Pumunta sa nilalaman

Mga republikang pandagat

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Isang mapa na may mga lokasyon at eskudo de armas ng mga republikang pandagat ng medyebal na Italya at Kroasya: Venecia, Genova, Amalfi, Pisa, Noli, Ancona, Ragusa, Gaeta.

Ang mga republikang pandagat (Italyano: repubbliche marinare), tinatawag ding mga republikang mangangalakal (Italyano: repubbliche mercantili), ay mga estadong talasokrasya ng Italya na, simula noong Gitnang Kapanahunan, ay nagtamasa ng awtonomiyang pampulitika at kasaganaang pang-ekonomiya na dulot ng kanilang mga aktibidad sa karagatan. Ang terminong ito, na nilikha noong ika-19 na siglo, ay karaniwang tumutukoy sa apat na lungsod sa Italya, na ang mga eskudo de armas ay ipinapakita mula pa noong 1947 sa mga watawat ng Hukbong Dagat ng Italya at ng Hukbong Dagat ng Mangangalakal ng Italyano:[1] Amalfi, Genova, Pisa, at Venecia. Bukod sa apat na pinakakilalang lungsod, ang Ancona,[2][3] Gaeta,[4] Noli,[5][6][7] at, sa Dalmatia, Ragusa, ay itinuturing ding mga republikang pandagat; sa ilang makasaysayang panahon, wala silang pangalawang kahalagahan kumpara sa ilan sa mga mas kilalang lungsod.

Pantay-pantay na nakakalat sa buong peninsula ng Italya, ang mga republikang pandagat ay mahalaga hindi lamang para sa kasaysayan ng nabigasyon at komersyo: bilang karagdagan sa mahahalagang kalakal na hindi makukuha sa Europa, kumalat din ang mga bagong ideya at balita sa sining tungkol sa malalayong bansa. Mula noong ika-10 siglo, nagtayo sila ng mga plota ng barko para sa kanilang sariling proteksiyon at upang suportahan ang malawak na mga network ng kalakalan sa buong Mediteraneo, na nagbibigay sa kanila ng mahalagang papel sa muling pagtatatag ng mga ugnayan sa pagitan ng Europa, Asya, at Aprika, na naantala noong unang bahagi ng Gitnang Kapanahunan. Nagkaroon din sila ng mahalagang papel sa mga Krusada at lumikha ng mga kilalang eksplorador at nabigador tulad nina Marco Polo at Christopher Columbus.[8]

Map
Kaliwa: ang watawat ng Hukbong-dagat ng Italya. Paikot pakaliwa, mula sa taas pakaliwa; mataas na kaliwa: ang eskudo de armas ng Venecia, Genova, Pisa at Amalfi.
Kanan: mga ruta ng kalakalan, mga kolonya ng Genova at Venecia.

Sa paglipas ng mga siglo, ang mga republikang pandagat—kapuwa ang pinakakilala at ang hindi gaanong kilala ngunit hindi palaging hindi gaanong mahalaga—ay nakaranas ng pabago-bagong kapalaran. Noong ika-9 at ika-10 siglo, ang kababalaghang ito ay nagsimula sa Amalfi at Gaeta, na hindi nagtagal ay umabot sa kanilang kasikatan. Samantala, sinimulan ng Venecia ang unti-unting pag-unlad nito, habang ang ibang mga lungsod ay nakararanas pa rin ng mahabang proseso na hahantong sa kanilang awtonomiya at upang ipagpatuloy ang kanilang bokasyon sa paglalayag. Pagkatapos ng ika-11 siglo, mabilis na humina ang Amalfi at Gaeta, habang ang Genova at Venice ang naging mga pinakamalakas na republika.[9]

Sumunod ang Pisa at naranasan ang pinakamayabong na panahon nito noong ika-13 siglo, at nag-alyansa ang Ancona at Ragusa upang labanan ang kapangyarihan ng Venecia. Kasunod ng ika-14 na siglo, habang humina ang Pisa hanggang sa puntong nawalan ito ng awtonomiya, patuloy na nangibabaw ang Venecia at Genova sa nabigasyon, na sinundan ng Ragusa at Ancona, na nakaranas ng kanilang ginintuang panahon noong ika-15 siglo. Noong ika-16 na siglo, dahil sa pagkawala ng awtonomiya ng Ancona, tanging ang mga republika ng Venecia, Genova, at Ragusa ang natitira, na nakaranas pa rin ng mga dakilang sandali ng karilagan hanggang kalagitnaan ng ika-17 siglo, na sinundan ng mahigit isang siglo ng mabagal na pagbagsak na nagtapos sa pagsalakay ni Napoleon.

