Pumunta sa nilalaman

Sari (damit)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Hinabing-kamay na sari para sa kasalang Bangladeshi

Ang sari (Hindi: [saːɽiː], Bengali: [ʃaɽiː], Tamil: [saːɾi]; tinatawag din sharee, saree[1] o sadi)[2] ay isang hinabing tela na isinusuot bilang kasuotan ng kababaihan sa subkontinenteng Indiya. Binubuo ito ng isang hindi tinahi na piraso ng tela na inilalagay sa katawan bilang damit, kung saan ang isang dulo ay nakakabit sa baywang, habang ang kabilang dulo ay nakalagay sa isang balikat bilang isang stola, at kung minsan ay ipinapakita ang bahagi ng tiyan. Maaari itong umabot mula 4.5 hanggang 9 na yarda (4.1 hanggang 8.2 metro) ang haba, at 24 hanggang 47 pulgada (60 hanggang 120 sentimetro) ang lapad, at ito ay isang uri ng etnikong kasuotan sa Indiya, Bangladesh, Sri Lanka, Nepal, at Pakistan. May iba't ibang pangalan at istilo ng paggawa at pagsusuot ng sari, kung saan ang pinakakaraniwan ay ang istilong Nivi. Ang sari ay isinusuot kasabay ng masikip na pang-itaas na tinatawag ding choli (ravike o kuppasa sa katimugang Indiya, choli sa hilagang Indiya, at cholo sa Nepal) at isang panloob na palda na tinatawag na ghagra, parkar, o ul-pavadai. Nananatiling uso ang sari sa subkontinenteng Indiya at itinuturing ding pormal na kasuotan sa mga bansa sa rehiyon.

Etimolohiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang salitang sāṛī (साड़ी) sa Hindi,[3] na inilarawan sa Sanskrito bilang śāṭī,[4] ay nangangahulugang "piraso ng tela,"[5] at śāḍī o sāḍī sa Pali, ಸೀರೆ o sīre sa Kannada, na kalaunan ay naging sāṛī sa mga modernong wika ng Indiya.[6] Ang salitang śāṭika ay binanggit sa panitikang Sanskrito at sa panitikang Budista na tinatawag na Jatakas bilang paglalarawan ng kasuotan ng kababaihan ayon sa dharma.[7] Ito ay maaaring katumbas ng modernong sari.[7] Ang terminong para sa pambabaeng pang-itaas na katawan, ang choli, ay nagmula sa sinaunang stanapaṭṭa.[8][9] Ayon sa Rajatarangini, isang panitikang isinulat ni Kalhana noong ika-10 dantaon, ang choli mula sa Deccan ay ipinakilala sa Kashmir sa ilalim ng kautusang panghari.[10]

Ang petticoat o panloob na damit ay tinatawag na sāyā (साया) sa Hindi,[3] parkar (परकर) sa Marathi, ul pavadai (உள் பாவாடை, “panloob na damit ng kababaihan”) sa Tamil (sa ibang bahagi ng Timog Indiya: Malayalam: പാവാട, romanisado: pāvāḍa, Telugu: పావడ, romanisado: pāvaḍa, Kannada: ಪಾವುಡೆ, romanisado: pāvuḍe), sāẏā (সায়া) sa Bengali at silangang Indiya, at sāya (සාය) sa Singgales. Bukod sa karaniwang tawag na "petticoat," maaari rin itong tawaging “panloob na damit”[11] o inskirt.

Mga istilo ng pagsusuot

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Larawan noong 1928 ng iba't ibang estilo ng sari, gagra choli, at shalwar kameez na isinusuot ng mga kababaihan sa Timog Asya.

May mahigit sa 80 na naitalang paraan ng pagsusuot ng sari.[12] Ang pinakakaraniwang estilo ay ang pagbalot ng sari sa baywang, kung saan ang maluwag na dulo ng tela ay inilalagay sa balikat, na nag-iiwan na nakikita ang pusod.[13] Gayunpaman, ang sari ay maaaring isuot sa iba't ibang estilo, bagaman ang ilang estilo ay nangangailangan ng sari na may partikular na haba o hugis. Si Ṛta Kapur Chishti, isang historyador ng sari at kilalang eksperto sa tela, ay naitala ang 108 paraan ng pagsusuot o pagbabalot ng sari sa kanyang aklat na Saris: Tradition and Beyond. Ang aklat ay nagdodokumento ng pagsusuot ng sari sa labing-apat na estado: Gujarat, Maharashtra, Goa, Karnataka, Kerala, Tamil Nadu, Andhra Pradesh, Odisha, Kanlurang Bengal, Jharkhand, Bihar, Chhattisgarh, Madhya Pradesh, Telangana, at Uttar Pradesh.[14]

Ang Sari Series,[15] isang di-kumikitang proyekto na nilikha noong 2017, ay isang dihital na antolohiya[16] na nagdodokumento ng mga rehiyonal na pagsusuot ng sari sa Indiya, na nagbibigay ng mahigit 80 maikling pelikula kung paano isuot ang iba't ibang estilo.

