Pumunta sa nilalaman

Naipyido

baguhin ang mga link
Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Naipyido

နေပြည်တော်

NPT
Kabiserang lungsod
Nay Pyi Taw
Puwenteng Hardin
Talaksan:Wunna Theikdi Indoor Stadium.jpg
Panloob na Istadiyum ng Wunna Theikdi
Talaksan:Hauptbahnhof Naypyidaw.jpg
Sentral na estasyon ng tren
Talaksan:Naypyitaw Gems Museum-02.JPG
Museong Gems
Naipyido is located in Myanmar
Naipyido
Naipyido
Lokasyon ng Naypyidaw sa Myanmar
Naipyido is located in Asya
Naipyido
Naipyido
Lokasyon sa Asya
Mga koordinado: 19°44′51″N 96°06′54″E / 19.74750°N 96.11500°E / 19.74750; 96.11500
BansaMyanmar
DibisyonUnyong Teritoryo ng Naipyido[1]
Subdibisyon8 bayan
Naitatag2005
Itinaguyod2008
KabiseraKapitolyo ng Lungsod ng Nay Pyi Taw
Pamahalaan
 • KonsehoKomite ng Pagpapaunlad ng Naipyido
 • TagapanguloMyo Aung (Alkalde)
Lawak
 • Kabuuan7,054.37 km2 (2,723.71 milya kuwadrado)
Taas
115 m (377 tal)
Populasyon
 • Kabuuan924,608
 • Kapal131.1/km2 (339.5/milya kuwadrado)
Sona ng orasUTC+06:30 (MMT)
Kodigo ng lugar067

Ang Naipyido o Naypyidaw ( /ˈneɪpjɪˌdɔː/),[a] na opisyal na romanisado bilang Nay Pyi Taw (NPT),[b] ay ang kabisera at pangatlong pinakamalaking lungsod ng Myanmar. Matatagpuan ang lungsod sa gitna ng Unyong Teritoryo ng Naipyido.[1] Naiiba ito sa karamihan ng mga lungsod sa Myanmar dahil isa itong ganap na planadong lungsod na nasa labas ng anumang estado o rehiyon. Ang lungsod, na dating kilala lamang bilang Distrito ng Pyinmana, ay opisyal na pinalitan ang Yangon bilang administratibong kabisera ng Myanmar noong Nobyembre 6, 2005; ang opisyal nitong pangalan ay ipinahayag sa publiko noong Araw ng Sandatahang Lakas, Marso 27, 2006.[5]

Bilang luklukan ng pamahalaan ng Myanmar, matatagpuan sa Naipyido ang Asembleya ng Unyon, ang Korte Suprema, ang Palasyo Pampangulo, ang mga opisyal na tirahan ng Gabinete, at ang mga punong-tanggapan ng mga ministeryo ng pamahalaan at ng militar. Kilala ang Naipyido sa kakaibang pagsasama ng napakalaking sukat at napakababang densidad ng populasyon[6][7] Naging punong-abala rin ang lungsod sa Ika-24 at Ika-25 Pagpupulong ng ASEAN, Ikatlong Pagpupulong ng BIMSTEC, Ikasiyam na Pagpupulong ng Silangang Asya, Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2013, at Kampeonato ng AFC U-19 ng 2014.

Ang Naypyidaw ay salitang Burmes na nangangahulugang "tirahan ng hari", at karaniwang isinasalin bilang "kabisera ng hari",[8] "luklukan ng hari",[9] o "tirahan ng mga hari".[3] Sa tradisyon, ginagamit ito bilang hulapi sa mga pangalan ng maharlikang kabisera, tulad ng Mandalay, na tinawag na Yadanabon Naypyidaw (ရတနာပုံနေပြည်တော်).

Matatagpuan ang Naipyido sa pagitan ng mga bulubundukin ng Bago Yoma at Shan Yoma. Sinasaklaw ng lungsod ang may lawak na 7,054 km2 (2,724 mi kuw) at may populasyong 924,608, batay sa opisyal na tala.[10]

Ang Dam ng Chaungmagyi ay matatagpuan ilang kilometro sa hilaga ng Naipyido, habang ang Dam ng Ngalaik ay ilang kilometro naman sa timog. Ang Dam ng Yezin ay mas malayo pa sa hilagang-silangan.

