Pagpupugay sa mga patay
Ang pag-anito o pagsamba sa mga patay, kabilang na ang mga ninuno, ay nakabatay sa pag-ibig at respeto para sa mga yumao. Sa ilang kultura, ito ay kaugnay ng paniniwalang may patuloy na pag-iral ang mga patay, at maaaring mayroon silang kakayahang makaapekto sa kapalaran ng mga buhay. Ang ilang grupo ay nagpaparangal sa kanilang mga direktang kamag-anak na ninuno. Ang ilang relihiyosong grupo, partikular na ang mga Silangang Ortodoksong Simbahan, Simbahang Anglikano, at Simbahang Katoliko ay nagbibigay galang sa mga santo bilang mga tagapamagitan sa Diyos; naniniwala rin ang huli sa panalangin para sa mga kaluluwang nasa Purgatoryo. Subalit, may mga ibang relihiyosong grupo na itinuturing ang paggalang sa mga patay bilang pagsamba sa diyus-diyusan at kasalanan. .
Sa mga kultura sa Europa, Asya, Oceania, Aprika, at sa mga pamayanang Aprikanong diaspora, ang layunin ng paggalang sa mga ninuno ay upang matiyak ang kanilang patuloy na kagalingan at mabuting kalooban sa mga nabubuhay, at kung minsan ay humingi ng natatanging biyaya o tulong mula sa kanila. Ang panlipunan o hindi relihiyosong tungkulin ng paggalang sa mga ninuno ay ang pagpapaunlad ng mga pagpapahalaga sa pagkakamag-anak, tulad ng paggalang sa magulang (filial piety), katapatan sa pamilya, at pagpapatuloy ng angkan. Ang paggalang sa mga ninuno ay matatagpuan sa mga lipunang may iba't ibang antas ng panlipunan, pampulitika, at teknolohikal na kaunlaran, at nananatili itong mahalagang bahagi ng iba't ibang gawaing panrelihiyon hanggang sa kasalukuyan.
Ang paggalang sa mga ninuno ay hindi katulad ng pagsamba sa isang diyos o mga diyos-diyosan. Sa ilang kulturang Afro-diasporiko, ang mga ninuno ay nakikita bilang may kakayahang mamagitan para sa mga nabubuhay, kadalasan bilang mga mensahero sa pagitan ng mga tao at ng Diyos. Bilang mga espiritu na dating tao rin, sila ay itinuturing na mas nakakaintindi ng mga pangangailangan ng tao kaysa sa isang banal na nilalang. Sa ibang mga kultura, tulad ng mga kulturang lubos na naimpluwensyahan ng mga turo ni Confucius, ang paghingi ng pabor ay pangalawa lamang sa pagpapahayag ng kabanalan bilang anak. [1] Naniniwala ang ilang kultura na ang kanilang mga ninuno ay talagang kailangang tustusan ng kanilang mga inapo, at kabilang sa kanilang mga gawain ang pag-aalay ng pagkain at iba pang mga probisyon. Ang iba naman ay hindi naniniwala na alam man lang ng mga ninuno ang ginagawa ng kanilang mga inapo para sa kanila, ngunit ang pagpapahayag ng kabanalan sa ama ang mahalaga.
Karamihan sa mga kulturang may ganitong mga kaugalian ay hindi tinatawag ang mga ito na " pagsamba sa mga ninuno" sa kahulugan ng paggalang, pagmamahal, o debosyon na ipinagkakaloob sa isang diyos o Diyos . [2] Ang pariralang paggalang sa mga ninuno ay maaaring maghatid ng mas tumpak na kahulugan kung paano nakikita ng mga Tsino, iba pang mga lipunang naimpluwensyahan ng Buddhist o Confucian, o iba pang mga kulturang Aprikano o Europa ang mga kasanayang ito. Ang mga kilos na ito ay maaaring hindi sumasalamin sa paniniwala na ang mga yumaong ninuno ay naging isang uri ng diyos, bagkus ay nagpapakita ng kabanalan, debosyon, at paggalang sa ama. Maaari nilang layuning alagaan ang mga ninuno sa kanilang kabilang buhay o humingi ng kanilang gabay.