Propesyonal na istilo ng pagsusuot

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Isang babeng empleyado sa otel na nakasuot ng sari bilang uniporme

Isinuot ang mga sari bilang uniporme ng kababaihang tauhan sa maraming limang-bituin na mamahaling otel sa Indita, Sri Lanka, at Bangladesh bilang simbolo ng kultura ng Indiya, Sri Lanka, at Bangladesh, ayon sa pagkakasunod.[17] Ginagamit din ang sari bilang uniporme ng mga tagapaglingkod sa eroplano ng Air India.[18]

Si dating Punong Ministro ng Bangladesh na si Sheikh Hasina ay nakasuot ng garing at gintong jamdani sari.

Gayon din, ang mga babaeng politiko sa tatlong bansa ay nagsusuot ng sari sa isang propesyonal na paraan. Karaniwang isinusuot ng mga politiko sa Bangladesh ang sari kasama ang mahabang-manggas na blusa habang tinatakpan ang kanilang pusod. May ilang politiko rin na ipinapares ang sari sa hijab o alampay para sa mas kumpletong takip.

Ang mga babae sa pamilya Nehru–Gandhi, tulad nina Indira Gandhi at Sonia Gandhi, ay nagsusuot ng espesyal na blusa sa kampanya na mas mahaba kaysa karaniwan at itinatago sa loob ng palda upang hindi makita ang pusod habang kumakaway sa mga tao. Ayon sa estilista na si Prasad Bidapa, "Sa tingin ko si Sonia Gandhi ang pinakasikat na estilong politiko sa bansa. Subalit ito ay dahil minana niya ang pinakamahusay na koleksyon ng mga sari mula sa kanyang biyenan. Masaya rin ako na sinusuportahan niya ang industriya ng hinabing-kamay sa Indiya sa kanyang pagpili."[19]

Karamihan sa mga babaeng MP sa Parlamento ng Sri Lanka ay nagsusuot ng osari na Kandyan. Kasama rito ang mga kilalang babae sa politika, kabilang ang kauna-unahang babaeng punong ministro sa mundo, si Sirimavo Bandaranaike, at ang Pangulong Chandrika Bandaranaike Kumaratunga. Kasalukuyang halimbawa ay si Pavithra Wanniarachchi, ang kasalukuyang Ministro ng Kalusugan sa Gabinete. Ang paggamit ng sari ay hindi limitado sa mga politiko na Singgales; ang Muslim MP na si Ferial Ashraff ay ipinagsama ang hijab sa kanyang sari habang nasa Parlamento.

Pagkakatulad sa ibang pananamit sa Asya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Bagaman ang sari ay karaniwang tradisyunal na kasuotan ng kababaihan sa subkontinente ng Indiya, ang mga damit na isinusuot ng kababaihan sa mga bansa sa Timog-silangang Asya tulad ng Myanmar, Malaysiya, Indonesiya, Pilipinas, Kambodiya, Taylandiya, at Laos ay kahawig nito, kung saan ang mahabang parihabang piraso ng tela ay inilalagay sa katawan. Naiiba ito sa sari dahil ito ay ibinabalot sa ibabang bahagi ng katawan bilang palda, isinusuot kasama ang kamiseta o blusa, at kahawig ng sarong, gaya ng makikita sa longying Burmes (Birmano: လုံချည်; MLCTS: lum hkyany; IPA: [lòʊɰ̃dʑì]), malong at tapis na Pilipino, xout lao na Laosiyano (Lao: ຊຸດລາວ; IPA: [sut.láːw]), suea pat (Lao: ເສື້ອປັດ; binibigkas [sɯ̏a.pát]) at sinh (Lao: ສິ້ນ, IPA: [sȉn]; Thai: ซิ่น, RTGS: sin, IPA: [sîn]) na Laosiyano at Tailandes, sbai (Khmer: ស្បៃ) at sampot (Khmer: សំពត់, saṃbát, IPA: [sɑmpʊət]) na Kamboyano, at tais na Timorense.

