Muog ng Agra
Ang Muog ng Agra (Qila Agra) ay isang makasaysayang kutang Mughal sa lungsod ng Agra, na kilala rin bilang Pulang Kuta ng Agra. Ang emperador ng Mughal na si Humayun ay kinoronahan sa kuta na ito noong 1530. Kalaunan ay binago ito ng emperador ng Mughal na si Akbar mula 1565 at ang kasalukuyang istraktura ay natapos noong 1573. Ito ay nagsilbing pangunahing tirahan ng mga pinuno ng dinastiyang Mughal hanggang 1638, nang ang kabisera ay inilipat mula Agra patungong Delhi. Kilala rin ito bilang "Lal-Qila" o "Qila-i-Akbari".[1] Bago ito kubkubin ng mga Briton, ang mga huling pinunong Indian na sumakop dito ay ang mga Maratha. Noong 1983, ang kuta ng Agra ay itinala bilang isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO dahil sa kahalagahan nito noong panahon ng pamamahala ng Mughal.[2] Ito ay humigit-kumulang 2.5 kilometro (1.6 mi) hilagang-kanluran ng mas sikat na kapatid na monumento nito, ang Taj Mahal. Ang kuta ay mas tumpak na mailalarawan bilang isang napapaderang lungsod. Kalaunan ay ipinanumbalik ito ni Shah Jahan.
Tulad ng iba pang bahagi ng Agra, hindi malinaw ang kasaysayan ng Kuta ng Agra bago ang pagsalakay ni Mahmud ng Ghazni. Gayunpaman, noong ika-15 siglo, sinakop ito ng mga Chauhan Rajput. Di-nagtagal, inako ng Agra ang katayuan ng kabesera nang si Sikandar Khan Lodi (1487–1517) CE) inilipat ang kaniyang kabesera mula sa Delhi at nagtayo ng ilang gusali sa dati nang kuta sa Agra. Pagkatapos ng unang labanan sa Panipat (1526 CE), sinakop ng mga Mughal ang kuta at namuno mula rito. Noong 1530 CE, si Humayun ay kinoronahan dito. Ang kuta ay binigyan ng kasalukuyang anyo nito noong panahon ng paghahari ni Akbar (1556 – 1605 CE). Kalaunan, ang kutang ito ay nasa ilalim ng pamamahala ng mga Jat ng Bharatpur sa loob ng 13 taon.
Kasaysayan
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Pagkatapos ng Unang Labanan ng Panipat noong 1526, nanatili si Babur sa kuta, sa palasyo ni Ibrahim Lodi. Kalaunan ay nagtayo siya ng baoli (balonng hagdanan) dito. Ang kanyang kahalili, si Humayun, ay kinoronahan sa kuta noong 1530. Natalo siya sa Labanan sa Bilgram noong 1540 ni Sher Shah Suri. Ang kuta ay nanatili sa mga Suri hanggang 1555, nang mabawi ito ni Humayun. Nabawi ng heneral ni Adil Shah Suri, na si Hemu, ang Agra noong 1556 at hinabol ang tumatakas na gobernador nito patungong Delhi, kung saan niya nakatagpo ang mga Mughal sa Labanan sa Tughlaqabad.[3]
Napagtanto ang kahalagahan ng sentral na lokasyon nito, ginawa itong kabesera ni Akbar, at dumating sa Agra noong 1558. Itinala ng kanyang historyador na si Abul Fazl, na ito ay isang kuta na gawa sa ladrilyo na kilala bilang 'Badalgarh'. Ito ay nasa isang wasak na kondisyon at ipinagawa itong muli ni Akbar gamit ang pulang areniska mula sa lugar ng Barauli sa Distrito ng Dholpur, sa Rajasthan.[4] Inilatag ng mga arkitekto ang pundasyon at ito ay itinayo gamit ang mga ladrilyo sa panloob na bag-as na may areniska sa mga panlabas na ibabaw. Humigit-kumulang 4,000 tagapagtayo ang nagtrabaho dito araw-araw sa loob ng walong taon, at natapos ito noong 1573.[5][6]
Noong panahon lamang ng paghahari ng apo ni Akbar na si Shah Jahan, natamo ng lugar ang kasalukuyang anyo nito. Itinayo ni Shah Jahan ang Taj Mahal bilang pag-alaala sa kanyang asawang si Mumtaz Mahal. Hindi tulad ng kaniyang lolo, si Shah Jahan ay may kaugaliang magkaroon ng mga gusaling gawa sa puting marmol. Nang biglang magkasakit si Shah Jahan, isang madugong digmaan para sa paghalili ang sumiklab sa pagitan ng kaniyang mga anak na lalaki, kung saan nagwagi si Aurangazeb. Isinailalim ni Aurangazeb sa pag-aresto sa bahay ng kaniyang ama sa kuta ng Agra.
Tingnan din
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ "Agra Fort". www.tajmahal.gov.in. Nakuha noong 2022-02-23.
- ↑ "Agra Fort - World HeritageCentre". UNESCO.ORG. Inarkibo mula sa orihinal noong 17 July 2010. Nakuha noong 26 December 2019.
- ↑ Sarkar, Jadunath (1960). Military History of India. Orient Longman. pp. 66–67. ISBN 9780861251551.
{{cite book}}: ISBN / Date incompatibility () - ↑ Verma, Amrit (1985). Forts of India. New Delhi: The Director of Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. pp. 78–80. ISBN 81-230-1002-8.
- ↑ "The Akbarnama of Abul Fazl Vol. 2". 1907.
- ↑ "Agra Fort (1983), Uttar Pradesh – Archaeological Survey of India". Inarkibo mula sa orihinal noong 3 December 2009. Nakuha noong 19 May 2013.
Mga panlabas na link
[baguhin | baguhin ang wikitext]- Kuta ng Agra (1983), Uttar Pradesh – Pagsusuri sa Arkeolohiya ng India
- Mapa ng Agra Fort (mula sa gabay sa paglalakbay ni Murray, 1909)