Pumunta sa nilalaman

Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2025

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ginanap ang pangkalahatang halalan sa Pilipinas noong ika-12 ng Mayo, 2025. Sa halalang midterm, kung saan ang mga mananalo ay uupo sa puwesto sa gitna ng termino ni Pangulong Bongbong Marcos, pinaglabanan ang lahat ng 317 puwesto sa Kapulungan ng mga Kinatawan at 12 sa 24 na puwesto sa Senado upang mabuo ang ika-20 Kongreso ng Pilipinas. Nagkaroon din ng lokal na halalan para sa mga sangay ng ehekutibo at lehislatibo sa bawat lalawigan, lungsod, at munisipalidad sa bansa. Ang unang regular na halalan para sa Parlamento ng Bangsamoro, na orihinal na itinakda kasabay ng pangkalahatang halalan ngunit ipagpaliban noong 2022, ay itinakda na ngayon sa Oktubre 13, 2025.

Ito ang unang pangkalahatang halalan na idinaos matapos ang halalang pambarangay at Sangguniang Kabataan sa Pilipinas noong 2023. Ang halalang ito ang kauna-unahang awtomatisadong halalan na pangangasiwaan ng Miru Systems, isang kompanyang Koreano, matapos idiskuwalipika ng Komisyon sa Halalan (COMELEC) ang Smartmatic sa paglahok sa mga susunod na halalan.

Sanligan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pagpaparehistro ng botante

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Screenshot ng website para sa online na pagboto ng mga Pilipinong nasa Ibayong-dagat

Ang mga mamamayan ng Pilipinas ay kailangang hindi bababa sa 18 taong gulang pagsapit ng tanghali ng araw ng halalan upang makaboto. Bukod pa rito, dapat mayroong balidong pasaporteng Pilipino ang migranteng manggagawang Pilipino (OFW).[1][2] Ipinatupad ng COMELEC ang Programang Register Anywhere noong Hulyo 2022, na ginawang mga tanggapan para sa programa ang ilang pamilihan, simbahan, at plasa.[3][4][1][5] Ang mga OFW ay kinakailangang magparehistro para sa halalan sa pamamagitan ng pagpunta sa pinakamalapit na embahada ng Pilipinas.[6]

Logo para sa halalan 2025 na ginamit ng COMELEC para sa mga pampublikong materyales

Noong Mayo 2023, iniulat ng Komisyon sa Halalan (COMELEC) na may kabuuang 68 milyong rehistradong botante. Tinantiya ng komisyon ang pagdami ng tatlong milyong botante para sa halalan sa 2025, na magdadala sa kabuuang 71 milyong rehistradong botante.[7]

Implementasyon ng Miru Systems

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Diskuwalipikasyon ng Smartmatic

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong Nobyembre 29, 2023, idiniskuwalipika ng COMELEC ang Smartmatic sa lahat ng proseso ng pagkuha na isinasagawa ng ahensya, sa gitna ng pagkakasangkot ng kompanya sa umano'y mga pakana ng panunuhol na may kaugnayan sa Tagapangulo ng COMELEC na si Andres Bautista, na binanggit bilang isang "napipintong banta sa lakas at integridad" ng prosesong elektoral sa bansa.[8][9]

Pampublikong pag-aalok para sa awtomatisadong sistema ng pagboboto

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Pinirmahan ng COMELEC at Miru Systems ang kontratang ₱17.9 bilyon para sa proyektong FASTrAC.

Noong Disyembre 14, nagsagawa ang COMELEC ng unang pampublikong pag-aalok para sa isang kontrata para sa proyektong full automation system with the transparency audit count (FASTrAC) na may tinatayang pinakamataas na halaga na ₱18.827 bilyon. Ang Timog Koreanong kompanya na Miru Systems ang nag-iisang bidder para sa kontrata sa unang yugto ng bidding; ang bid nito para sa kontrata ay tinanggihan dahil sa mga isyu sa mga nauugnay na dokumento nito. Ang kompanyang Miru Systems mula sa Timog Korea ang kaisa-isang kalahok sa unang yugto ng pampublikong pag-aalok para sa kontrata; subalit tinanggihan ang kanilang alok dahil sa mga suliranin sa mga kalakip na dokumento.[10]

Kalaunan, noong Disyembre 25, 2023, hinimok ng tagapagbantay ng halalan na Democracy Watch Philippines ang COMELEC na muling suriin ang alok ng Miru System para sa FASTrAC, habang ipinapahayag ang pagkabahala sa mga kabiguang elektoral sa Demokratikong Republika ng Kongo at Irak, na ang mga halalan ay pinangasiwaan ng Miru Systems.[11][12] Itinanggi ng kompanya ang naturang mga kabiguan at iginiit na "patuloy silang pinagkakatiwalaan" ng dalawang bansa.[13]

