Pumunta sa nilalaman

Rehiyon ng Yangon

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Rehiyon ng Yangon

ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး

Rehiyon ng Rangoon
Rehiyon
Rehiyon ng Yangon
Watawat ng Rehiyon ng Yangon
Watawat		Opisyal na Selyo ng Rehiyon ng Yangon
Sagisag
Palayaw: 
YGN
Lokasyon ng Rehiyon ng Yangon
Mga koordinado: 17°0′N 96°10′E / 17.000°N 96.167°E / 17.000; 96.167
Bansa Myanmar
RehiyonTimog Myanmar
Pinansyal na kabiseraYangon
Pamahalaan
 • Hepeng MinistroHla Soe
 • GabinetePamahalaan ng Rehiyon ng Yangon
 • LehislaturaHluttaw ng Rehiyon ng Yangon
 • HudikaturaMataas na Korte ng Rehiyon ng Yangon
Lawak
 • Kabuuan10,276.7 km2 (3,967.9 milya kuwadrado)
Ranggo sa lawakika-14
Pinakamataas na pook484 m (1,588 tal)
Populasyon
 • Kabuuan7,360,703
 • Ranggoika-1
 • Kapal720/km2 (1,900/milya kuwadrado)
Tawag sa tagalugarYangonite
Demograpiko
 • EtnisidadBamar, Kayin, Rakhine, Tsino, Indiyano, Mon
 • Mga RelihiyonBudismo, Kristiyanismo, Hinduismo, Islam
Sona ng orasUTC+6:30 (MST)
‘Area code(s)'01
Kodigo ng ISO 3166MM
Literacy rate (2019)Increase99.98%[2]
TKP (2022)Increase0.802[3]
Very high · 1st
Websaytyangon.gov.mm

Ang Rehiyon ng Yangon[4] (Birmano: ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး; dating Dibisyon ng Rangoon at Dibisyon ng Yangon) ay isang rehiyong administratibo ng Myanmar. Natatagpuan sa gitnang Myanmar, hinahangganan ang rehiyon ng Rehiyon ng Bago sa hilaga at silangan, Golpo ng Martaban sa timog, at Rehiyon ng Ayeyarwady sa kanluran. Ang Rehiyon ng Yangon ay napapangibabawan ng kabisera nito na Yangon, ang dating pambansang kabisera at ang pinakamalaking lungsod sa bansa. Ang iba pang mga mahahalagang lungsod ay ang Thanlyin at Twante. Ito ang pinakamaunlad na rehiyon ng bansa at ang pangunahing pandaigdigang pasukan. Ang rehiyon ay may lawak na 10,170 km2 (3,930 mi kuw).[5]

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang rehiyon ay makasaysayang pinaninirahan ng Mon. Sa politika, ang lugar ay hinawak ng mga kahariang Mon bago ang 1057, at pagkatapos ng 1057, na may ilang mga pagbubukod, ng mga kahariang Birmano mula sa hilaga. Ang paghawak sa rehiyon ay bumalik sa mga kahariang Mon na nakabatay sa Pegu noong ika-13 hanggang ika-16 na siglo (1287 – 1539) at sa madaling sabi noong ika-18 siglo (1740–57). Nasa hawak ng mga Portuges ang Thanlyin (Syriam) at ang mga nakapaligid na lugar mula 1599 hanggang 1613.[6]

Sa loob ng maraming siglo, ang Thanlyin ang pinakamahalagang daungang lungsod sa Timog Myanmar hanggang sa kalagitnaan ng ika-18 siglo nang pinili ni Haring Alaungpaya na palakihin ang isang maliit na nayon sa kabila ng ilog malapit sa dakilang Pagodang Shwedagon na pinangalanang Dagon.[7]

Unang nakuha ng Britanya ang Yangon sa Unang Digmaang Anglo-Birmano (1824–26) ngunit ibinalik ito sa administrasyong Birmano pagkatapos ng digmaan. Inagaw ng British ang Yangon at ang buong Timog Burma sa Ikalawang Digmaang Anglo-Birmano noong 1852, at pagkatapos ay binago ang Yangon at naging sentro ng komersyo at politika na ng Britanikong Burma. Ang Yangon ay ang kabisera ng Britanikong Burma at Lalawigan ng Hanthawaddy, na sumasaklaw sa mga dibisyon ngayon ng Yangon at Bago. Ang Britanya ay nagdala ng maraming mga Indiyano upang magsilbi bilang mga manggagawa at tagapaglingkod sibil. Noong 1930s, ang mga Indiyano ay bumuo sa kalahati ng lungsod ng Yangon, at isang-katlo lamang ang Birmano.

