Pagpapangalan sa bagyo
Ang mga tropikal na bagyo at subtropikal na bagyo ay binibigyan ng pangalan ng iba’t ibang mga sentrong nagbibigay-babala upang mapadali ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga tagapagbalita ng panahon at ng pangkalahatang publiko hinggil sa mga pagtataya, babala, at paalala. Nilalayon ng pagbibigay ng pangalan na maiwasan ang kalituhan kapag may sabay-sabay na unos sa iisang karagatan. Kapag ang isang bagyo ay nakabuo ng tuloy-tuloy na bilis ng hangin na higit sa 33 buhol (61 km/o; 38 milya bawat oras), karaniwang binibigyan ito ng pangalan mula sa mga itinakdang talaan ng mga pangalan, depende sa karagatang pinagmulan nito. Sa Kanlurang Pasipiko, ilang tropikal na depresyon ay binibigyan na ng pangalan, samantalang sa Katimugang Hemispero, kinakailangan munang magkaroon ang isang bagyo ng malaking bahagi ng hanging malakas gaya ng buhawi (gale-force winds) bago ito pangalanan.
Bago naging karaniwang gawi ang pagbibigay ng mga pangalan ng tao sa mga tropikal na bagyo, tinatawag sila ayon sa mga lugar, bagay, o pista ng mga santo kung kailan sila naganap. Ibinibigay ang pagkilala kay Clement Wragge, isang meteorolohista ng Pamahalaan ng Queensland, bilang unang gumamit ng mga personal na pangalan para sa mga sistema ng panahon, mula 1887 hanggang 1907. Nang siya ay magretiro, pansamantalang natigil ang ganitong kaugalian hanggang sa muli itong gamitin sa huling bahagi ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig para sa Kanlurang Pasipiko. Mula noon, ginamit na ang mga pormal na sistema at talaan ng pangalan para sa mga malalakas na bagyo sa Silangan, Gitna, Kanluran at Katimugang Pasipiko, gayundin sa rehiyon ng Australya, Karagatang Atlantiko, at Karagatang Indiyo.
Kanlurang Karagatang Pasipiko (180° – 100°E)
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang mga tropikal na bagyo na nabubuo sa Hilagang Hemispero sa pagitan ng anti-meridian at 100°E ay opisyal na pinapangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA, Ahensiyang Meteorolohikal ng Hapon) kapag umabot na ang mga ito sa antas ng tropikal na bagyo.[1] Gayunpaman, ang PAGASA ay nagbibigay din ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyong nagaganap o nagiging tropikal na depresyon sa loob ng sariling itinakdang rehiyon ng pananagutan (area of responsibility) nito sa pagitan ng 5°N–25°N at 115°E–135°E.[2] Dahil dito, madalas na nagkakaroon ng dalawang pangalan ang mga tropikal na bagyo sa rehiyong ito.[2]
Mga pandaigdigang pangalan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang mga tropikal na bagyo sa Kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng mga pandaigdigang pangalan ng JMA kapag naabot na ng mga ito ang antas ng tropikal na bagyo na may 10-minutong tuloy-tuloy na hangin na hindi bababa sa 34 buhol (39 milya bawat oras; 63 km/o).[1] Ang mga pangalang ito ay ginagamit sunod-sunod nang walang pakialam sa taon, at hinango mula sa limang talaan ng mga pangalan na inihanda ng ESCAP/WMO Typhoon Committee (Komite ng Bagyo), matapos magsumite ang bawat isa sa 14 na kasaping bansa ng tig-10 pangalan noong 1998.[1] Itinakda ang pagkakasunud-sunod ng paggamit ng mga pangalan batay sa alpabetikong pagkakasunod ng Ingles na pangalan ng mga kasapi.[1] Maaaring hilingin ng mga kasapi ng komite ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng isang bagyo kung ito ay nagdulot ng malawakang pinsala o iba pang dahilan gaya ng dami ng nasawi.[1]
| Tala | Mga rehiyon/bansang nag-ambag | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kambodya | Tsina | Hilagang Korea | Hong Kong, Tsina | Hapon | Laos | Makaw, Tsina | Malaysia | Mikronesya | Pilipinas | Timog Korea | Taylandya | Estados Unidos | Biyetnam | ||||||
