Pumunta sa nilalaman

Rehiyon ng Ayeyarwady

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Rehiyon ng Ayeyarwady

ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး
Rehiyon
Transkripsyong MLC
 • Wikang Birmanoerawa.ti tuing: desa. kri:
Watawat ng Rehiyon ng Ayeyarwady
Watawat		Opisyal na sagisag ng Rehiyon ng Ayeyarwady
Sagisag
Lokasyon ng Rehiyon ng Ayeyarwady sa Myanmar
Lokasyon ng Rehiyon ng Ayeyarwady sa Myanmar
Mga koordinado: 16°50′N 95°10′E / 16.833°N 95.167°E / 16.833; 95.167
Bansa Myanmar
RehiyonTimog
KabiseraPathein
Pamahalaan
 • Hepeng MinistroTin Maung Win
 • GabinetePamahalaan ng Rehiyon ng Ayeyarwady
 • LehislaturaHluttaw ng Rehiyon ng Ayeyarwady
 • HudikaturaMataas na Hukuman ng Rehiyon Ayeyarwady
Lawak
 • Kabuuan35,140 km2 (13,570 milya kuwadrado)
Ranggo sa lawakika-10
Pinakamataas na pook1,225 m (4,019 tal)
Populasyon
 • Kabuuan6,184,829
 • Ranggoika-2
 • Kapal180/km2 (460/milya kuwadrado)
Tawag sa tagalugarAyeyarwadian
Demograpiko
 • Mga Etnikong GrupoBamar, Rakhine, Indiyano, Karen
 • Mga RelihiyonBudismo 92.1%
Kristiyanismo 6.3%
Islam 1.4%
Hinduismo 0.1%
Iba pa 0.1%
Sona ng orasUTC+06:30 (MST)
HDI (2017)0.530[2]
low · 11th
Websaytayeyarwady.gov.mm

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady (Birmano: ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး [ʔèjàwədì táiɰ̃ dèθa̰ dʑí], S'gaw Karen: ထံထၣ်စွ့, Pwo Kanlurang Karen: ထံၫထၪကျိၩ့ ; dating Dibisyon ng Ayeyarwady at Dibisyon ng Irrawaddy) ay isang rehiyon sa Myanmar, na sumasakop sa rehiyong delta ng Ilog Ayeyarwady (Ilog Irrawaddy). Ito ay napapaligiran ng Estado ng Rakhine sa hilagang-kanluran, Rehiyon ng Bago sa hilaga, Rehiyon ng Bago at Rehiyon ng Yangon sa silangan, at Look ng Bengal sa timog at kanluran.

Ang rehiyon ay nasa pagitan ng humigit-kumulang latitud 15° 40' at 18° 30' hilaga at sa pagitan ng longitud 94° 15' at 96° 15' silangan. Ito ay may lawak na 13,566 milya kuwadrado (35,140 km2) . Ang tinatayang populasyon ng 2022 ay higit sa 6.5 milyon. Ayon sa Senso ng Myanmar ng 2014 ang populasyon ng Rehiyon ng Ayeyarwady ay 6,184,829, na ginagawa itong pangalawang pinakamataong mga estado at rehiyon ng Myanmar pagkatapos ng Rehiyon ng Yangon.

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay nasa gilid ng hanay ng Rakhine Yoma (Arakan Mountains) sa kanluran. Ang malalaking lugar ay na-clear na para sa pagtatanim ng palay, na humahantong sa preeminent na posisyon nito bilang pangunahing producer ng bigas sa bansa, isang posisyon na pinanatili nito noong ika-21 siglo.

Mayroon din itong maraming lawa. Sa mga ilog na sumasanga mula sa makapangyarihang Ayeyarwady, Ngawun, Pathein at Toe ay sikat .

Ang kabiserang lungsod ng rehiyon ay Pathein .

Ang Baybaying Chaungtha at Baybaying Ngwesaung ay mga sikat na resort para sa mga dayuhan at Birmano. Sila ay nasa kanluran ng Rehiyon ng Ayeyarwady, isang oras mula sa lungsod ng Pathein at apat na oras mula sa lungsod ng Yangon sa pamamagitan ng kalsada.

Demograpiko

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Makasaysayang populasyon
TaonPop.±%
19734,156,673—    
19834,994,061+20.1%
20146,184,829+23.8%
20246,330,000+2.3%
Populasyon ng bawat kabayanan noong 2014

Ang Bamar 4,873,027 (76.98%) at Karen 1,426,973 (22.5%) ang bumubuo sa karamihan ng populasyon, na may maliit na minorya ng Rakhine (0.47%) sa kanlurang baybaying rehiyon. Ang Burmese ay ang lingguwa prangka. Ang karamihan sa mga tao ay Budista, na may maliliit na minorya ng mga Kristiyano, Muslim, Hindu at Baha'i .

Relihiyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

 



Relihiyon sa Rehiyon ng Ayeryawady (2014)[3]

  Budismo (92.1%)
  Kristiyanismo (6.3%)
  Islam (1.4%)
  Ibang Relihiyon (0.1%)
  Hinduismo (0.1%)

Ayon sa Senso sa Myanmar ng 2014, ang mga Budista ay bumubuo ng 92.2% ng populasyon ng Rehiyon ng Ayeyawady, na bumubuo sa pinakamalaking komunidad ng relihiyon doon. [4] Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (6.3%), Muslim (1.4%), at Hindu (0.1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Ayeyawady. [4] 0.1% ng populasyon ang naglista ng walang relihiyon, ibang relihiyon, o kung hindi man ay hindi nabilang. [4]

Ayon sa istatistika ng Kumite ng Sangha Maha Nayaka ng Estado noong 2016, 42,494 Budistang monghe ang nakarehistro sa Rehiyon ng Ayeyawady, na binubuo ng 7.9% ng kabuuang pagkamiyembro ng Sangha ng Myanmar, na kinabibilangan ng parehong baguhan na samanera at ganap na inorden na bhikkhu. [5] Ang karamihan ng mga monghe ay nabibilang sa Thudhamma Nikaya (80.1%), na sinusundan ng Shwegyin Nikaya (8.3%), kasama ang natitira sa mga monghe ay kabilang sa iba pang maliliit na orden ng monastic . [5] 5,520 thilashin ang nakarehistro sa Rehiyon ng Ayeyawady , na binubuo ng 9.1% ng kabuuang komunidad ng thilashin ng Myanmar. [5]

Ekonomiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang Baybaying Chaungtha ay isang mahalagang destinasyon ng turista sa Rehiyon ng Ayeyarwady.

Ang Rehoyon ng Ayeyarwady ay may makapal na kagubatan at ang mga produktong gawa sa kahoy ay isang mahalagang bahagi ng ekonomiya. Ang pangunahing pananim ng Rehiyon ng Ayeyarwady ay palay, at ang rehiyon ay tinatawag na "granarya ng Burma". Bilang karagdagan sa palay, ang iba pang mga pananim ay kinabibilangan ng mais, linga, mani, sunflower, beans, pulses, at jute . Mahalaga rin ang pangingisda; Gumagawa ang Rehiyon ng Ayeyarwady ng isda, hipon, fish-paste, tuyong isda, tuyong hipon, at patis.

Sa kabila ng kahalagahan ng agrikultura sa rehiyon, mataas ang kawalan ng lupa sa mga kabahayan sa kanayunan. Karamihan sa mga sakahan ay maliit; halos kalahati ay wala pang 5 hektarya. Ang pagsasaka ng palay ay nangingibabaw sa panahon ng tag-ulan ngunit limitado ang irigasyon, lalo na sa maliliit na sakahan, sa panahon ng tag-araw. Ang mga buto ay galing sa sariling reserba kaysa sa mga dalubhasang mangangalakal. Ang mga ani mula sa mga sakahan ay karaniwang 3.3 tonelada bawat hektarya, mas mababa kaysa sa ibang mga bansa sa Asya. [6]

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay mayroon ding malaking potensyal na turista. Maraming makasaysayang tanawin at templo ang lungsod ng Pathein . Sa labas ng Pathein ay ang mga beach resort ng Chaungtha Beach at ang lake resort ng Inye Lake. Ang lawa ng Inye ay matatagpuan sa Kabayanan ng Kyonpyaw, 59 milya (95 km) hilagang silangan ng Pathein. Ang lawa ng Inye ay kilala rin sa palaisdaan, bilang pangunahing tagapagtustos ng sariwang tubig na isda. Matatagpuan ang Chaungtha sa bayan ng Pathein. Gayunpaman, ang impraestraktura ng hotel at transportasyon ay napakahina pa rin na binuo.

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang rehiyon ng delta ng Ayeyarwady ay bahagi ng kasaysayan ng mga kaharian ng Mon tulad ng Kaharian ng Hanthawaddy . Ang lugar na ito ay nahulog sa ilalim ng Birmano (at paminsan-minsang Arakanese at Mon) mula noong ika-11 siglo AD pataas. Ang kasunod na kasaysayan nito ay sumasalamin sa iba pang bahagi ng mas mababang Burma.

