Pumunta sa nilalaman

Pangangalaga sa sarili

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Pangangalaga sa sarili
Isa ang regular na paglalakad sa mga gawain na nagpapabuti sa kalusugan ng isang tao.
MeSHD012648

Pangangalagà sa saríli ang proseso ng pagkakaroon ng mga pag-uugali upang masiguro ang kaayusan ng sariling kalusugan at aktibong labanan ang sakit habang nagaganap ito. Kadalasang nagsasagawa ang mga indibiduwal ng pangangalaga sa sarili sa pamamagitan ng pagpili ng kakainin, pag-eehersisyo, pagtulog, at pagpapanatili ng kalinisan. Bagamat karaniwang isinasagawa nang mag-isa ang pangangalaga sa sarili, malaki ang gampanin ng pamayanan sa pagsiguro sa tuloy-tuloy at matagumpay na pangangalaga.

Mahalaga ang pang-araw-araw na pangangalaga sa sarili kung hindi nakakaranas ang isang indibiduwal ng kahit anong sakit o karamdaman. Gayunpaman, itinuturing na kinakailangan ito kung sakaling nagkasakit ito. Ilan sa mga pangkahalatang benepisyo ng pangangalaga sa sarili ang pag-iwas sa sakit, mas maayos na kalusugang pangkaisipan, at mas maayos na kalidad ng pamumuhay. Nakadepende ang pangangalaga sa sarili sa indibiduwal. Tinitingnan ito bilang isang bahagyang solusyon sa pandaigdigang pagtaas ng mga gastuhin sa pangangalagang pangkalusugan.

Sakit

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Isa ang pagtulog nang angkop na oras para sa edad sa mga mabibisang pangangalaga sa sarili.

Kinakailangan ng isang tao na may pangmatagalang sakit tulad ng diyabetes at altapresyon ng mga pag-uugali na makakapagkontrol sa sakit, makakapagpababa sa mga sintomas, at makakapagpaayos ng buhay kagaya ng pagsunod sa medikasyon at pagmomonitor sa mga sintomas. Ganito rin madalas ang gawain para sa mga may mga pangmabilisang sakit tulad ng impeksiyon, ngunit tipikal na isinasagawa ito sa isang maikling panahon.[1] Gayunpaman, kinakailangan pa rin ng rutinang pangangalaga sa sarili kagaya ng angkop na tulog para sa kahit anong sakit, gaano man kaikli o kahaba ito.[2]

Para sa karamihan ng mga tao na may pangmatagalang sakit, mas madalas na ibang tao tulad ng isang propesyonal ang siyang nagsasagawa ng pangangalaga, hindi sarili. Tinatayang nasa 10 oras lamang kada taon ng pananatili sa tagapangalaga ang haba ng pangangalaga sa sarili na isinasagawa ng mga taong may pangmatagalang sakit.[3] Karaniwang iniuugnay ang pangangalaga sa sarili sa mga taong may pangmatagalang sakit sa mga may kaunting sintomas, kaunting pagpapaospital, mas maayos na kalidad ng pamumuhay, at mas mahabang buhay sa pangkalahatan kumpara sa mga taong hindi o bihirang mag-aalaga ng sarili.[4]

Salik

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Plastic box with separate, labeled compartments for each day of the week
Mahalaga ang pagsunod sa iskedyul ng pag-inom ng gamot.

Maraming mga salik na nakakaapekto sa pangangalaga sa sarili.[5] Magugrupo ito bilang personal at panlabas.[6] Ilan sa mga personal na salik ang kawalan ng gana na maaaring dulot ng stress, pagkabalisa, o problema sa pag-iisip, kultura kabilang na ang mga tradisyonal na gampaning pangkasarian at relasyon sa pamilya, at kumpiyansa sa sarili na nakakaapekto sa estado ng pag-iisip ng isang tao.[6] Kabilang rin dito ang suporta mula sa iba, kakayahan sa isip at katawan, at access sa pangangalaga.[6] Samantala, kabilang sa mga panlabas na salik ang sitwasyon ng pamumuhay, kapaligiran, at lapit mula sa mga pangkalusugang pasilidad tulad halimbawa ng klinika, parmasiya, o ospital.[6]

Hinuhulma ang pangangalaga sa sarili ng mga itinuturing na tamang paraan ng pamumuhay ng lokal na pamayanan. Malaki ang gampanin ng mga panlipunang pantukoy ng kalusugan sa mga gawaing ito.[7] Mahalaga rin ang mga personal na salik tulad ng gana o emosyon ng isang tao sa magiging ugali niya pagdating sa pangangalaga sa kanyang sarili. Karaniwang tinutukoy ang gana o motibasyon bilang ang pangunahing salik upang gawin ang mga ito.[8] Madalas itong tinatambalan ng pagtatalaga ng isang layunin tulad halimbawa ng kagustuhang pumayat.[8] Mas malaki ang tiyansa na ang isang taong may depresyon ay hindi madalas kumain ng mga prutas at gulay, bihirang mag-ehersisyo, o hindi nakakasunod sa medikasyon.[9] Maaari ding hindi maalagaan ng isang tao na may problema sa isip tulad ng matinding pagkalimot ang kanyang sarili dahil sa sitwasyon niya na posibleng makaapekto sa regular na pag-inom ng gamot.[8]

Sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Rodrigues, Cecília; Mendonça, Denisa; Martins, Maria Manuela (3 Hulyo 2018). "Basic self-care in older acute medical in-patients: a retrospective cohort study" [Panimulang pangangalagang sa sarili sa mga matatandang pasyenteng may pangmabilisang sakit: retrospektibong cohort na pag-aaral]. Porto Biomedical Journal (sa wikang Ingles). 3 (1) e1. doi:10.1016/j.pbj.0000000000000001. ISSN 2444-8664. PMC 6726298. PMID 31595230.
  2. ↑ Kecklund, G.; Axelsson, John (2016). "Health consequences of shift work and insufficient sleep" [Mga kahihinatnan sa kalusugan ng pagtatrabahong naka-shift at di-sapat na tulog]. BMJ (sa wikang Ingles). 355 i5210. doi:10.1136/bmj.i5210. PMID 27803010. S2CID 206912413.
  3. ↑ Riegel, Barbara; Moser, Debra K.; Buck, Harleah G.; Dickson, Victoria Vaughan; Dunbar, Sandra B.; Lee, Christopher S.; Lennie, Terry A.; Lindenfeld, Joann; Mitchell, Judith E.; Treat-Jacobson, Diane J.; Webber, David E. (2017). "Self-Care for the Prevention and Management of Cardiovascular Disease and Stroke" [Pangangalaga sa Sarili para sa Pag-iwas at Pamamahala sa mga Sakit sa Puso at Stroke]. Journal of the American Heart Association (sa wikang Ingles). 6 (9) e006997. doi:10.1161/JAHA.117.006997. PMC 5634314. PMID 28860232.
  4. ↑ De Maria, Maddalena; Ferro, Federico; Vellone, Ercole; Ausili, Davide; Luciani, Michela; Matarese, Maria (Mayo 2022). "Self-care of patients with multiple chronic conditions and their caregivers during the COVID-19 pandemic: A qualitative descriptive study" [Pangangalaga sa sarili ng mga pasyenteng may maraming kondisyong pangmatagalan at sa mga tagapangalaga nila noong kasagsagan ng pandemya ng COVID-19: kuwalitatibong deskriptibong pag-aaral]. Journal of Advanced Nursing (sa wikang Ingles). 78 (5): 1431–1447. doi:10.1111/jan.15115. ISSN 0309-2402. PMID 34846083.
  5. ↑ Riegel, Barbara; Dunbar, Sandra B.; Fitzsimons, Donna; Freedland, Kenneth E.; Lee, Christopher S.; Middleton, Sandy; Stromberg, Anna; Vellone, Ercole; Webber, David E.; Jaarsma, Tiny (2021). "Self-care research: Where are we now? Where are we going?" [Pananaliksik sa pangangalaga sa sarili: Saan na tayo? Saan na tayo papunta?]. International Journal of Nursing Studies (sa wikang Ingles). 116 103402. doi:10.1016/j.ijnurstu.2019.103402. PMC 7035984. PMID 31630807.
  6. 1 2 3 4 Riegel, Barbara; Dickson, Victoria Vaughan; Faulkner, Kenneth M. (2016). "The Situation-Specific Theory of Heart Failure Self-Care" [Ang Espesipiko sa Sitwasyon na Teorya ng Pangangalaga sa Sarili sa Pagpalya ng Puso]. Journal of Cardiovascular Nursing (sa wikang Ingles). 31 (3): 226–235. doi:10.1097/JCN.0000000000000244. PMID 25774844. S2CID 25743183.
  7. ↑ Baah, Foster Osei; Teitelman, Anne M.; Riegel, Barbara (2019). "Marginalization: Conceptualizing patient vulnerabilities in the framework of social determinants of health-An integrative review" [Marginalisasyon: Pagkokonsepto sa mga kahinaan ng pasyente sa framework ng mga panlipunang pantukoy ng kalusugan - isang integradong rebyu]. Nursing Inquiry (sa wikang Ingles). 26 (1) e12268. doi:10.1111/nin.12268. PMC 6342665. PMID 30488635.
  8. 1 2 3 Riegel, Barbara; Jaarsma, Tiny; Strömberg, Anna (2012). "A Middle-Range Theory of Self-Care of Chronic Illness" [Isang Gitnang Saklaw na Teorya ng Pangangalaga sa Sarili sa mga may Pangmatagalang Sakit]. Advances in Nursing Science (sa wikang Ingles). 35 (3): 194–204. doi:10.1097/ANS.0b013e318261b1ba. ISSN 0161-9268. PMID 22739426. S2CID 1029333.
  9. ↑ Gonzalez, J.S.; Safren, S.A.; Cagliero, E. (2007). "Depression, self-care, and medication adherence in type 2 diabetes" [Depresyon, pangangalaga sa sarili, at pagsunod sa medikasyon sa mga may type 2 na diyabetes]. Diabetes Care (sa wikang Ingles). 30 (9): 2222–2227. doi:10.2337/dc07-0158. PMC 4440862. PMID 17536067.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangangalaga_sa_sarili&oldid=2216859"