, nakakuha ng pinakamaraming boto ang mga komunista at matagumpay nilang napahina ang Social Democratic Party, na siyang pinakamalaking partidong hindi komunista noon.

Pagsapit ng Oktubre 1947, tuluyan nang tinalikuran ni Rákosi ang anumang pagpapanggap ng liberal na demokrasya. Binigyan niya ng ultimatum ang mga partidong hindi komunista: sumama sa bagong pamahalaang kontrolado ng mga komunista o umalis ng bansa. Sa pagtatapos ng taon, karamihan sa mga partidong oposisyon ay nawalan na ng mga matitibay na lider at naiwan sa kamay ng mga taong handang sumunod sa kagustuhan ng Partido Komunista. Noong tag-init ng 1948, pinilit ng mga komunista ang Social Democratic Party na makiisa sa kanila upang mabuo ang Hungarian Working People’s Party o MDP. Ang mga natitirang independiyenteng sosyal demokratiko ay mabilis ding inalis, kaya ang bagong partido ay naging pinalawak lamang na bersiyon ng MKP. Pinatalsik din ni Rákosi si Pangulong Zoltán Tildy at pinalitan siya ng dating sosyal demokratang si Árpád Szakasits, habang si Lajos Dinnyés naman ay napilitang magbitiw upang mapalitan ng hayagang maka-komunistang si István Dobi.

Makalipas ang isang taon, nagsagawa ng halalan na iisang talaan lamang ng mga kandidato ang pinahintulutan. Bagaman may mga hindi komunista pa ring nominal na kalahok, kontrolado na ng Partido Komunista ang buong sistema. Nagpatibay ang bagong lehislaturang dominado ng komunista ng isang konstitusyong hango sa modelo ng Unyong Sobyet, na lalo pang nagpatatag sa kapangyarihan ni Rákosi. Inilarawan ni Rákosi ang sarili bilang “pinakamahusay na alagad ni Stalin sa Hungary” at “pinakamahusay na estudyante ni Stalin.” Sa kasagsagan ng kaniyang pamumuno, bumuo siya ng malawak na kulto ng personalidad na kahawig ng kay Joseph Stalin.

Mula 1948 hanggang 1956, tinatayang humigit-kumulang 350,000 opisyal at intelektuwal ang pinatalsik o nilinis mula sa pamahalaan at lipunan sa ilalim ng kaniyang rehimen. Ipinahayag niya na “ang hindi kakampi natin ay kalaban natin,” at sa ilalim ng ganitong pananaw ay maraming tunay at pinaghihinalaang kalaban ang inaresto, ikinulong, o pinatay sa sunod-sunod na malawakang purga na ginaya sa mga pamamaraan ni Stalin. Noong Agosto 1952, naging punong ministro rin siya ng Hungary. Noong Hunyo 1953, ipinatawag si Rákosi at iba pang lider ng partido sa Moscow, kung saan sila pinagsabihan ng pamunuan ng Unyong Sobyet dahil sa mahinang kalagayang pang-ekonomiya ng Hungary. Upang bigyang-kasiyahan ang Kremlin, tinanggap ni Rákosi ang sistemang kolektibong pamumuno ng Sobyet. Iniwan niya ang posisyon bilang punong ministro kay Imre Nagy ngunit nanatiling pangkalahatang kalihim ng partido.

Si Imre Nagy ay nagsulong ng mas makatao at mas liberal na paraan ng pamamahala, bagay na mahigpit na tinutulan ni Rákosi. Noong 9 Marso 1955, kinondena ng Komite Sentral ng MDP si Nagy dahil umano sa “kanang paglihis.” Sinimulan ng mga pahayagan sa Hungary ang malawakang pag-atake laban sa kaniya at sinisi siya sa mga suliraning pang-ekonomiya ng bansa. Noong 18 Abril 1955, nagkaisang tanggalin ng Pambansang Asamblea si Nagy sa kaniyang tungkulin. Bagaman hindi nais ng Kremlin na muling maging punong ministro si Rákosi, mabilis nilang ibinalik ni András Hegedüs ang bansa sa dating mahigpit na sistemang Stalinista.