| 1 | Damrey | Tianma | Kirogi | Yun-yeung | Koinu | Bolaven | Sanba | Jelawat | Ewiniar[nb 1] | Maliksi | Gaemi | Prapiroon | Maria | Son-Tinh | |||||
| Ampil | Wukong | Jongdari | Shanshan | Yagi[nb 2] | Leepi | Bebinca | Pulasan | Soulik | Cimaron | Jebi[nb 3] | Krathon[nb 4] | Barijat | Trami[nb 5] | ||||||
| 2 | Kong-rey[nb 6] | Yinxing | Toraji[nb 7] | Man-yi[nb 8] | Usagi[nb 9] | Pabuk | Wutip | Sepat | Mun | Danas | Nari | Wipha | Francisco | Co-may | |||||
| Krosa | Bailu | Podul | Lingling | Kajiki | Nongfa | Peipah | Tapah | Mitag | Ragasa | Neoguri | Bualoi | Matmo | Halong | ||||||
| 3 | Nakri | Fengshen | Kalmaegi | Fung-wong | Koto | Nokaen | Penha | Nuri | Sinlaku | Hagupit | Jangmi | Mekkhala | Higos | Bavi | |||||
| Maysak | Haishen | Noul | Dolphin | Kujira | Chan-hom | Peilou | Nangka | Saudel | Narra | Gaenari | Atsani | Etau | Bang-Lang | ||||||
| 4 | Krovanh | Dujuan | Surigae | Choi-wan | Koguma | Champi | In-fa | Cempaka | Nepartak | Lupit | Mirinae | Nida | Omais | Luc-Binh | |||||
| Chanthu | Dianmu | Mindulle | Lionrock | Tokei | Namtheun | Malou | Nyatoh | Sarbul | Amuyag | Gosari | Chaba | Aere | Songda | ||||||
| 5 | Trases | Mulan | Meari | Tsing-ma | Tokage | Ong-mang | Muifa | Merbok | Nanmadol | Talas | Hodu | Kulap | Roke | Sonca | |||||
| Nesat | Haitang | Jamjari | Banyan | Yamaneko | Pakhar | Sanvu | Mawar | Guchol | Talim | Bori | Khanun | Lan | Saobien | ||||||
| Mga sanggunian:[1][5] | |||||||||||||||||||
Pilipinas
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Mula pa noong 1963, ang PAGASA ay may sariling sistema ng pagpapangalan sa mga tropikal na bagyo na nagaganap sa loob ng itinakda nitong Itinakdang Saklaw ng Pilipinas (Philippine Area of Responsibility o PAR).[6][7] Ang mga pangalan ay hinango mula sa apat na magkakaibang talaan na binubuo ng tig-25 pangalan, at ibinibigay kapag ang isang sistema ay pumasok o nabuo bilang tropikal na depresyon sa loob ng saklaw ng PAGASA.[6][7]
Ang apat na talaan ng mga pangalan ay ginagamit nang paikot tuwing apat na taon, at ang mga pangalan ng malalaking tropikal na bagyo ay inaalis sa talaan kung ang mga ito ay nagdulot ng hindi bababa sa Padron:Ntsp na pinsala at/o hindi bababa sa 300 kataong nasawi sa loob ng Pilipinas.[7][8] Ang mga kapalit na pangalan para sa mga pinawalang-gamit ay kinukuha mula sa talaan ng mga nakalaang pangalan ng ahensya.[7] Kung maubos naman ang talaan ng mga pangalan sa loob ng isang taon, ang mga pangalan ay kinukuha mula sa karagdagang talaan (auxiliary list), kung saan ang unang sampu ay inaanunsyo taun-taon.[7]
| 2025 (Pangkat I) | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Pangunahin | Auring | Bising | Crising | Dante | Emong | Fabian | Gorio | Huaning | Isang | Jacinto | Kiko | Lannie | Mirasol | ||||||
| Nando | Opong | Paolo | Quedan | Ramil | Salome | Tino | Uwan | Verbena | Wilma | Yasmin | Zoraida | ||||||||
| Karagdagan | Alamid | Bruno | Conching | Dolor | Ernie | Florante | Gerardo | Hernan | Isko | Jerome | |||||||||
| 2026 (Pangkat II) | |||||||||||||||||||
| Pangunahin | Ada | Basyang | Caloy | Domeng | Ester | Francisco | Gardo | Henry | Inday | Josie | Kiyapo | Luis | Maymay | ||||||
| Neneng | Obet | Pilandok | Queenie | Rosal | Samuel | Tomas | Umberto | Venus | Waldo | Yayang | Zeny | ||||||||
| Karagdagan | Agila | Bagwis | Chito | Diego | Elena | Felino | Gunding | Harriet | Indang | Jessa | |||||||||
| 2027 (Pangkat III) | |||||||||||||||||||
| Pangunahin | Amang | Betty | Chedeng | Dodong | Emil | Falcon | Gavino | Hanna | Ineng | Jenny | Kabayan | Liwayway | Marilyn | ||||||
| Nimfa | Onyok | Perla | Quiel | Ramon | Sarah | Tamaraw | Ugong | Viring | Weng | Yoyoy | Zigzag | ||||||||