Ang mga sari, na pangunahing isinusuot sa subkontinenteng India, ay karaniwang ibinabalot kung saan ang isang dulo ng tela ay nakakabit sa baywang, at ang kabilang dulo ay inilalagay sa balikat, na nag-iiwan na nakikita ang bahagi ng tiyan.[20][21][22]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑
    • "sari also saree". The American Heritage Dictionary of the English Language (sa wikang Ingles). 2022.
    • "sari or less commonly saree". Merriam-Webster (sa wikang Ingles). 2022.
    • "sari (also saree)". Lexico.com (sa wikang Ingles). 2022. Inarkibo mula sa orihinal noong 14 Agosto 2022.
  2. ↑ Ang pangalan ng kasuotan sa iba't ibang rehiyonal na wika ay kinabibilangan ng:
    • Assam: শাৰী, romanisado: xārī
    • Bengali: শাড়ি, romanisado: śāṛi
    • Gujarati: સાડી, romanisado: sāḍī
    • Hindi: साड़ी, romanisado: sāṛī
    • Kannada: ಸೀರೆ, romanisado: sīre
    • Konkani: साडी, कापड, चीरे, romanisado: sāḍī, kāpaḍ, cīrē
    • Malayalam: സാരി, romanisado: sāri
    • Marathi: साडी, romanisado: sāḍī
    • Nepali: सारी, romanisado: sārī
    • Odia: ଶାଢ଼ୀ, romanisado: śāṛhī
    • Punjabi: ਸਾਰੀ, romanisado: sārī
    • Tamil: புடவை, romanisado: puṭavai
    • Telugu: చీర, romanisado: cīra
    • Urdu: ساڑى, romanisado: sāṛī
  3. 1 2 Annandale, Charles (1892). The Imperial Dictionary and Encyclopedia of Knowledge Unabridged (sa wikang Ingles). Belford Publishing Company. p. 792.
  4. ↑ R. S. McGregor, pat. (1997). The Oxford Hindi-English Dictionary (sa wikang Ingles). Oxford University Press. p. 1003. ISBN 978-0-19-864339-5.
  5. ↑ Monier-Williams, Monier (1995). A Sanskrit-English Dictionary (sa wikang Ingles). Delhi: Motilal Banarsidass. p. 1063. ISBN 978-81-208-0065-6. Nakuha noong 4 Hulyo 2010.
  6. ↑ Kapoor, Subodh (2002). The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Reunion-Satya Yauvana, Volume 20 (sa wikang Ingles). Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 6422 (pg no. starts from 6130). ISBN 978-81-7755-257-7. The etymology of the word sari is from the Sanskrit 'sati', which means strip of cloth. This evolved into the Prakriti 'sadi', and was later anglicised into sari
  7. 1 2 Sachidanand, Sahay (1975) Indian costume, coiffure, and ornament. Chapter 2 'Female Dress', Munshiram Manoharlal publishers Pvt Ltd. pp 31–55 (sa Ingles)
  8. ↑ Prachya Pratibha, 1978 "Prachya Pratibha, Volume 6", p.121 (sa Ingles)
  9. ↑ Agam Kala Prakashan, 1991 "Costume, coiffure, and ornaments in the temple sculpture of northern Andhra", p.118 (sa Ingles)
  10. ↑ Katiyar, Vijai Singh (2009). Indian saris : traditions, perspectives, design (sa wikang Ingles). New Delhi: Wisdom Tree in association with National Institute of Design, Ahmedabad. p. 211. ISBN 9788183281225. Nakuha noong 31 Oktubre 2015.
  11. ↑ "How to wear saree perfectly – Glowpink" (sa wikang Ingles). 26 Marso 2015. Inarkibo mula sa orihinal noong 20 Nobyembre 2015.
  12. ↑ Anita Rao Kashi. "How to Wear a Sari in India" (sa wikang Ingles). World Hum. Nakuha noong 18 Marso 2012.
  13. ↑ "The History of Indian Sarees – Hatena Blog". nidhishekhawat.hatenablog.com (sa wikang Ingles). 13 Pebrero 2020. Nakuha noong 20 Marso 2020.
  14. ↑ Chishti, R̥ta Kapur; Singh, Martand (2010). Saris of India: Tradition and Beyond (sa wikang Ingles). Roli Books, Lustre Press. ISBN 9788174363749.
  15. ↑ "Sari story: How its 108 wearing styles represent India, its people – and their many mutinies". Firstpost (sa wikang Ingles). 2018-03-31. Nakuha noong 2020-09-28.
  16. ↑ Ap, Tiffany (2017-10-12). "Styling the Sari: New Anthology Broadens Sartorial Reach of Indian Garment". Women's Wear Daily (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2020-09-28.
  17. ↑ "Now Banarasi sarees for Taj staff" (sa wikang Ingles). Rediff.com. Nakuha noong 13 Nobyembre 2011.
  18. ↑ Sarah Murray (15 Marso 2005). "How haute couture went on to even greater heights". Financial Times (sa wikang Ingles). p. 4. The nationality of the airline company is often also reflected in the designs of the cabin crew uniforms, such as ... the saris of Air India.
  19. ↑ Akanksha Swarup & Soni Sangwan (20 Abril 2009). "Sari secrets of politicians!". India Today (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 24 Oktubre 2011. Nakuha noong 20 Marso 2012.
  20. ↑ Alkazi, Roshan (1983) "Ancient Indian costume", Art Heritage (sa Ingles)
  21. ↑ Boulanger, Chantal; (1997) Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping, Shakti Press International, New York. (sa Ingles)
  22. ↑ Ghurye (1951) "Indian costume", Popular book depot (Bombay); (Kasama ang mga bihirang larawan ng mga babaeng Namboothiri at Nair noong ika-19 na dantaon na nakasuot ng sinaunang sari na nakalantad ang itaas na bahagi ng katawan) (sa Ingles)
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sari_(damit)&oldid=2191172"