Sa pagitan ng Unang Digmaang Pandaigdig at Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang Yangon ang sentro ng kilusang nasyonalistang Birmano. Marami sa hinaharap na politikal na mukhang Birmano tulad nina Aung San, U Nu, U Thant at Ne Win ay pawang isang beses na estudyante ng Unibersidad ng Rangoon. [8] Ang Rehiyon ng Yangon ay nasa ilalim ng pananakop ng mga Hapones sa pagitan ng Abril 1942 at Mayo 1945.

Matapos makamit ng Myanmar ang kalayaan mula sa Reyno Unido noong Enero 1948, pinalitan ang pangalan ng Lalawigan ng Hanthawaddy na Dibisyon ng Pegu (Bago), kung saan ang Yangon ang kabisera nito. Noong 1964, nahati ang Dibisyon ng Rangoon mula sa Dibisyon ng Pegu. Ang kabisera ng Dibisyon ng Pegu ay binago mula sa Rangoon patungong Pegu. Noong Hunyo 1974, ang mga bayan ng Hanthawaddy (Hongsavatoi) at Hmawbi ay inilipat mula sa Dibisyon ng Pegu patungo sa Dibisyon ng Rangoon.[4]

Ang Yangon pagkatapos ng digmaan ay lumago nang husto. Ang mga sunud-sunod na pamahalaang Birmano ay nagtayo ng mga satellite town malapit sa Yangon. Sa ngayon, ang Rehiyon ng Yangon ay mahalagang metropolitanong lugar ng Malawakang Yangon na napapalibutan ng isang guwang na rural.

Mga dibisyong administratibo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mayroon lamang apat na distrito sa Rehiyon ng Yangon. [9] Noong 30 Abril 2022, pinalawak ng pansamantalang pamahalaan ang bilang ng mga distrito sa 14. Sa 45 na mga kabayanan sa Rehiyon ng Yangon, ang lungsod ng Yangon ay sumasaklaw na ngayon ng 33 mga kabayanan.[10][11][12]

Districts of Yangon as of 2022
Distrito Mga Kabayanan
Distrito ng Taikgyi
Kabayanan ng Taikkyi
Distrito ng Hlegu
 Kabayanan ng Hlegu
Distrito ng Hmawbi
 Kabayanan ng Hmawbi • Kabayanan ng Htantabin
Distrito ng Mingaladon
 Kabayanan ng Mingaladon • Kabayanan ng Shwepyitha
Distrito ng Insein
 Kabayanan ng Insein • Kabayanan ng Hlaingthaya (Silangan) • Kabayanan ng Hlaingthaya (Kaanluran)
Distrito ng Thanlyin
 Kabayanan ng Thanlyin • Kabayanan ng Thongwa • Kabayanan ng Kyauktan • Kabayanan ng Kayan • Kabayanan ng Cocokyun
Distrito ng Twantay
 Kabayanan ng Twante • Kabayanan ng Kungyangon • Kabayanan ng Kawhmu • Kabayanan ng Seikkyi Kanaungto • Kabayanan ng Dala
Distrito ng Kyauktada
 Kabayanan ng Kyauktada • Kabayanan ng Pabedan • Kabayanan ng Lanmadaw • Kabayanan ng Latha • Kabayanan ng Dagon
Distrito ng Ahlon
 Kabayanan ng Ahlon • Kabayanan ng Kyeemyindaing • Kabayanan ng Sanchaung
Distrito ng Mayangon
 Kabayanan ng Mayangon • Kabayanan ng Hlaing • Kabayanan ng Hilagang Okkalapa
Distrito ng Thingangyun
 Kabayanan ng Thingangyun • Kabayanan ng Timog Okkalapa • Kabayanan ng Tamwe • Kabayanan ng Yankin
Distrito ng Botahtaung
 Kabayanan ng Botataung • Kabayanan ng Dawbon • Kabayanan ng Mingala Taungnyunt • Kabayanan ng Pazundaung • Kabayanan ng Thaketa
Distrito ng Dagon Myothit
 Kabayanan ng Dagon Seikkan • Kabayanan ng Timog Dagon • Kabayanan ng Hilagang Dagon • Kabayanan ng Silangang Dagon
Distrito ng Kamayut
 Kabayanan ng Kamayut • Kabayanan ng Bahan

Pamahalaan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ehekutibo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Pamahalaan ng Rehiyon Yangon ang nagpapatakbo ng pamahalaang panrehiyon.