Ang Unyong Teritoryo ng Naipyido ay pinamamahalaan sa antas ng Estado/Rehiyon at bilang isang munisipalidad sa lokal na antas sa ilalim ng dalawang magkaibang lupon ng pamamahala. Ang Naipyido ay isa sa tatlong lungsod sa bansa na may pamahalaang munisipal; ang dalawa pa ay ang Yangon at Mandalay.[11]

Ang Konseho ng Naipyido (NPTC) ay ang panrehiyong administratibong lupon ng teritoryo at nasa direktang superbisyon ng Pangulo ng Myanmar.[12] Itinalaga ng Pangulo ang lupon, na kinakailangang magkaroon ng hindi bababa sa 5 at hindi hihigit sa 10 kasapi, at dapat binubuo ng parehong mga sibilyan at mga tauhang militar. Ang Tagapangulo ang nagiging ex officio na Alkalde, at ang Pinuno ng Pangkalahatang Departamento ng Administrasyon o General Administration Department (GAD) ng teritoryo ang nagiging Kalihim ng lupon.[12][13] Kabilang sa mga saklaw ng kapangyarihan ng Lupon ang pangkalahatang pagpaplano, koordinasyon ng panloob na seguridad, pangangalaga sa kalikasan, pamamahala sa mga emerhensiya, pangangasiwa sa mga organisasyon ng serbisyong sibil sa loob ng teritoryo, at iba pang tungkuling ipinagkakaloob dito ng konstitusyon o ng batas.[12]

Ang Komite ng Pagpapaunlad ng Naipyido (Naypyidaw Development Committee o NPTDC) ay ang lokal na pamahalaang lupon ng teritoryo. Itinalaga ng Pangulo ang komite, na kinakailangang magkaroon ng hindi bababa sa 5 miyembro subalit hindi hihigit sa 9.[14] Ang Tagapangulo ng Komite ang nagiging Alkalde ng Naipyido, ang Pangalawang Tagapangulo ang nagiging Pangalawang Alkalde, at ang Hepe ng Tanggapan ang nagiging Pinagsamang Kalihim ng komite.[14] Dahil parehong itinatakda ng batas na ang tagapangulo ng Konseho at ng Komite ang maging alkalde, iisang tao ang humahawak ng dalawang posisyong ito. Kabilang sa mga saklaw ng kapangyarihan ng Komite ang: pagpaplano ng lungsod, pagpaplano sa paggamit ng lupa, pagpaplano ng pahintulot, pamamahala sa trapiko, iba't ibang gawaing pampubliko (paggamot ng dumi sa alkantarilya, panustos ng tubig, kalinisan, mga kalsada, tulay, daluyan, atbp.), pati na iba pang lokal na tungkulin[14] Hindi tulad ng NPTC na kinakailangang humiling ng pondo para sa badyet nito mula sa pamahalaang Unyon, pinahihintulutan ang komite na magpataw ng buwis upang pondohan ang mga gawain nito.[14]

Mga dibisyong administratibo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Unyong Teritoryo ng Naipyido ay binubuo ng 2 distrito na nahahati sa 8 bayan. Ang mga bayan ng Pyinmana, Lewe, at Tatkone ay dating bahagi ng Distrito ng Yamethin sa Rehiyong Mandalay. Ang Ottarathiri, Dekkhinathiri, Popphathiri, Zabuthiri, at Zeyathiri ay mga bagong bayan na kasalukuyang itinatayo. Tulad ng mga bayan sa ibang bahagi ng bansa, pinamamahalaan ang mga ito ng isang samahang pangpagsasaunlad o development affairs organisation (DAO) na kinabibilangan ng isang Administrador ng Bayan na itinalaga ng Departamento ng Pangkalahatang Administrasyon, at isang halal ng Lupon ng Pagsasaunlad ng Bayan o Township Development Affairs Committee (TDAC).[11]