Bagama't walang pangkalahatang tinatanggap na teorya tungkol sa pinagmulan ng paggalang sa mga ninuno, ang panlipunang penomenong ito ay lumilitaw sa ilang anyo sa lahat ng kultura ng tao na naidokumento sa ngayon. Inaangkin nina David-Barrett at Carney na ang paggalang sa mga ninuno ay maaaring nagsilbing papel sa koordinasyon ng grupo noong panahon ng ebolusyon ng tao, [3] at sa gayon ito ang mekanismo na humantong sa representasyong pangrelihiyon na nagtataguyod ng pagkakaisa ng grupo . [4] [5]
Mga kulturang Asyano
[baguhin | baguhin ang wikitext]Pilipinas
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang paniniwala sa mga anito o espiritu ng mga ninuno noong panahon ng prekolonyal na Pilipinas ay minsang tinutukoy bilang Anitismo sa mga iskolarling panitikan (Espanyol: anitismo o anitería ) [6] ay literal na nangangahulugang pagsamba sa "mga espiritu ng mga patay". [7] [8] [9] Ang salitang anitismo o pagsamba sa mga ninuno ay nagmula sa anyong Hispano-Pilipino na anitismo, bagama't hindi na ginagamit sa kasalukuyang panahon, ito ay isang sistema ng paniniwalang Tagalog bago ang kolonyal na panahon, isang patuloy na panawagan at pagsamba sa mga anito, ang mga kaluluwa o espiritu ng kanilang mga ninuno. Mula sa orihinal nitong kahulugan na "espiritu ng ninuno". [6] . [7] [8] [9]. [10]
Naniniwala ang mga sinaunang Tagalog sa mga anito, ang mga espiritu o kaluluwa ng kanilang mga ninuno. Iginagalang at sinamba nila ang mga ito sa pang-araw-araw na buhay lalo na ang mga espiritu ng mga magulang at lolo't lola na namatay. Ang mga espiritu ng ninuno na ito ay kadalasang kinakatawan ng maliliit na idolo na itinatago sa mga tahanan, minsan ay gawa sa ginto at hugis hayop, tulad ng mga buwaya. [11] Hindi lamang taga-rito ang mga Anito. Ang ilan ay pinaniniwalaang naninirahan sa mga bundok, kagubatan, at mga palayan. Kadalasan, ito ang mga kaluluwa ng mga sinaunang mandirigma o mga dating naninirahan sa lupain. Naniniwala ang mga Tagalog na ang mga espiritung ito ay maaaring magprotekta o manakit, kaya't tinatrato nila ang mga ito nang may paggalang. [11] [7] [8] Hindi tulad ng ibang kalapit na kultura na sumasamba sa maraming diyos at espiritu nang hindi gumagawa ng mga idolo, ang mga Tagalog ay gumagawa lamang ng mga pisikal na representasyon para sa ilang mga anito, pangunahin na ang mga konektado sa sambahayan. Ang iba't ibang rehiyon at tribo ay may kanya-kanyang pangalan para sa mga espiritung ito. Bagama't tinatawag sila ng mga Tagalog na anito, ang iba naman ay gumamit ng mga pangalang tulad ng nitu, aitu, o hantu . Ipinapakita nito kung gaano kalawak at kalalim ang pagkakaugat ng paniniwala sa mga espiritu ng mga ninuno sa buong Timog-Silangang Asya [11] [7] [8] . [11] [12] [13]
.jpg)
Sa mga animistikong katutubong relihiyong ito ng Pilipinas bago ang kolonyal na panahon, ang mga espiritu ng ninuno ay isa sa dalawang pangunahing uri ng espiritu ( anito ) na kinakausap ng mga shaman . Ang mga espiritu ng mga ninuno ay kilala bilang umaalagad ( lit. na 'guardian' o 'caretaker' ). Maaari silang maging espiritu ng mga tunay na ninuno o pangkalahatang espiritu ng tagapag-alaga ng isang pamilya. Naniniwala ang mga sinaunang Pilipino na sa pagkamatay, ang kaluluwa ng isang tao ay naglalakbay (karaniwan ay sa pamamagitan ng bangka) patungo sa mundo ng mga espiritu .[14] [15] [16] Maaaring mayroong maraming lokasyon sa mundo ng mga espiritu, na iba-iba sa iba't ibang grupong etniko. Kung saang lugar napupunta ang mga kaluluwa ay nakadepende sa kung paano sila namatay, ang edad noong namatay, o ang pag-uugali ng tao noong sila ay nabubuhay pa. Ang mga kaluluwa ay muling nakikisama sa mga yumaong kamag-anak sa ilalim ng lupa at namumuhay nang normal sa ilalim ng lupa tulad ng dati nilang pamumuhay sa materyal na mundo. Sa ilang mga kaso, ang mga kaluluwa ng masasamang tao ay sumasailalim sa penitensiya at paglilinis bago sila makapasok sa isang partikular na daigdig ng mga espiritu. Ang mga kaluluwa ay kalaunan ay muling magkatawang-tao pagkatapos ng isang yugto ng panahon sa mundo ng mga espiritu. [14] [15] [6] [17]
Tignan din
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga Sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ Butcher, B. J. (1996). "Ancestor Veneration within the Catholic Church" (PDF). Tripod (92): 15–24.
