Nowe Miasto Lubawskie
Nowe Miasto Lubawskie Neumark in Westpreußen (de) | |||
|---|---|---|---|
Bayan | |||
Rynek (Liwasan ng Pamilihan) Tarangkahan ng Brodnicka Basilika ni Santo Tomas Bulwagan ng Bayan Mga Townhouse sa Liwasan ng Pamilihan | |||
| |||
  Nowe Miasto Lubawskie  Nowe Miasto Lubawskie | |||
| Mga koordinado: 53°25′32″N 19°35′16″E / 53.42556°N 19.58778°E | |||
| Bansa |  Poland | ||
| Voivodeship | Warmian-Masurian | ||
| Kondado | Nowe Miasto | ||
| Gmina | Nowe Miasto Lubawskie (urban gmina) | ||
| Itinatag | 1325 | ||
| Mga karapatan ng bayan | 1325 | ||
| Pamahalaan | |||
| • Alkalde | Jacek Wolski | ||
| Lawak | |||
| • Kabuuan | 11.37 km2 (4.39 milya kuwadrado) | ||
| Taas | 82 m (269 tal) | ||
| Populasyon (2024) | |||
| • Kabuuan | 10,089 | ||
| • Kapal | 890/km2 (2,300/milya kuwadrado) | ||
| Sona ng oras | UTC+1 (CET) | ||
| • Tag-init (DST) | UTC+2 (CEST) | ||
| Postal code | 13-300 | ||
| Kodigo ng lugar | +48 56 | ||
| Mga plaka ng kotse | NNM | ||
| kalsadang voivodeship |  | ||
| Websayt | www.umnowemiasto.pl | ||
Ang Nowe Miasto Lubawskie ay isang bayan sa hilagang Poloniya, na matatagpuan sa Ilog Drwęca. Ang kabuuang populasyon noong Enero 2024 ay 10,089. Ang Nowe Miasto Lubawskie ay ang kabisera ng Kondado ng Nowe Miasto sa Warmian-Masurian Voivodeship.
Lokasyong heograpikal
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang Nowe Miasto Lubawskie ay nasa kanang (kanluran) pampang ng itaas na bahagi ng Ilog Drwęca sa Chełmno Land sa makasaysayang rehiyon ng Pomeraniya, mga 15 km timog-kanluran ng bayan ng Lubawa, 70 km timog-kanluran ng bayan ng Olsztyn, at 120 km timog-silangan ng kabisera ng rehiyon, ang Gdańsk.
Kasaysayan
[baguhin | baguhin ang wikitext].jpg)
Ang sinaunang kasaysayan ay kinasasangkutan ng paninirahan ng mga sinaunang Slavic na tao; ang sumunod na paninirahan ay ng mga Lumang Prussian na sinakop ng pinunong Polish na si Bolesław Krzywousty.[1] Noong 1310, sinalakay at sinakop ng Teutonic Order ang rehiyon ng Gdańsk Pomerania at itinatag ni Otto von Luttenberg, kumander ng Culm (Chełmno), ang paninirahan noong 1325. Ito ay kilala sa ilalim ng mga pangalang Nuwenmarkt, Novum Forum at Nowy Targ.[1] Sa pagitan ng 1334–43, ito ang luklukan ng isang Vogt ng Teutonic Order. Pinagtibay nito ang batas ng Kulm noong 1353.
Noong Digmaang Polish-Lithuanian-Teutonic, noong 1410, ang bayan ay panandaliang naging bahagi ng Poloniya dahil sa resulta ng lokal na labanan, at nanatili hanggang sa kasunduan sa kapayapaan noong 1411. Noong 1440, ang bayan ay isang founding member ng Prussian Confederation, isang asosasyon ng mga bayan at mga elderly na sumalungat sa mga patakaran ng Order at nais na ang rehiyon ay maging bahagi ng Poloniya.[2] Noong 1454, hiniling ng asosasyon kay Haring Casimir IV Jagiellon ng Poland na isama ang rehiyon sa Kaharian ng Poland, na sinang-ayunan ng Hari at nilagdaan ang batas ng pagsasama sa Kraków noong 1454.[3] Sa Ikalawang Kapayapaan ng Thorn (1466), tinalikuran ng Teutonic Order ang anumang pag-angkin sa lugar, at kinumpirma ang muling pagsasama ng bayan sa Kaharian ng Poland. Sa administratibo, ito ay bahagi ng Chełmno Voivodeship sa lalawigan ng Royal Prussia (na pagkatapos ng 1569 ay bahagi na rin ng lalawigan ng Greater Poland). Noong panahon ng Repormasyon, noong 1581, ang simbahang parokya, na halos kasingtanda ng bayan mismo, ay naging ebangheliko. Noong ika-18 siglo, ang bayan ay napapalibutan pa rin ng isang pader ng bayan at ng isang kuta, at ang simbahang parokya ay Katoliko.[4] Isang simbahang Protestante ang itinayo noong 1824.