  • Distrito ng Ottara
    • Bayan ng Ottarathiri (ဥတ္တရသီရိ မြို့နယ်, mula sa Pali na uttarasiri)
    • Bayan ng Pobbathiri (ပုဗ္ဗသီရိ မြို့နယ်, mula sa Pali na pupphasiri)
    • Tatkone
    • Bayan ng Zeyarthiri (ဇေယျာသီရိ မြို့နယ်, mula sa Pali na jayasiri )
  • Distrito ng Dekkhina
    • Bayan ng Dekkhinathiri (ဒက္ခိဏသီရိ မြို့နယ်, mula sa Pali na dakkhiṇasiri)
    • Bayan ng Lewe
    • Bayan ng Pyinmana
    • Bayan ng Zabuthiri (ဇမ္ဗူသီရိ မြို့နယ်, mula sa Pali na jambusiri)

Minsan, nagkakaroon ng kontrobersiya tungkol sa paggamit ng lupa at pagbabago sa pagmamay-ari ng lupa kaugnay ng paglawak ng lungsod ng Naipyido. Halimbawa, noong huling bahagi ng 2014, may mga mungkahi sa parlamento na nagaganap ang pagkamkam ng lupa malapit sa Bayan ng Dekkhinathiri at kinakailangang amyendahan ang umiiral na mga batas upang mabigyan ng mas mahusay na proteksyon ang mga magsasaka.[15] Mayroon ding mga puna mula sa ilang miyembro ng parlamento tungkol sa laki ng Unyong Teritoryo ng Naipyido at sa katotohanang ginagastos ang salapi para sa mga pasilidad ng lungsod (tulad ng ilaw sa paligid ng mga lawa) kahit na hindi gaanong ginagamit ang mga ito.[16]

Pangunahing tanawin

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga relihiyosong lugar

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Pagoda ng Uppatasanti
  • Maha Thetkya Yanthi Buddha
  • Pagoda n Thatta Thattaha Maha Bawdi Pagoda (replika ng Buddha Gaya)
  • Maravijaya Buddha

Mga museo at alaala

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Alaala sa mga Bayaning Bumuwis ng Buhay
  • Pambansang Museo
  • Museo ng Mga Serbisyo ng Depensa
  • Museo ng Naipyidong Gems
  • Planetariyo
  • Ang Museo ng Palakasan[17]
Hardin ng Puwente ng Naipyido
  • Liwasang Safari ng Naipyido
  • Pambansang Liwasang Herbal
  • Mga Harding Soolohikal ng Naipyido
  • Hardin ng Puwente ng Naipyido
  • Pambansang Palatandaang Hardin
  • Pahingahang Bukal ng Naipyido
  • Istadyum ng Wunna Theikdi
  • Panloob na Istadyum ng Wunna Theikdi
  • Istadyum ng Zayarthiri

Mga bulwagan ng konsiyerto at mga sinehan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Myanmar International Convention Center 1 (MICC-1) o Pambansang Sentro ng Pandaigdigang Kumperensya ng Myanmar 1
  • Myanmar International Convention Center 2 (MICC-2) o Pambansang Sentro ng Pandaigdigang Kumperensya ng Myanmar 1
  • Open-Air Theater[18] o Teatrong Bukas sa Kalangitan
  1. ↑ Birmano: နေပြည်တော်; MLCTS: Nepranytau, Latin: Neipyidau, binibigkas [nè.pjì.dɔ̀]
  2. ↑ Binabaybay din bilang Naypyitaw at Nay Pyi Daw.