| Karagdagan | Abe | Berto | Charo | Dado | Estoy | Felion | Gening | Herman | Irma | Jaime | |||||||||
| 2028 (Pangkat IV) | |||||||||||||||||||
| Pangunahin | Amuyao | Butchoy | Carina | Dindo | Edring | Ferdie | Gener | Helen | Igme | Josefa | Kidul | Lekep | Marce | ||||||
| Nanolay | Onos | Puwok | Querubin | Romina | Siony | Tonyo | Upang | Vicky | Warren | Yoyong | Zosimo | ||||||||
| Karagdagan | Alakdan | Baldo | Clara | Dencio | Estong | Felipe | Gomer | Heling | Ismael | Julio | |||||||||
| Mga sanggunian:[7] | |||||||||||||||||||
Mga bagong isasalang na mga pangalan sa bagyo
[baguhin | baguhin ang wikitext]| Tala ng mga bagong pangalan ng mga bagyo | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Main | Ada (unused) | Amuyao (unused) | Edring (unused) | Emil (unused) | Francisco (unused) | Gavino (unused) | Jacinto | Josefa (unused) | Kidul (unused) | Kiyapo (unused) | Lekep (unused) | Mirasol | Nanolay (unused) |
| Onos (unused) | Pilandok (unused) | Puwok (unused) | Tamaraw (unused) | Ugong (unused) | Umberto (unused) | Uwan | Venus (unused) | Verbena | Waldo (unused) | Warren (unused) | Yasmin (unused) | Zeny (unused) | |
Mga tanda
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ Ang pangalang Ewiniar ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024.[3]
- ↑ Ang pangalang Yagi ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024.[3]
- ↑ Ang pangalang Jebi ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024..[4]
- ↑ Ang pangalang Krathon ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024.[3]
- ↑ Ang pangalang Trami ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024.[3]
- ↑ Ang pangalang Kong-rey ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024.[3]
- ↑ Ang pangalang Toraji ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024.[3]
- ↑ Ang pangalang Man-yi ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024.[3]
- ↑ Ang pangalang Usagi ay pinawalang-gamit matapos ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024.[3]
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- 1 2 3 4 5 6 Typhoon Committee Operational Manual: Meteorological Component 2024 (PDF) (Ulat). World Meteorological Organization. 2025.
- 1 2 "Why and how storms get their names". GMA News. September 27, 2011. Inarkibo mula sa orihinal noong December 1, 2016. Nakuha noong December 1, 2016.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Typhoon Committee is a showcase for regional collaboration" (Pahayag para sa midya) (sa Ingles). World Meteorological Organization. February 21, 2025. Inarkibo mula sa orihinal noong Pebrero 21, 2025. Nakuha noong Pebrero 26, 2025.
- ↑ "Western North Pacific and the South China Sea Names". World Meteorological Organization. Nobyembre 29, 2023. Nakuha noong Marso 13, 2024.
- ↑ "List of names for tropical cyclones adopted by the ESCAP/WMO Typhoon Committee for the western North Pacific and the South China Sea (valid as of 2024): Names of tropical cyclones". Japan Meteorological Agency. 2024. Inarkibo mula sa orihinal noong February 26, 2025. Nakuha noong September 4, 2015.
- 1 2 "Why and how storms get their names". GMA News. September 27, 2011. Inarkibo mula sa orihinal noong December 1, 2016. Nakuha noong December 1, 2016.
- 1 2 3 4 5 6 "Philippine Tropical Cyclone Names". Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration. Inarkibo mula sa orihinal noong January 30, 2021. Nakuha noong May 6, 2023.
- ↑ "PAGASA replaces Tropical Cyclone "Lando" to "Liwayway"" (Pahayag para sa midya). Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration. Inarkibo mula sa orihinal noong November 14, 2015. Nakuha noong November 4, 2015.