Sa Unang Paghahati ng Poloniya noong 1772, ang bayan ay isinama ng Kaharian ng Prussia, at bilang Neumark, ito ay isinama sa bagong tatag na lalawigan ng West Prussia. Ito ay sandaling nabawi ng mga Polako at naging bahagi ng panandaliang Polish Duchy ng Warsaw sa pagitan ng 1807 at 1815, at kalaunan, muli itong bumagsak sa ilalim ng pamamahala ng Prussia. Ang populasyon ay sumailalim sa mga patakaran ng Germanization. Noong Oktubre 1831, iba't ibang yunit ng infantry ng Poland ng Pag-aalsa noong Nobyembre ang huminto sa bayan patungo sa kanilang mga lugar ng internment.[5] Sa pagtatapos ng ika-19 na siglo, ang bayan ay kabisera ng Landkreis Löbau sa distrito ng administrasyong Prussia ng Regierungsbezirk Marienwerder sa West Prussia, kung saan ito nanatili hanggang 1919. Ayon sa senso ng Alemanya noong 1890, ang bayan ay may populasyon na 2,723, kung saan 800 (29.4%) ay mga Polako.[6] Mayroon itong simbahang Lutheran at Katoliko, isang Progymnasium, isang korte, isang gilingan ng singaw na may kalakalan ng butil, at (noong 1885) may 2,678 na naninirahan. Malapit lang ang monasteryo na Maria-Lonk. Noong bandang 1908, ang bayan ay mayroon ding isang pabrika ng gatas, isang planta ng kuryente, tatlong gilingan ng lagarian at mga ladrilyo.[7]
Kasunod ng Unang Digmaang Pandaigdig, noong 1918, nabawi ng Poland ang kalayaan, at pagkatapos magkabisa ang Kasunduan sa Versailles noong Enero 1920, muling isinama ang bayan sa Poland. Sa loob ng Ikalawang Republika ng Poloniya, ang Nowe Miasto Lubawskie ang kabisera ng Nowe Miasto County (powiat nowomiejski) sa Polish Pomeranian Voivodeship.
Noong ika-3 ng Setyembre 1939, noong panahon ng Pagsalakay ng mga Aleman sa Poland na nagpasimula ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang bayan at lugar ay nasakop at pagkatapos ay sinakop ng Alemanya. Pagkatapos, 2,500 sibilyan ang pinatay sa mga aksyong isinagawa ng SS at mga yunit na binubuo ng milisya ng minoryang Aleman, ang Selbstschutz.[1] Sa ilalim ng pananakop ng mga Aleman, mula ika-26 ng Oktubre 1939 hanggang 1945, ang Nowe Miasto Lubawskie ay direktang isinama sa Alemanya at administratibong ginawang bahagi ng Landkreis Löbau/Neumark sa bagong tatag na lalawigan ng Reichsgau Danzig-West Prussia. Noong ika-21 ng Enero 1945, ang bayan ay nasakop ng Pulang Hukbo. Pagkatapos ng digmaan, ang bayan ay naibalik sa Poland, bagama't may rehimeng komunista na iniluklok ng Sobyet na nanatili sa kapangyarihan hanggang sa dekada 1980 (tingnan ang People's Republic of Poland).