Isinagawa ang ikalawang yugto ng pag-aalok noong Enero 8, 2024, kung saan anim na kompanya ang nagpahayag ng interes na lumahok.[14] Sa anim na kompanya, tanging ang Miru Systems lamang ang nagsumite ng bid para sa kontrata.[15] Sa ikalawang pag-aalok nito, itinuring na karapat-dapat ang kompanya matapos itong ganap na sumunod sa mga kinakailangang dokumento.[16] Sinimulan ng COMELEC ang pagsusuri matapos ang kuwalipikasyon ng Miru Systems noong Enero 23.[17]

Ipinagkaloob ng COMELEC sa pamamagitan ng nagkakaisang pasya ang kontrata para sa pag-upa ng mga awtomatikong vote counting machine (VCM) sa Miru Systems noong Pebrero 21.[18][19] Isinapinal ang kontrata, na nagkakahalaga ng ₱17.9 bilyon, noong Marso 11.[20]

Mga partido at koalisyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Bumubuo ng mga koalisyon at alyansa sa pulitika ang mga partidong pampulitika sa Pilipinas sa pagsapit ng pangkalahatang halalan, bilang bahagi ng sistema ng maramihang partido ng bansa.

Mga resulta

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Naitala ng COMELEC ang kabuuang 18,320 posisyon na pagbobotohan sa halalan sa 2025.[21][22] Tutukuyin ng halalan ang komposisyon ng ika-20 Kongreso ng Pilipinas, na magsisimula sa Hunyo 30, 2025, para sa terminong magtatapos sa Hunyo 30, 2028.[23]