Lehislatibo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Hluttaw ng Rehiyon ng Yangon ay ang lehislatura ng rehiyon.

Hudikatura

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Mataas na Korte ng Rehiyon ng Yangon ay ang pinakamataas na antas ng hukuman ng rehiyon.

Demograpiko

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Makasaysayang populasyon
TaonPop.±%
19733,190,359—    
19833,973,626+24.6%
20147,360,703+85.2%
Source: 2014 Myanmar Census[1]
Populasyon ng bawat kabayanan noong 2014

Ayon sa ulat ng census noong 2014, ang populasyon ng rehiyon ng Yangon ay 7.36 milyon.[13] Ang Birmano ang pangunahing wikang ginagamit ng Burmese sa lahat ng etnikong pinagmulan. Ang Ingles ang pangunahing pangalawang wika sa mga piling bayan ng Yangon.

Etnisidad

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Etnisidad of Rehiyon ng Yangon
Etnikong Grupo Percentage
Bamar
  
 89.0%
Iba pa
  
 5.8%
Karen
  
 3.9%
Rakhine
  
 1.3%
Source: 2019 GAD township reports

Ang Bamar ang bumubuo sa karamihan ng populasyon ng rehiyon. Ang rehiyon ay tahanan din ng malaking bilang ng mga Timog Asyano (pangunahin ang mga Indiyano) at Birmanong Tsino, bilang karagdagan sa mga komunidad ng Karen at Rakhine..

Pagkatapos ng Senso sa Myanmar ng 2014, walang katiyakan ang pamahalaan na hindi naglalabas ng detalyadong data ng etnisidad, na nagbabanggit ng mga alalahanin tungkol sa pampulitika at panlipunang mga alalahanin na nakapaligid sa isyu ng etnisidad sa Myanmar. [14] Noong 2022, naglathala ang mga mananaliksik ng pagsusuri sa mga ulat ng bayan ng General Administration Department sa buong bansa noong 2018-2019 upang i-tabulate ang etnikong ayos ng rehiyon. [15] [14]

Relihiyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]



Relihiyon sa Rehiyon ng Yangon (2014)[16]

  Budismo (91%)
  Islam (4.7%)
  Kristiyanismo (3.2%)
  Hinduismo (1.0%)
  Iba pang relihiyon (0.1%)

Ayon sa Senso ng Myanmar ng 2014, ang mga Budista ang bumubuo ng 91% ng populasyon ng Rehiyon ng Yangon, na bumubuo sa pinakamalaking komunidad ng relihiyon doon. [17] Kabilang sa mga minoryang relihiyosong komunidad ang mga Kristiyano (3.2%), Muslim (4.7%), at Hindu (1%) na sama-samang bumubuo sa natitirang populasyon ng Rehiyon ng Yangon. [17] 0.1% ng populasyon ang naglista ng walang relihiyon, ibang relihiyon, o kung hindi man ay hindi binilang. [17]

Ayon sa estadistika ng Kumite ng Sangha Maha Nayaka ng Estado noong 2016, 88,442 Budistang monghe ang nakarehistro sa Rehiyon ng Yangon, na binubuo ng 16.5% ng kabuuang pagkamiyembro ng Sangha sa Myanmar, na kinabibilangan ng parehong baguhang samanera at ganap na inorden na bhikkhu. [18] Karamihan sa mga monghe ay kabilang sa Thudhamma Nikaya (81.2%), na sinusundan ni Shwegyin Nikaya (13.6%), kasama ang natitirang mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na orden ng monastiko . [18] 16,960 thilashinang nakarehistro sa Rehiyon ng Yangon, na binubuo ng 28.1% ng kabuuang komunidad ng thilashin ng Myanmar, ang pinakamalaki sa Myanmar. [18]

Ekonomiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Rehiyon ng Yangon ay ang pinakamaunlad na rehiyon sa bansa. Ayon sa opisyal na estadistika ng pamahalaan para sa FY 2010–2011, ang laki ng ekonomiya ng Rehiyon ng Yangon ay 8.93 trilyong kyat, o 23% ng pambansang GDP. [19] Ang Malawakang Yangon ay ang pangunahing sentro ng kalakalan ng Timog Myanmar para sa lahat ng uri ng paninda – mula sa mga pangunahing pagkain hanggang sa mga ginamit na sasakyan. Ang Baynnaung Market ay ang pinakamalaking pakyawan na sentro sa bansa para sa bigas, beans at pulso, at iba pang mga kalakal sa agrikultura. Karamihan sa mga legal na pag-import at pag-export ng bansa ay dumadaan sa Thilawa port ng Thanlyin, ang pinakamalaki at pinaka-abalang daungan sa Myanmar. Hindi bababa sa 14 na light industrial zone ang nagri-ring Yangon, [20] na gumagamit ng libu-libong manggagawa. Sa labas ng Malawakang Yangon, nananatiling nangingibabaw ang pagsasaka ng palay. Kabilang sa iba pang mahahalagang pananim ang jute, pulso, goma, tubo, at mani. [5]

Transportasyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Rehiyon ng Yangon ay may pinakamahusay na imprastraktura ng transportasyon sa bansa. Lahat ng sasakyan papunta at mula sa ibang bahagi ng bansa (at sa mundo) ay dumadaan sa Yangon. Limang "highway" ang nag-uugnay sa Yangon sa ibang bahagi ng bansa. [21] (Tiyak, ang kahulugan ng highway ay maluwag na ginagamit. Karamihan sa mga highway ay hindi hihigit sa dalawang lane na kalsada.) Ang Yangon International Airport ay ang pangunahing internasyonal na gateway ng bansa. Ang Yangon Central Railway Station ay isang pangunahing hub ng 5,068 kilometro (3,149 mi) Sistema ng Riles ng Myanmar . Ang Twante Canal, na nag-uugnay sa Yangon sa Ayeyarwady Region, ay malawak ding ginagamit para sa parehong transportasyon at komersiyo.

Dahil napakamahal ng transportasyong de-motor para sa karamihan ng mga tao, ang mga bus ang pangunahing paraan ng transportasyon sa loob ng dibisyon o mga rehiyong malapit. Noong Enero 2008, ang Rehiyon ng Yangon ay mayroong halos 182,000 mga sasakyang de-motor, 17.7% ng kabuuan ng bansa. [22]

Edukasyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Bagama't ang lungsod ng Yangon ay may pinakamahusay na mga pasilidad sa edukasyon sa bansa, ang mga pasilidad na pang-edukasyon at mga pagkakataon na magagamit sa natitirang bahagi ng Rehiyon ng Yangon ay lubhang mahirap. Maraming mag-aaral sa kanayunan at mahihirap na distrito ang hindi nakatapos ng middle school. Ayon sa opisyal na istatistika, humigit-kumulang 23% lamang ng mga mag-aaral sa elementarya ang nakakarating sa high school. [23] Karamihan sa mga mag-aaral ay naka-enrol sa sistema ng pampublikong paaralan. Ang mga pribadong paaralan, na nagkakahalaga ng hindi bababa sa $8,000 sa isang taon sa matrikula bawat estudyante, ay mahigpit na pinangangalagaan ng mga piling tao. [24]

AY 2002-2003 Pangunahin Gitna Mataas
Mga paaralan 2,245 240 158
Mga guro 15,600 10,100 3600
Mga mag-aaral 540,000 302,000 123,000

Halos lahat ng mga unibersidad ng dibisyon ay nasa Malawakang Yangon. Ang Dagon University sa North Dagon at ang University of East Yangon sa Thanlyin ay kabilang sa pinakamalaking undergraduate na unibersidad sa bansa. Ang Unibersidad ng Medisina 1 ng Yangon, Yangon, Unibersidad ng Medisina 2, Yangon, Unibersidad ng Teknolohikal na Yangon, Unibersidad ng Pag-aaral sa Kompyuter, Yangon at Myanmar Maritime University ng Thanlyin ay kabilang sa mga pinakamapiling unibersidad sa Myanmar. [25]

Ang University of West Yangon sa Htantabin at ang Officers Training School sa Hmawbi ay dalawang pangunahing institusyon ng mas mataas na edukasyon sa labas ng Malawakang Yangon.

Pangangalaga sa kalusugan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahina. Ang pamahalaang militar ay gumagastos kahit saan mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na nagraranggo sa pinakamababa sa mundo. [26] [27] Kahit na ang pangangalagang pangkalusugan ay nominal na libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Gayunpaman, ang Rehiyon ng Yangon ay may pinakamahusay na mga pasilidad at tauhan ng medikal na magagamit sa bansa. Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong kalusugan sa dibisyon, sa taon ng pananalapi 2002-2003. [28]

2002–2003 # Mga ospital # Mga kama
Mga espesyalistang ospital 9 3,800
Mga pangkalahatang ospital na may mga serbisyong espesyalista 8 3,220
Mga pangkalahatang ospital 26 1,055
Mga klinikang pangkalusugan 24 384
Kabuuan 67 8,459