Bagyong Nargis

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Potographiyang Satelayt ng Delta ng Irrawaddy bago (itaas) at pagkatapos (ibaba) tumama ang Nargis sa lugar.

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay ang lugar ng matinding pagkawasak nang dumaan ang Bagyong Nargis noong unang bahagi ng Mayo 2008. Dumaan ang bagyo sa bayan ng Wagon malapit sa Pulo ng Haigyi. Ang Kabayanan ng Labutta ang pinakamatinding tinamaan na may humigit-kumulang 80,000 pagkamatay. Ang landas ng bagyo ay nagwasak sa mababang mga rehiyon ng delta na dumadaan sa timog-gitnang Rehiyon ng Ayeyarwady at Bogale bago pumasok sa kalapit na Rehiyon ng Yangon. Ang Nargis ay ang pinakamahal na tropikal na bagyo na naitala sa Hilagang Karagatang Indiyano noong panahong iyon, na nagkakahalaga ng 12 bilyong dolyar bilang tulong. [7]

Iniulat ng media ng balitang kontrol ng estado ng Burma na ang Nargis ay nag-iwan ng higit sa 66,000 katao na patay o nawawala matapos itong tumama sa rehiyon ng Delta ng Irrawaddy noong Mayo 2, na nagpakawala ng malakas na pag-ulan, 120 mph na hangin at 12 talampakan (3.7 m) daluyong. Sinabi ng mga dayuhang opisyal ng relief at diplomat na maaaring lumampas sa 100,000 ang bilang ng mga nasawi, [8] na ginagawa itong pinakamasamang likas na sakuna sa naitalang kasaysayan ng Myanmar. Ang huling bilang ng mga namatay ay hindi bababa sa 146,000 na may 90,000 kumpirmadong patay at 56,000 o higit pa ang nawawala. [9]

Mga dibisyong administratibo

[baguhin | baguhin ang wikitext]
8 distrito ng Ayeyarwady

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay binubuo ng walong distrito:

  • Distrito ng Pathein
  • Distrito ng Kyonpyaw
  • Distrito ng Hinthada
  • Distrito ng Labutta
  • Distrito ng Maubin
  • Distrito ng Myanaung
  • Distrito ng Myaungmya
  • Distrito ng Pyapon

Ang Distrito ng Labutta ay nabuo noong Agosto 2008, tatlong buwan pagkatapos tumama ang Bagyong Nargis sa rehiyon. Ang Distrito ng Kyonpyaw at Distrito ng Myanaung ay ang pinakabagong mga distrito, na nabuo noong 2019 sa pangunguna hanggang sa Eleksyon ng 2020.

Ang Pathein ay ang kabisera ng lungsod. Ang rehiyon ay binubuo ng 26 na kabayanan at 29 na lungsod. Sa mga kabayanang ay mayroong 219 na purok, 1912 na mga grupo ng nayon at 11651 na mga nayon.

Pamahalaan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Tagapagpaganap

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pamahalaan ng Rehiyon ng Ayeyarwady

Lehislatura

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Hudikatura

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mataas na Hukuman ng Rehiyon ng Ayeyarwady

Transportasyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay pinaglilingkuran ng Paliparan ng Pathein.

Mga tulay

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Tulay ng Bo Myat Tun (Nyaungdon)
  • Tulay ng Daydalu (Pyapon)
  • Tulay ng Dedaye ( Kabayanan ng Kungyangon sa Rehiyon ng Yangon at Kabayanan ng Dedaye sa Rehiyon ng Ayeyawady )
  • Tulay ng Gonnhindan
  • Tulay ng Kanyin (Mezaligone)
  • Tulay ng Khattiya (Maubin)
  • Tulay ng Kyauk Chaung Gyi (Pathein)
  • Tulay ng Kyungon
  • Tulay ng Labutta
  • Tulay ng Maubin (Maubin)
  • Tulay ng Maung Bi Wa (Pathein)
  • Tulay ng Mayan Ngu (Myaungmya)
  • Tulay ng Myaungmya (Myaungmya)
  • Tulay ng Natchaung (Bogalay)
  • Tulay ng Nga Wun (Myokwin)(Ingapu)
  • Tulay ng Ngathaingchaung
  • Tulay ng Pinlelay
  • Tulay ng Seikma (Bogalay)
  • Tulay ng Shwelaung
  • Tulay ng Thegon (Kabayanan ng Kyaunggon at Kabayanan ng Kangyidaunk)
  • Tulay ng Uto
  • Tulay ng Wakema

Edukasyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang mga pagkakataong pang-edukasyon sa Myanmar ay lubhang limitado sa labas ng mga pangunahing lungsod ng Yangon at Mandalay . Ayon sa opisyal na istatistika, wala pang 10% ng mga mag-aaral sa elementarya sa dibisyon ang nakakaabot sa mataas school. [10]

AY 2002–2003 Mababa Gitna Mataas
Mga paaralan 5623 270 102
Mga guro 17,600 5700 1800
Mga mag-aaral 708,000 181,000 61,000

Ang Unibersidad ng Pathein ay ang pangunahing unibersidad sa estado, at hanggang kamakailan lamang ang apat na taong unibersidad sa estado. Sa nakalipas na mga taon, ang pamahalaang militar, na nagsara ng mga unibersidad at kolehiyo noong dekada 1990 upang sugpuin ang kaguluhan ng mga mag-aaral, ay "nag-upgrade" ng mga dating kolehiyo at dalawang taong institusyon. Inaatasan na ngayon ng pamahalaan na dumalo ang mga mag-aaral sa kanilang mga lokal na unibersidad at kolehiyo, tulad ng Unibersidad ng Hinthada at Unibersidad ng Maubin.

Pangangalaga sa kalusugan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahina. Ang pamahalaang militar ay gumagastos kahit saan mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo. [11] [12] Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay nominal na libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Bukod dito, ang imprastraktura ng pangangalagang pangkalusugan sa labas ng Yangon at Mandalay ay lubhang mahina. Halimbawa, noong 2003, ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay may mas mababa sa isang-kapat ng mga kama sa ospital kaysa sa Rehiyon ng Yangon bagaman ang Rehiyon ng Ayeyarwady ay may bahagyang mas malaking populasyon. [13]

2002–2003 # Mga ospital # Mga kama
Mga espesyalistang ospital 0 0
Mga pangkalahatang ospital na may mga serbisyong espesyalista 2 450
Mga pangkalahatang ospital 24 910
Mga klinikang pangkalusugan 45 720
Kabuuan 71 2080

Mga lokalidad

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Laabar Baari

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Census Report. The 2014 Myanmar Population and Housing Census. Bol. 2. Naypyitaw: Ministry of Immigration and Population. May 2015. p. 17. Inarkibo mula sa orihinal noong 2019-05-07. Nakuha noong 2015-07-11.
  2. ↑ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 2018-09-23. Nakuha noong 2018-09-13.
  3. ↑ Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR (July 2016). The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR. pp. 12–15. Inarkibo mula sa orihinal noong 2020-04-27. Nakuha noong 2018-04-24.
  4. 1 2 3 The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C (PDF). Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. July 2016. pp. 12–15. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 2021-01-28. Nakuha noong 2021-01-19.
  5. 1 2 3 "The Account of Wazo Monks and Nuns in 1377 (2016 year)". State Sangha Maha Nayaka Committee (sa wikang Ingles). 2016. Inarkibo mula sa orihinal noong 2021-01-27. Nakuha noong 2021-01-19.
  6. ↑ Cho, Ame; Belton, Ben; Boughton, Duncan (August 2017). "Crop Production and Profitability in Ayeyarwady and Yangon". Feed the Future Innovation Lab for Food Security Policy (66). Inarkibo mula sa orihinal noong January 8, 2022. Nakuha noong January 8, 2022.
  7. ↑ "Asian bloc to handle Burma aid". Toronto Star. 19 May 2008. Inarkibo mula sa orihinal noong 31 March 2022. Nakuha noong 19 May 2008.
  8. ↑ "Burma to Allow 160 Asian Aid Workers". The Washington Post. Inarkibo mula sa orihinal noong 2020-12-08.
  9. ↑ "Myanmar cyclone dead will 'never' be identified". CNN. 8 June 2008. Inarkibo mula sa orihinal noong 12 June 2008. Nakuha noong 1 July 2008.
  10. ↑ "Education statistics by level and by State and Division". Myanmar Central Statistical Organization. Inarkibo mula sa orihinal noong 2011-07-10. Nakuha noong 2009-04-09.
  11. ↑ "PPI: Almost Half of All World Health Spending is in the United States". 2007-01-17. Inarkibo mula sa orihinal noong 2011-04-27.
  12. ↑ Yasmin Anwar (2007-06-28). "Burma junta faulted for rampant diseases". UC Berkeley News. Inarkibo mula sa orihinal noong 2012-07-02. Nakuha noong 2009-04-18.
  13. ↑ "Hospitals and Dispensaries by State and Division". Myanmar Central Statistical Organization. Inarkibo mula sa orihinal noong 2011-09-29. Nakuha noong 2009-04-11.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rehiyon_ng_Ayeyarwady&oldid=2154699"