- ↑ worship, Oxford University Press, inarkibo mula sa orihinal noong October 3, 2015
- ↑ Dávid-Barrett, Tamás; Carney, James (2015-08-14). "The deification of historical figures and the emergence of priesthoods as a solution to a network coordination problem". Religion, Brain & Behavior. 6 (4): 307–317. doi:10.1080/2153599X.2015.1063001. ISSN 2153-599X.
- ↑ Whitehouse, Harvey (2004). Modes of Religiosity. A Cognitive Theory of Religious Transmission. Alta Mira Press. ISBN 978-0-7591-0615-4.
- ↑ Atran, Scott; Norenzayan, Ara (2004-12-01). "Why minds create gods: Devotion, deception, death, and arational decision making". Behavioral and Brain Sciences. 27 (6): 754–770. doi:10.1017/S0140525X04470174. ISSN 1469-1825.
- 1 2 3 Stephen K. Hislop (1971). "Anitism: a survey of religious beliefs native to the Philippines" (PDF). Asian Studies. 9 (2): 144–156. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 2018-07-07. Nakuha noong 2018-05-12.
- 1 2 3 4 Vermander, Benoît (2010-09-15). "Michael Rudolph, Ritual Performances as Authenticating Practices: Cultural representations of Taiwan's aborigines in times of political changes". China Perspectives. 2010 (3). doi:10.4000/chinaperspectives.5323. ISSN 2070-3449. Maling banggit (Invalid na
<ref>tag; maraming beses na binigyang-kahulugan ang pangalang ":0" na may iba't ibang nilalaman); $2 - 1 2 3 4 "Bonnier, Isidore", Benezit Dictionary of Artists, Oxford University Press, 2011-10-31, doi:10.1093/benz/9780199773787.article.b00022843, nakuha noong 2025-02-11 Maling banggit (Invalid na
<ref>tag; maraming beses na binigyang-kahulugan ang pangalang ":1" na may iba't ibang nilalaman); $2 - 1 2 Pang, Choong Chee (2008-05-01), "Studying Christianity and doing theology extra ecclesiam in China", Christian Theology in Asia, Cambridge University Press, pp. 89–108, doi:10.1017/cbo9780511803505.006, ISBN 978-0-521-86308-7, nakuha noong 2025-02-11
- ↑ "Hislop, Stephen (1817–1863)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2018-02-06, doi:10.1093/odnb/9780192683120.013.13366, nakuha noong 2025-02-16
- 1 2 3 4 Blair, Emma Helen; Robertson, James Alexander; Bourne, Edward Gaylord (1903). The Philippine Islands, 1493–1803. Bol. 5 (1582–1583). The Arthur H. Clark Company. Inarkibo mula sa orihinal noong June 4, 2024. Nakuha noong June 4, 2024.
- ↑ Alvina, C.S. (2001). "Colors and patterns of dreams". Mula sa Oshima, Neal M.; Paterno, Maria Elena (mga pat.). Dreamweavers. Makati City, Philippines: Bookmark. pp. 46–58. ISBN 9715694071.
- ↑ "The Preconquest Filipino Tattoos". Datu Press. January 10, 2018. Inarkibo mula sa orihinal noong August 10, 2021. Nakuha noong August 10, 2021.
- 1 2 Scott, William Henry (1994). Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. ISBN 978-971-550-135-4.
- 1 2 "How to Travel the Underworld of Philippine Mythology". The Aswang Project. 14 April 2018. Inarkibo mula sa orihinal noong 24 October 2020. Nakuha noong 11 May 2018.
- ↑ "The Soul According to the Ethnolinguistic Groups of the Philippines". The Aswang Project. 15 April 2017. Inarkibo mula sa orihinal noong 24 October 2020. Nakuha noong 11 May 2018.
- ↑ Imke Rath (2013). "Depicting Netherworlds, or the Treatment of the Afterlife in a Colonial Contact Zone: The Paete Case". Mula sa Astrid Windus & Eberhard Crailsheim (pat.). Image – Object – Performance: Mediality and Communication in Cultural Contact Zones of Colonial Latin America and the Philippines. Waxmann Verlag. ISBN 978-3830979296.