Pumunta sa nilalaman

Pasanin ng patunay (pilosopiya)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang pasanin ng patunay ( Latin: onus probandi, pinaikling mula Onus probandi incumbit ei qui dicit, non ei qui negat – ang pasanin ng patunay ay nakasalalay sa nagsasalita, hindi sa tumatanggi) ay ang obligasyon sa isang partido sa isang hindi na pagkakaunawaan na magbigay ng sapat katuwiran para sa posisyon nito.

Tagapasan ng pasanin

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Kapag may dalawang partido na nag-uusap at may isa na nagtataas ng isang pahayag na hindi sang-ayon ang isa, ang taong nagbigay ng pahayag ay siya ring may pasinin ng patunay (burden of proof) upang suportahan o patunayan ang kanyang sinasabi, lalo na kung ito ay taliwas sa karaniwan o sa nakasanayan (status quo). [1] Ito rin ang sinasabi ng Hitchens's razor: "Ano mang naisasabing walang ebidensya ay maaaring balewalain din nang walang ebidensya." Dagdag pa rito, ayon kay Carl Sagan: "Ang ekstraordinaryong pahayag ay nangangailangan ng ekstraordinaryong ebidensya"[2]

Habang ang ilang uri ng argumento, tulad ng lohikal na silohismo, ay nangangailangan ng matematika o mahigpit na lohikal na mga patunay, ang pamantayan para sa ebidensya upang matugunan ang pasanin ng patunay ay karaniwang natutukoy ng konteksto at pamantayan ng komunidad at mga kombensiyon.[3][4]

Maaaring umabot ang pilosopikal na pagtatalo sa usapan kung sino ang may pasanin ng patunay ng isang partikular na pahayag. Tinawag din ito bilang 'burden tennis' o 'onus game'. [5][6][7]

Paglipat ng pasanin ng patunay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Isa sa mga paraan kung paano sinusubukang ilipat ang pasanin ng katibayan ay sa pamamagitan ng paggawa ng isang lohikal na kamalian (logical fallacy) na kilala bilang argumento mula sa kamangmangan (argument from ignorance). Nangyayari ito kapag ang isang proposisyon ay ipinapalagay na totoo dahil hindi pa napatunayang mali o ang isang proposisyon ay ipinapalagay na mali dahil hindi pa napatunayang totoo.[8][9]

Patunayan ang negatibo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang negatibong pahayag ay kabaligtaran ng isang positibo o afirmatibong pahayag. Nangangahulugan ito ng pagsasabing wala o hindi umiiral ang isang bagay.[10]

Ayon sa mga lohiko at pilosopo ng lohika, hindi naman imposibleng mapatunayan ang mga negatibong pahayag. [11][12][13][14][15][10][16][17] Sinasabi nina Steven Hale at Stephen Law na ang "hindi mo mapapatunayan ang negatibo" ay isa ring negatibong pahayag at hindi ito totoo kung kayang mapatunayan.[10][18] Maraming negatibong pahayag ang maaaring gawing positibong pahayag gamit ang lohika (halimbawa, ang "Walang Hudyo sa party" ay lohikal na katumbas ng "Lahat ng nasa party ay hindi Hudyo.")[19] Sa larangan ng pormal na lohika at matematika, maaaring mapatunayan ang negatibo gamit ang mga pamamaraan tulad ng modus tollens at reductio ad absurdum.[15][10] Sa mga empirikal na konteksto (tulad ng sa mga unicorn na pinag-uusapan kung may umiiral o wala), ginagamit ang induktibong pangangatwiran upang suriin kung totoo o hindi ang isang bagay batay sa naobserbahang ebidensiya. [20][10][21] Bagamat hindi nagbibigay ng ganap na katiyakan ang induktibong pangangatwiran tungkol sa mga negatibong pahayag, ito ay dahil sa kalikasan ng induktibong pangangatwiran; ang induktibong pangangatwiran ay nagkakaloob lamang ng patunay batay sa posibilidad at hindi sa tiyak na katiyakan. Hindi rin nito kayang magbigay ng ganap na katiyakan sa mga positibong pahayag.[19][10]

