Pumunta sa nilalaman

Mahigpit at malambot na agham

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang mahigpit (o matapang) na agham at malambot na agham (Ingles: hard science and soft science) ay mga kolokyal na katagang ginagamit upang ihambing ang mga larangang pang-agham batay sa pinaghihinalaang metodolohikal na higpit, katumpakan, at kawalang-kinikilingan. [1] [2] [3] Sa pangkalahatan, ang mga pormal na agham at natural na agham ay itinuturing na mahigpit na agham, samantalang ang mga agham panlipunan at iba pang mga agham ay inilarawan bilang malambot na agham. [4]

Ang mga tiyak na kahulugan ay iba-iba, [5] ngunit ang mga tampok na kadalasang binabanggit bilang katangian ng mahigpit na agham ay kinabibilangan ng paggawa ng mga masusubok na hula, pagsasagawa ng mga kontroladong eksperimento, pag-asa sa nasusukat na data at mga modelo ng matematika, isang mataas na antas ng katumpakan at kawalang-kinikilingan, mas mataas na antas ng pinagkasunduan, mas mabilis na pag-unlad ng larangan, higit na nagpapaliwanag na tagumpay, pagiging dalisay ng pag -uulit, at pangkalahatang paraan ng pag-uulit. [2] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] Ang isang malapit na kaugnay na ideya (na nagsimula noong ikalabinsiyam na siglo kay Auguste Comte) ay ang mga disiplina ng agham ay maaaring ayusin sa isang herarkiya mula mahirap hanggang madali batay sa mga salik tulad ng higpit, “pag-unlad,” at kung ang mga ito ay batayan o inilapat. [5] [13]

Kinuwestiyon ng mga pilosopo at istoryador ng agham ang kaugnayan sa pagitan ng mga katangiang ito at pinaghihinalaang tigas o lambot. Ang mas "maunlad" na mahigpit na agham ay hindi kinakailangang magkaroon ng mas mataas na antas ng pagkakasunduan o pagpili sa pagtanggap ng mga bagong resulta. [6] Ang mga karaniwang binabanggit na pagkakaiba sa pamamaraan ay hindi rin maaasahang tagapagpahiwatig Halimbawa, ang mga agham panlipunan tulad ng sikolohiya at sosyolohiya ay gumagamit ng mga modelong matematikal, ngunit karaniwang itinuturing na mga malambot na agham. [1] [2] Gayunpaman, may ilang masusukat na pagkakaiba sa pagitan ng mahigpit at malambot na mga agham. Halimbawa, mas malawak na ginagamit ng mga mahigpit na agham ang mga graph, [5] [14] at ang mga soft science ay mas madaling kapitan ng mabilis na pagsasalin ng mga buzzwords . [15]

Ang talinghaga ay binatikos dahil sa labis na paglalagay ng mantsa sa mga malalambot na agham, na nagdudulot ng hindi makatarungang kawalan ng balanse sa pananaw ng publiko, pondo, at pagkilala sa iba’t ibang larangan. [2] [3] [16]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. 1 2 "In praise of soft science". Nature. 435 (7045): 1003–2005. 2005. doi:10.1038/4351003a. PMID 15973363. Maling banggit (Invalid na <ref> tag; maraming beses na binigyang-kahulugan ang pangalang "Nature 2005" na may iba't ibang nilalaman); $2
  2. 1 2 3 4 Wilson, Timothy D. (12 July 2012). "'Soft' sciences don't deserve the snobbery". Los Angeles Times. Nakuha noong 19 December 2012.
  3. 1 2 Frost, Pamela. "Soft science and hard news". Columbia University. Metanews. Nakuha noong 10 August 2009.
  4. ↑ Helmenstine, Anne Marie (November 29, 2019). "What Is the Difference Between Hard and Soft Science?". ThoughtCo.
  5. 1 2 3 Smith LD, Best LA, Stubbs A, Johnston J, Archibald AB (2000). "Scientific Graphs and the Hierarchy of the Sciences". Social Studies of Science. 30 (1): 73–94. doi:10.1177/030631200030001003.
  6. 1 2 Cole, Stephen (1983). "The Hierarchy of the Sciences?". American Journal of Sociology. 89 (1): 111–139. CiteSeerX 10.1.1.1033.9702. doi:10.1086/227835. JSTOR 2779049. Maling banggit (Invalid na <ref> tag; maraming beses na binigyang-kahulugan ang pangalang "Cole 1983" na may iba't ibang nilalaman); $2
  7. ↑ Fanelli D (2010). ""Positive" results increase down the Hierarchy of the Sciences". PLOS ONE. 5 (4): e10068. Bibcode:2010PLoSO...510068F. doi:10.1371/journal.pone.0010068. PMC 2850928. PMID 20383332.{{cite journal}}: CS1 maint: article number as page number (link)
  8. ↑ Lemons, John (1996). Scientific Uncertainty and Environmental Problem Solving. Blackwell. p. 99. ISBN 978-0865424760.
  9. ↑ Rose, Steven (1997). "Chapter One". Lifelines: Biology Beyond Determinism. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780195120356.
  10. ↑ Gutting, Gary (17 May 2012). "How Reliable Are the Social Sciences?". The New York Times. Nakuha noong 19 December 2012.
  11. ↑ Diamond, Jared (August 1987). "Soft sciences are often harder than hard sciences". Discover. Inarkibo mula sa orihinal noong 13 December 2012. Nakuha noong 19 December 2012.
  12. ↑ Hedges, Larry (1987-05-01). "How hard is hard science, how soft is soft science? The empirical cumulativeness of research". American Psychologist. 42 (5): 443–455. CiteSeerX 10.1.1.408.2317. doi:10.1037/0003-066X.42.5.443.
  13. ↑ Lodahl, Janice Beyer; Gordon, Gerald (1972). "The Structure of Scientific Fields and the Functioning of University Graduate Departments". American Sociological Review. 37 (1): 57–72. doi:10.2307/2093493. JSTOR 2093493.
  14. ↑ Latour, B. (1990). "Drawing things together". Mula sa M. Lynch; S. Woolgar (mga pat.). Representation in scientific practice. Cambridge, MA: MIT Press. pp. 19–68.
  15. ↑ Bentley, R. A. (2008). Allen, Colin (pat.). "Random Drift versus Selection in Academic Vocabulary: An Evolutionary Analysis of Published Keywords". PLOS ONE. 3 (8): e3057. arXiv:0807.1182. Bibcode:2008PLoSO...3.3057B. doi:10.1371/journal.pone.0003057. PMC 2518107. PMID 18728786.{{cite journal}}: CS1 maint: article number as page number (link)
  16. ↑ "A different agenda". Nature. 487 (7407): 271. 2012. Bibcode:2012Natur.487Q.271.. doi:10.1038/487271a. PMID 22810654.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mahigpit_at_malambot_na_agham&oldid=2208543"