Ugnayan sa pagitan ng mga republikang pandagat

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang mga ugnayan sa pagitan ng mga republikang pandagat ay nagmula sa kanilang kalikasan bilang mga estadong nakatuon sa nabigasyon at kalakalang pandagat. Ang mga ugnayang ito ay kadalasang ipinapahayag bilang mga kasunduang pampolitika o pang-ekonomiya na naglalayong magkamit ng pinagsasaluhang tubo mula sa isang ruta ng kalakalan o hindi pakikialam sa isa't isa. Noong mga unang siglo, noong hindi pa sila sapat na malakas upang magkalaban, ang mga republikang pandagat ay madalas na nag-aalyansa upang palayain ang kanilang mga ruta mula sa mga Sarasenong pirata: kabilang sa mga naturang katapatan ang Genova at Pisa, Venecia at Ancona, at Amalfi at Pisa. Ang kampanyang Mahdia noong 1087 ay nasaksihan ang paghanay ng Genova, Gaeta, Pisa, at Amalfi. Ngunit ang sitwasyong ito ay panandalian lamang: pagkalipas ng ilang dekada, ang kompetisyon para sa kontrol ng mga rutang pangkomersiyo sa Silangan at sa Mediteraneo ay nagdulot ng madugong digmaan at isang tunay na ribalan sa mga republikang pandagat. Ang Amalfi ay sasalakayin ng Pisa, na wawasakin naman ng Genova, at matatalo naman ng Venecia.

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "La Bandiera della Marina Militare". Marina Militare (sa wikang Italyano). Ministero della Difesa. Inarkibo mula sa orihinal noong December 27, 2013. Nakuha noong July 29, 2023.
  2. ↑ The International Geographic Encyclopedia and Atlas, Ancona (p. 27), Springer, 1979. ISBN 9781349050024.
  3. ↑ Peris Persi, in Conoscere l'Italia, vol. Marche, Istituto Geografico De Agostini, Novara 1982 (p. 74); AA.VV. Meravigliosa Italia, Enciclopedia delle regioni, edited by Valerio Lugoni, Aristea, Milano; Guido Piovene, in Tuttitalia, Casa Editrice Sansoni, Firenze & Istituto Geografico De Agostini, Novara (p. 31); Pietro Zampetti, in Itinerari dell'Espresso, vol. Marche, edited by Neri Pozza, Editrice L'Espresso, Rome, 1980
  4. ↑ Touring Club Italiano, Lazio Touring Editore, 1981 (p. 743); Giovanna Bergamaschi, Arte in Italia: guida ai luoghi ed alle opere dell'Italia artistica, Electa, 1983 (p. 243); Salvatore Aurigemma, Angelo de Santis, Gaeta, Formia, Minturno.
  5. ↑ Giovanni Murialdo, Dinamiche territoriali e commerciali nella Noli signorile e comunale..., in: Mauro Darchi, Francesca Bandini, La repubblica di Noli e l'importanza dei porti minori del Mediterraneo nel Medioevo, Firenze, All'Insegna del Giglio, 2004 (p. 9)
  6. ↑ Bohun Lynch, The Italian Riviera: Its Scenery, Customs, and Food, with Notes Upon the Maritime Alps, Doubleday, Doran, 1927 (p. 159).
  7. ↑ AA. VV., Medioevo latino, bollettino bibliografico della cultura europea da Boezio a Erasmo (secoli VI – XV), volume 28, Sismel Edizioni del Galluzzo, 2007, (p. 1338); Giuseppe Gallo, La Repubblica di Genova tra nobili e popolari (1257–1528), edizioni De Ferrari, 1997, p. 44
  8. ↑ "Trade in Medieval Europe". World History Encyclopedia (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2021-06-02.
  9. ↑ Indro Montanelli, Mario Cervi, L'Italia del millennio, Biblioteca Universale Rizzoli, 2013. ISBN 9788858655887.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mga_republikang_pandagat&oldid=2230941"