| Taon | Pop. | ±% |
|---|---|---|
| 1789 | 809 | — |
| 1831 | 1,188 | +46.8% |
| 1875 | 2,371 | +99.6% |
| 1880 | 2,742 | +15.6% |
| 1885 | 2,678 | −2.3% |
| 1890 | 2,723 | +1.7% |
| 1905 | 3,800 | +39.6% |
| 1910 | 4,144 | +9.1% |
| 1921 | 3,721 | −10.2% |
| 1943 | 4,884 | +31.3% |
| 2006 | 11,036 | +126.0% |
| 2011 | 11,162 | +1.1% |
| Sources:[4][7][8][9] | ||
Pangangalagang pangkalusugan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Sa Nowe Miasto Lubawskie, naroon ang Friedrich Lange District Hospital sa 10 Mickiewicza Street.[10] Ang ospital ay nagpapatakbo gamit ang pangunahing pormula ng apat na departamento: isang departamento ng pediatric, isang departamento ng surgical, isang departamento ng internal medicine, at isang departamento ng gynecology at obstetrics.
Kultura
[baguhin | baguhin ang wikitext]Karamihan sa mga inisyatibong pangkultura ay ipinapatupad ng Municipal Cultural Center at ng Municipal Public Library, pati na rin ng mga lokal na asosasyon: ang Nowe Miasto Lubawskie Cultural Society (kaakibat ng Municipal Cultural Center) at ang Harmonia Choir. Ang Nowe Miasto Lubawskie Days ay ginaganap sa unang bahagi ng Hulyo. Ang Carlsberg Brewery at Polish Radio Olsztyn ay nag-oorganisa rin ng mga konsiyerto sa labas tuwing tag-araw.
Kabilang sa mga nakaraang paulit-ulit na kaganapan sa buong bansa ang:
- Pambansang Rally ng mga Tagahanga ng Reyna (Hulyo), inorganisa ni Zbigniew Kamiński
- Mga workshop sa teatro, pelikula, at musika na "Bagong Sining, Bagong Lungsod" na inorganisa ng Znak Theater sa Gdańsk (Agosto), sa direksyon at itinatag ni Janusz Gawrysiak
Matatagpuan sa labas ng lungsod ang Kacze Bagno Positive Initiatives Center, na nagdaos ng maraming hindi pangkaraniwang mga kaganapang pangkultura. Ang tagapagtatag at nagpasimula nito ay si Michał Łapiński, isang residente ng New Town, at bise presidente ng Education Under the Sails Association. Ang pelikulang Strefa ciszy ay kinunan sa lungsod.
Tingnan din
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- 1 2 3 "O Mieście Urząd Nowego Miasta Lubawskiego". umnowemiasto.pl. Inarkibo mula sa orihinal noong 2012-02-04.
- ↑ Kętrzyński, Wojciech (1882). O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich (sa wikang Polako). Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. p. 608.
- ↑ Górski, Karol (1949). Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce: zbiór tekstów źródłowych (sa wikang Polako). Poznań: Instytut Zachodni. p. 54.
- 1 2 Goldbeck, Johann Friedrich (1789). Vollständige Topographie des Königreichs Preußen, Part II. Marienwerder. pp. 45–46.
- ↑ Kasparek, Norbert (2014). "Żołnierze polscy w Prusach po upadku powstania listopadowego. Powroty do kraju i wyjazdy na emigrację". Mula sa Katafiasz, Tomasz (pat.). Na tułaczym szlaku... Powstańcy Listopadowi na Pomorzu (sa wikang Polako). Koszalin: Muzeum w Koszalinie, Archiwum Państwowe w Koszalinie. p. 138.
- ↑ "Deutsche Verwaltungsgeschichte Westpreussen, Kreis Loebau". treemagic.org. Inarkibo mula sa orihinal noong 2020-01-15. Nakuha noong 2021-01-19.
- 1 2 Meyers Großes Konversations-Lexikon. Bol. 14 (ika-6th (na) labas). Leipzig and Vienna. 1908. pp. 565–566.
{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link) - ↑ Rademacher, Michael (2006). "Provinz Westpreußen, Kreis Löbau/Neumark" [German administrative history of the province of West Prussia, district of Löbau/Neumark]. Deutsche Verwaltungsgeschichte (sa wikang Aleman). Inarkibo mula sa orihinal noong 2013-07-12.
- ↑ Preuß, August Eduard (1835). Preußische Landes- und Volkskunde. Königsberg. p. 436.
- ↑ Szpital Powiatowy w Nowym Mieście Lubawskim Naka-arkibo 2018-02-28 sa Wayback Machine. na szpitalnml.pl.