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. 1 2 Census Report. The 2014 Myanmar Population and Housing Census. Bol. 2. Naypyitaw: Ministry of Immigration and Population. May 2015. p. 17.
  2. ↑ The Union Report: Census Report Volume 2. The 2014 Myanmar Population and Housing Census. Nay Pyi Taw: Ministry of Immigration and Population. 2015. p. 12.
  3. ↑ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2018-09-13.
  4. 1 2 "Myanmar Divisions". Statoids. Nakuha noong 10 April 2009.
  5. 1 2 "Yangon Division". Bookrags.com. Nakuha noong 2008-12-25.
  6. ↑ Maung Htin Aung (1967). A History of Burma. New York and London: Columbia University Press.
  7. ↑ "History of Yangon". Myanmar's Net. Inarkibo mula sa orihinal noong 21 September 2008. Nakuha noong 25 December 2008.
  8. ↑ Thant Myint-U (2006). The River of Lost Footsteps, Histories of Burma. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-16342-6.
  9. ↑ "Myanmar States/Divisions and Townships" (PDF). Myanmar Information Management Unit. December 2007.
  10. ↑ "EXPANSION OF NEW DISTRICTS: NEW DISTRICTS EXPANDED IN NAY PYI TAW, REGIONS AND STATES".
  11. ↑ "District Maps in Yangon City Development Committee Boundary".[patay na link]
  12. ↑ "နေပြည်တော်၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များတွင် ခရိုင် ၄၆ ခရိုင် အသစ်တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းသည့်အတွက် စုစုပေါင်းခရိုင် ၁၂၁ ခရိုင်ရှိလာ".
  13. ↑ The 2014 Myanmar Population and Housing Census. 2015. Inarkibo mula sa orihinal noong 2017-10-13. Nakuha noong 2025-08-29.
  14. 1 2 Jap, Jangai; Courtin, Constant (2022-11-22). Deciphering Myanmar's Ethnic Landscape: A Brief Historical and Ethnic Description of Myanmar's Administrative Units. International IDEA. doi:10.31752/idea.2022.57. ISBN 978-91-7671-577-2.
  15. ↑ "Ethnic Population Dashboard". PonYate (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2025-05-12.
  16. ↑ Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR (July 2016). The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR. pp. 12–15.
  17. 1 2 3 The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C (PDF). Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. July 2016. pp. 12–15.
  18. 1 2 3 "The Account of Wazo Monks and Nuns in 1377 (2016 year)". State Sangha Maha Nayaka Committee (sa wikang Ingles). 2016. Inarkibo mula sa orihinal noong 2021-01-27. Nakuha noong 2021-01-19.
  19. ↑ Kyaw Hsu Mon and Yadana Htun (2011-11-07). "Yangon Region govt facing K22b budget black hole". The Myanmar Times.
  20. ↑ "Industrial Zones". Ministry of Industry 2, Myanmar. Inarkibo mula sa orihinal noong 2008-09-08. Nakuha noong 2008-12-25.
  21. ↑ Kyi Kyi Hla (2001-02-01). "Ngamoeyeik Bridge".
  22. ↑ "Third Regional EST Forum: Presentation of Myanmar" (PDF). Singapore: Ministry of Transport, Myanmar. 17–19 March 2008. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 26 February 2009. Nakuha noong 19 January 2009.
  23. ↑ "Education statistics by level and by State and Division". Myanmar Central Statistical Organization. Inarkibo mula sa orihinal noong 2008-05-24. Nakuha noong 2009-04-09.
  24. ↑ Sandra Davie (2008-10-13). "I see no future for my two sons in Myanmar". The Straits Times.
  25. ↑ Minh Zaw (2008-03-28). "HR key to development". The Myanmar Times.
  26. ↑ "PPI: Almost Half of All World Health Spending is in the United States". 2007-01-17. Inarkibo mula sa orihinal noong 2008-02-05. Nakuha noong 2025-08-29.
  27. ↑ Yasmin Anwar (2007-06-28). "Burma junta faulted for rampant diseases". UC Berkeley News.
  28. ↑ "Hospitals and Dispensaries by State and Division". Myanmar Central Statistical Organization. Inarkibo mula sa orihinal noong 2011-04-30. Nakuha noong 2009-04-11.

Mga panlabas na kawing

[baguhin | baguhin ang wikitext]

"MM".

Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rehiyon_ng_Yangon&oldid=2199950"