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. 1 2 "Eleven Media Group Co., Ltd" တိုင်းခုနစ်တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီးများအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တိုင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသများ ရုံးစိုက်ရာ မြို့များကို လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ခရိုင်နှင့်မြို့နယ်များကို လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကြေညာ. Weekly Eleven News (sa wikang Birmano). 20 Agosto 2010. Inarkibo mula sa orihinal noong 11 Nobyembre 2014. Nakuha noong 23 Agosto 2010.
  2. ↑ "News Briefs". The Myanmar Times (sa wikang Ingles). Myanmar Consolidated Media. 20 Marso 2006. Inarkibo mula sa orihinal noong 27 Hunyo 2006. Nakuha noong 1 Abril 2006.
  3. 1 2 Pedrosa, Veronica (20 Nobyembre 2006). "Burma's 'seat of the kings'" (sa wikang Ingles). Al Jazeera. Inarkibo mula sa orihinal noong 23 Nobyembre 2006. Nakuha noong 21 Nobyembre 2006.
  4. ↑ Department of Population, Myanmar. (sa Ingles)
  5. ↑ Dulyapak Preecharushh (2011). "Myanmar's New Capital City of Naypyidaw". Engineering Earth (sa wikang Ingles). Academia.edu: 1021–1044. doi:10.1007/978-90-481-9920-4_58. ISBN 978-90-481-9919-8. Inarkibo mula sa orihinal noong 1 Hunyo 2022. Nakuha noong 20 Oktubre 2020.
  6. ↑ "This 'empty' city is more than four times the size of London". indy100 (sa wikang Ingles). 21 Hunyo 2017. Inarkibo mula sa orihinal noong 10 Nobyembre 2017. Nakuha noong 21 Hunyo 2017.
  7. ↑ "Inside Burma's ghost town capital city, which is 4 times the size of London with a fraction of the population". The Independent (sa wikang Ingles). 2017-06-23. Inarkibo mula sa orihinal noong 18 Hunyo 2022. Nakuha noong 2021-10-01.
  8. ↑ "An Introduction to the Toponymy of Burma (October 2007) – Annex A" Naka-arkibo 2008-10-31 sa Wayback Machine. p. 8, The Permanent Committee on Geographic Names (PCGN), United Kingdom (sa Ingles)
  9. ↑ Kennard, Matt; Provost, Claire (2015-03-19). "Burma's bizarre capital: a super-sized slice of post-apocalypse suburbia". The Guardian (sa wikang Ingles). ISSN 0261-3077. Inarkibo mula sa orihinal noong 20 Oktubre 2022. Nakuha noong 2025-06-11.
  10. ↑ "Construction of Myanmar new capital continues". People's Daily (sa wikang Ingles). Xinhua News. 24 Disyembre 2009. Inarkibo mula sa orihinal noong 15 Oktubre 2012. Nakuha noong 25 Disyembre 2009.
  11. 1 2 "MUNICIPAL GOVERNANCE IN MYANMAR: AN OVERVIEW OF DEVELOPMENT AFFAIRS ORGANIZATIONS" (PDF). The Asia Foundation (sa wikang Ingles). Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 3 Disyembre 2021. Nakuha noong 23 Nobyembre 2021.
  12. 1 2 3 "The Nay Pyi Taw Council Law (The State Peace and Development Council Law No. 18 /2010) The 13th Waxing of Thadinkyut, 1372 M.E. (21st October, 2010)" (PDF). Myanmar Information Management Unit (MIMU) (sa wikang Ingles). United Nations Development Programme. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 23 Nobyembre 2021. Nakuha noong 23 Nobyembre 2021.
  13. ↑ "Archived copy" (PDF). upload.wikimedia.org. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 27 April 2011. Nakuha noong 15 January 2022.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  14. 1 2 3 4 "The Nay Pyi Taw Development Law (The State Peace and Development Council Law No. 4 / 2009) The 14th Waxing of Pyatho, 1371, M.E.(29 December, 2009)" (PDF). Online Burma/Myanmar Library (sa wikang Ingles). Burma Peace Foundation. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 9 Marso 2022. Nakuha noong 23 Nobyembre 2021.
  15. ↑ 'Call for amending Naypyitaw Development Law' Naka-arkibo 2016-03-03 sa Wayback Machine., The Nation, 12 Disyembre 2014. (sa Ingles)
  16. ↑ 'Naypyidaw Union Territory Should Be Shrunk, Says MP' Naka-arkibo 2015-02-13 sa Wayback Machine., Eleven, 11 Pebrero 2015. (sa Ingles)
  17. ↑ "The Museum of Sport in Naypyidaw is exhibiting more than 300 medals won by the nation's athletes" (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 14 Oktubre 2017. Nakuha noong 13 Oktubre 2017.
  18. ↑ "Venues & Rates". travelnaypyitaw.org (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 26 Setyembre 2017. Nakuha noong 19 Oktubre 2017.

Karagdagang pagbabasa

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Dulyapak Preecharushh, Naypyidaw: New Capital of Burma, 2009, White Lotus. ISBN 978-9744801302 (sa Ingles)
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Naipyido&oldid=2188250"