Amerikanong putbol
 Sinalo ni Larry Fitzgerald (nakaasul) ang isa pasa habang dumidepensa si Cortland Finnegan (nakapula) sa Pro Bowl noong 2009. | |
| Pinakamtaas na lupong tagapamahala | International Federation of American Football |
|---|---|
| (Mga) palayaw |
|
| Unang nilaro | Nobyembre 6, 1869 New Brunswick, New Jersey, Estados Unidos (Princeton laban sa Rutgers) |
| Mga katangian | |
| Pakikipagsalamuha | buo |
| Mga kasapi ng koponan | 11 (maaaring malayang palitan ang mga manlalaro ng parehong koponan sa pagitan ng mga down) |
| Kategorya |
|
| Olimpiko | Nagkaroon ng demonstrasyon noong Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1904 at 1932, flag football sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2028 |
Ang Amerikanong putbol o football na tinutukoy lamang bilang football sa Estados Unidos at Canada at kilala rin bilang gridiron football,[nb 1] ay isang palakasang pangkoponan na nilalaro ng dalawang koponan ng labing-isang manlalaro sa isang parihabang field o palaruan na may mga goalpost o posteng tinatarget sa bawat dulo. Ang opensa, ang pangkat na may hawak ng hugis-itlog na putbol, ay sumusubok na umabante pababa sa field sa pamamagitan ng pagtakbo gamit ang bola o paghagis nito, habang ang depensa, ang pangkat na walang pag-aari ng bola, ay naglalayong pigilan ang pagsulong ng opensa at kontrolin ang bola para sa kanilang sarili. Dapat isulong ng opensa ang bola sa hindi bababa sa sampung yarda sa apat na down o paglalaro; kung mabigo sila, ibabalik nila ang putbol sa depensa, subalit kung magtagumpay sila, bibigyan sila ng bagong set o pangkat ng apat na down upang ipagpatuloy ang drive o tuloy-tuloy na opensa. Ang mga puntos ay pangunahin sa pamamagitan ng pagsulong ng bola sa dulong sona o end zone ng kalabang koponan para sa isang touchdown o pagsipa ng bola sa mga goalpost ng kalaban para sa isang field goal. Ang koponan na may pinakamaraming puntos sa pagtatapos ng laro ang mananalo.
Umunlad ang Amerikanong putbol sa Estados Unidos, na nagmula sa palakasan na soccer (na tinatawag din na putbol) at rugby.[3] Nilaro ang unang Amerikanong putbol noong Nobyembre 6, 1869, sa pagitan ng dalawang koponan sa kolehiyo, ang Rutgers at Princeton, gamit ang mga panuntunan batay sa mga patakaran ng soccer noong panahong iyon. Isang hanay ng mga pagbabago sa panuntunan na binalangkas mula 1880 pataas ni Walter Camp, ang "Ama ng Amerikanong Putbol", ang nagtatag ng snap, ang line of scrimmage, labing-isang koponan ng manlalaro, at ang konsepto ng mga down. Ang mga pagbabago sa tuntunin sa kalaunan ay ginawang legal ang forward pass, ginawa ang sonang nyutral, at tinukoy ang laki at hugis ng putbol. Ang isport ay malapit na nauugnay sa Canadiyanong putbol, na umusbong kasabay ng larong Amerikano, bagama't ang mga patakaran nito ay binuo nang hiwalay mula sa mga nasa kay Camp. Karamihan sa mga tampok na nagpapakilala sa Amerikanong putbol mula sa rugby at soccer ay naroroon din sa Canadiyanong putbol. Ang dalawang palakasan ay itinuturing na pangunahing baryante ng gridiron football.
Ang Amerikanong putbol ay ang pinakasikat na palakasan sa Estados Unidos ayon sa mga nanonood ng brodkast. Ang pinakasikat na mga anyo ng laro ay propesyonal at putbol sa kolehiyo, kasama ang iba pang mga pangunahing antas ay ang hayskul at kabataang putbol. Magmula noong 2022[update], halos 1.04 milyong mga atletang nasa hayskul ang naglalaro ng isport sa Estados Unidos, kasama ang isa pang 81,000 atletang nasa kolehiyo sa NCAA at NAIA.[4] Ang National Football League (NFL, literal na Pambansang Liga ng Putbol) ay may isa sa pinakamataas na katamtaman na pagdalo sa anumang propesyonal na ligang pampalakasan sa mundo . Ang larong kampeonato nito, ang Super Bowl, ay kabilang sa mga pinakapinapanood na kaganapang palakasang may klab sa buong mundo. Noong 2022, ang liga ay nagkaroon ng taunang kita na humigit-kumulang $18.6 bilyon,[5] na ginagawa itong pinakamahalagang liga ng palakasan sa mundo.[6] Ang iba pang mga propesyonal at pambaguhan na liga ay umiiral sa buong mundo, subalit ang isport ay walang internasyonal na katanyagan ng iba pang mga Amerikanong isports tulad ng beysbol o basketbol; ang isport ay nagpapanatili ng lumalaking tagasunod sa iba pang bahagi ng Hilagang Amerika, Europa, Brasil, at Hapon.
Hindi tulad ng karamihan sa iba pang mga palakasang may bola, tulad ng basketbol, beysbol, at soccer, ang mga manlalaro ng Amerikanong football ay hindi inaasahang maglaro ng parehong opensa at depensa- kadalasan, ang bawat manlalaro ay nakatalaga sa alinman sa opensa o depensa, at hindi pareho. Dahil dito, ang bawat indibiduwal na manlalaro ay karaniwang naglalaro lamang para sa halos kalahati ng laro at hindi na hihigit pa dito. Sa modernong propesyonal na Amerikanong putbol, napakabihira, bagama't may nabalitaan, para sa mga manlalaro na maglaro ng parehong opensa at depensa. Ang mga manlalaro na naglalaro sa magkabilang panig ng bola ay mas karaniwan sa putbol sa hayskul at kolehiyo.
Mga pananda
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ "Gridiron" Naka-arkibo 2017-11-07 sa Wayback Machine., MacMillan Dictionary (sa Ingles)
- ↑ "gridiron football (sport)". Britannica Online Encyclopedia (sa wikang Ingles). britannica.com. Inarkibo mula sa orihinal noong Hunyo 14, 2010. Nakuha noong Hulyo 13, 2010.
- ↑ "Nov 12 Birth of pro football | Pro Football Hall of Fame". pfhof (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Agosto 20, 2024. Nakuha noong Mayo 16, 2024.
- ↑ "Football by the Numbers". National Football Foundation (sa wikang Ingles). Hulyo 25, 2023. Inarkibo mula sa orihinal noong Agosto 20, 2024. Nakuha noong Enero 11, 2024.
- ↑ "NFL revenue 2022". Statista (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Agosto 20, 2024. Nakuha noong Enero 11, 2024.
- ↑ Ozanian, Mike (Abril 24, 2024). "The World's 50 Most Valuable Sports Teams 2023". Forbes (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong Enero 19, 2024. Nakuha noong Disyembre 1, 2024.