Ang negatibong pahayag ay maaaring umiiral o hindi bilang pantapat sa isang naunang pahayag. Ang "proof of impossibility" (patunay na imposible) o "evidence of absence" (patunay ng kawalan) ay mga karaniwang paraan upang patunayan ang isang negatibong pahayag.[10][22]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Cargile, James (January 1997). "On the burden of proof". Philosophy. 72 (279). Cambridge University Press: 59–83. doi:10.1017/s0031819100056655. JSTOR 3751305. S2CID 170772287.
  2. ↑ Marc Kaufman, First Contact: Scientific Breakthroughs in the Hunt for Life Beyond Earth, Simon and Schuster, p. 124.
  3. ↑ Leite, Adam (2005). "A localist solution to the regress of justification". Australasian Journal of Philosophy. 83 (3): 395–421 [p. 418]. doi:10.1080/00048400500191974. S2CID 170261121. [t]he point of articulating reasons in defense of one's belief is to establish that one is justified in believing as one does.
  4. ↑ Leite, Adam (2005). "A localist solution to the regress of justification". Australasian Journal of Philosophy. 83 (3): 395–421 [p. 403]. doi:10.1080/00048400500191974. S2CID 170261121. justificatory conversation...[is]...characterized by a person's sincere attempt to vindicate his or her entitlement to a belief by providing adequate reasons in its defense and responding to objections.
  5. ↑ Dennett, Daniel C. (July 1988). "Review of Psychosemantics by Jerry Fodor". The Journal of Philosophy. 85 (7): 384–389 (389). doi:10.2307/2026956. JSTOR 2026956. Fodor is too wise to think his series of arguments can flat disprove the claims of the opposition, so time and again he resorts to claims about shifting the burden of proof, begging the question, outsmarting by embracing the conclusions of reductios, and other exploitations of the rules of the game. The book is a tireless exercise of that philosopher's pastime, burden-tennis. Burden, burden, who has the burden of proof now? Fodor mostly plays solitaire burden-tennis, against an imaginary opponent often personified as Granny or Aunty, which permits him to express the opposition view in terms that suit his rebuttal, without having to address the issue of whether this is a sympathetic rendering of any real opponent's claims.
  6. ↑ Rodych, Victor (1996) [1986]. "Wittgenstein's inversion of Gödel's theorem". Mula sa Shanker, Stuart; Kilfoyle, David (mga pat.). Ludwig Wittgenstein: critical assessments. Bol. 2. The later Wittgenstein: from Philosophical investigations to On certainty. London; New York: Routledge. pp. 232–265 (261). ISBN 0415149150. OCLC 47938413. Thus, in 1991 Wang seems to understand why Wittgenstein rejects GIT, but, apparently favouring the "onus game" (or "burden tennis"), he unfortunately concludes (pp. 257–58) that "the burden of proof falls ... squarely on Wittgenstein's side" because of Wang's own 'principle of presumed innocence'.
  7. ↑ Abelson, Robert P. (1995). "Credibility of argument". Statistics as principled argument. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. p. 170. ISBN 0805805273. OCLC 31011850. When research presentations advance claims that many or most readers deem incredible, these claims are vulnerable to severe challenge. In response, there will typically be a rebuttal by the investigator, and then a fresh round of criticism. The burden of proof shifts back and forth between the investigator and the critic in what might be called the game of 'burden tennis'.
  8. ↑ "Argumentum ad Ignorantiam". Philosophy 103: Introduction to Logic. Lander University. 2004. Inarkibo mula sa orihinal noong 30 April 2009. Nakuha noong 2009-04-29.
  9. ↑ Dowden, Bradley. "Appeal to ignorance". Internet Encyclopedia of Philosophy. Nakuha noong 2016-02-24.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 Hales, Steven D. (Summer 2005). "Thinking tools: You can prove a negative" (PDF). Think. 4 (10). Cambridge University Press: 109–112. doi:10.1017/S1477175600001287. S2CID 170305277.[patay na link]
  11. ↑ Hales, Steven D. (17 December 2012). This Is Philosophy: An Introduction (sa wikang Ingles). John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-65883-3.
  12. ↑ Gusfield, Dan (18 January 2024). Proven Impossible: Elementary Proofs of Profound Impossibility from Arrow, Bell, Chaitin, Gödel, Turing and More (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-1-009-34950-5.
  13. ↑ Saunders, Kevin W. (1984–1985). "The Mythic Difficulty in Proving a Negative". Seton Hall Law Review. 15: 276.
  14. ↑ Steiner, Robert A. (1999). "I Am Not a Giraffe, and I Can Prove It". ETC: A Review of General Semantics. 56 (3): 292–295. ISSN 0014-164X. JSTOR 42705762.
  15. 1 2 Russell, Gillian (1 December 2015). "The Justification of the Basic Laws of Logic". Journal of Philosophical Logic (sa wikang Ingles). 44 (6): 793–803. doi:10.1007/s10992-015-9360-z. ISSN 1573-0433. S2CID 254739046.
  16. ↑ Rich, Elaine; Cline, Alan Kaylor. Is It Really Impossible to Prove a Negative?.
  17. ↑ Law, Stephen (1 April 2011). Believing Bullshit: How Not to Get Sucked into an Intellectual Black Hole (sa wikang Ingles). Prometheus Books. ISBN 978-1-61614-412-8.
  18. ↑ "You Can Prove a Negative | Psychology Today". www.psychologytoday.com.
  19. 1 2 Enos, Ryan D.; Fowler, Anthony; Havasy, Christopher S. (September 2017). "The Negative Effect Fallacy: A Case Study of Incorrect Statistical Reasoning by Federal Courts". Journal of Empirical Legal Studies (sa wikang Ingles). 14 (3): 618–647. doi:10.1111/jels.12158. ISSN 1740-1453. S2CID 53063085.
  20. ↑ Jawlik, Andrew A. (24 October 2016). Statistics from A to Z: Confusing Concepts Clarified (sa wikang Ingles). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-27203-8.
  21. ↑ "6.3: Proving Your Conclusion". Humanities LibreTexts (sa wikang Ingles). 28 November 2019.
  22. ↑ Damer, T. Edward (2009). Attacking faulty reasoning: a practical guide to fallacy-free arguments. Cengage Learning. p. 17. ISBN 9780495095064.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pasanin_ng_patunay_(pilosopiya)&oldid=2210192"