Senado

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa Senado, 12 sa 24 na puwesto ang paglalabanan sa halalan. Ang mga puwestong ito ay dating pinaglabanan noong 2019 at muling ipaglalaban sa 2031.[22]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. 1 2 "COMELEC Guide: How to Register for 2025 Philippine Elections" [Gabay ng COMELEC: Paano Magparehistro para sa Halalan sa Pilipinas, 2025]. Assistance.PH (sa wikang Ingles). 2024-03-05. Inarkibo mula sa orihinal noong Hunyo 21, 2024. Nakuha noong 2024-06-21.
  2. ↑ "PHILIPPINE CONSULATE GENERAL - CALGARY" [KONSULADO HENERAL NG PILIPINAS - CALGARY]. philcongencalgary.org (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Mayo 19, 2024. Nakuha noong 2024-06-21.
  3. ↑ "Philippines prepares for 3 elections in next two years; 10 urgent tasks for Comelec, voters" [Pilipinas, naghahanda para sa 3 halalan sa susunod na dalawang taon; 10 apurahang gawain para sa Comelec, mga botante]. PCIJ (sa wikang Ingles). 2023-09-29. Nakuha noong 2024-06-21.
  4. ↑ Reganit, Jose (21 Pebrero 2024). "Filipino youth urged to go out, register for 2025 elections" [Kabataang Pilipino, hinikayat na lumabas, magparehistro para sa halalan 2025]. pna.gov.ph (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Hunyo 21, 2024. Nakuha noong 21 Hunyo 2024.
  5. ↑ Lao, Waya (2024-07-03). "What you need to know about Comelec's Special Register Anywhere Program" [Ang kailangan mong malaman tungkol sa Espesyal na Programang Register Anywhere ng Comelec]. RAPPLER (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2024-07-13.
  6. ↑ Patinio, Ferdinand (1 Enero 2024). "Filipinos abroad urged to sign up as voters for 2025 polls" [Mga Pilipino sa ibang bansa, hinikayat na mag-sign up bilang mga botante para sa botohan 2025]. Philippine News Agency (sa wikang Ingles). Nakuha noong 29 Hunyo 2024.
  7. ↑ Mendoza, John Eric (2023-05-04). "Comelec expects 71 million registered voters for 2025 midterm elections" [Comelec, inaasahan 71 milyon ang magiging rehistradong botante para sa halalang midtermino sa 2025]. INQUIRER.net (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong June 21, 2024. Nakuha noong 2024-06-21.
  8. ↑ de Leon, Dwight (2023-11-29). "Comelec disqualifies Smartmatic from future Philippine elections" [Smartmatic, idiniskuwalipika ng Comelec mula sa mga hinaharap na halalan sa Pilipinas]. RAPPLER (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Abril 18, 2024. Nakuha noong 2024-06-19.
  9. ↑ Tulad, Victoria (2023-11-29). "Smartmatic disqualified from Comelec procurements: Garcia" [Smartmatic, diskuwalipikado sa mga pagkuha ng Comelec: Garcia]. ABS-CBN News (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong June 19, 2024. Nakuha noong June 19, 2024.
  10. ↑ de Leon, Dwight (2023-12-15). "Why Comelec threw out lone bid proposal for its 2025 full automation project" [Bakit tinanggihan ng Comelec ang kaisa-isang alok para sa proyekto nito sa buong automasyon noong 2025]. Rappler (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Pebrero 22, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  11. ↑ Sarao, Zacarian (2024-02-15). "Concerns raised over lone bidder for 2025 vote counting machines" [Mga alalahanin, ibinangon sa nag-iisang bidder para sa makina ng pagbibilang ng boto sa 2025]. INQUIRER.net (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Hunyo 19, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  12. ↑ Bordey, Hana (2023-12-25). "Comelec urged to review Miru's track record amid 2025 poll system bidding" [Comelec, hinimok na repasuhin ang kasaysayan ng pagganap ng Miru sa gitna ng bidding para sa sistemang elektoral sa 2025]. GMA News Online (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Pebrero 28, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  13. ↑ Cordero, Ted (2024-01-16). "S.Korean firm Miru denies allegations of election failures in Iraq, Congo" [T. Koreanong kompanya na Miru, tinanggihan ang mga alegasyon ng kabiguang elektoral sa Iraq, Congo]. GMA News Online (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Pebrero 28, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  14. ↑ Pazzibugan, Dona (2024-01-08). "Comelec holds new bidding for vote machines" [Comelec, nagsagawa ng bagong pag-aalok para sa mga makinang pamboto]. INQUIRER.net (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Pebrero 6, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  15. ↑ de Leon, Dwight (2024-01-09). "How Korean firm Miru became front-runner in search for 2025 PH election provider" [Paano naging nangungunang tagapagtaguyod ang Koreanong kompanyang Miru sa paghahanap ng tagapagtustos para sa halalan 2025 sa Pinas]. Rappler (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Hunyo 21, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  16. ↑ Bordey, Hana (2024-01-08). "S. Korean firm Miru deemed eligible to bid in Comelec's 2025 poll system procurement" [T. Koreanong kompanyang Miru, itinuring na karapat-dapat na mag-alok sa pagkuha ng sistema ng botohan ng Comelec noong 2025]. GMA News Online (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Marso 12, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  17. ↑ Casilao, Joahna Lei (2024-01-23). "Comelec starts evaluation of Miru automated poll system" [Comelec, nagsimula ng pagsusuri ng awtomatisadong sistema ng botohan ng Miru]. GMA News Online (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Enero 24, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  18. ↑ Cabato, Luisa (2024-02-22). "Comelec awards vote counting machine contract to Miru Systems" [Comelec, iginawad ang kontrata para sa makinang pambilang ng boto sa Miru Systems]. INQUIRER.net (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2024-06-19.
  19. ↑ de Leon, Dwight (2024-04-08). "Smartmatic out: iOne, Ardent Networks bag P1.4-B transmission deal for 2025 polls" [Smartmatic out: iOne, Ardent Networks, nakakuha ng ₱1.4-B kontrata sa transmission para sa botohan sa 2025]. RAPPLER (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Abril 11, 2024. Nakuha noong 2024-06-21.
  20. ↑ Legaspi, Zeus (2024-03-11). "Comelec, Miru ink P17.99 B pact for automated 2025 polls" [Comelec, Miru, nagsipirma ng P17.99 B na kasunduan para sa awtomatikong botohan sa 2025]. INQUIRER.net (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Abril 3, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  21. ↑ "Number of Elective Positions to be Voted for National and Local Elections May 12, 2025" [Bilang ng mga Posisyong Elektibong Pagbobotohan sa Pambansang at Lokal na Halalan sa Mayo 12, 2025] (PDF) (sa wikang Ingles). Commission on Elections. December 20, 2024. Nakuha noong January 1, 2025.
  22. 1 2 Villanueva, Rhodina. "18,271 posts up for grabs in 2025 polls" [18,271 posisyon, paglalabanan sa halalan sa 2025]. Philstar.com (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Hunyo 26, 2024. Nakuha noong 2024-06-26.
  23. ↑ "Congress Mandate" [Mandato ng Kongreso]. House of Representatives of the Philippines (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Agosto 23, 2013. Nakuha noong 1 Agosto 2024.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangkalahatang_halalan_sa_Pilipinas,_2025&oldid=2161039"