Siyokoy (lingguwistika)
Ang siyokoy ay isang katawagan na tumutukoy sa mga salita sa wikang Filipino na waring hinango sa parehong mga wikang Ingles at Kastila. Nilikha ni Virgilio Almario ang katawagang ito.[1] Sa ilalim ng kaniyang pamamahala, itinuring ng Komisyon sa Wikang Filipino na hindi wasto ang mga salitang siyokoy at hindi pinahintulutan ang paggamit ng mga ito.
Kaligirang pangkasaysayan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang katawagang siyokoy ay nilikha ni Virgilio Almario, Pambansang Alagad ng Sining na dating tagapangulo ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF).[2] Hinango ang katawagan sa "siyokoy" na isang nilalang sa mitolohiyang Pilipino.[3]
Ginagamit ang katawagang ito upang ilarawan ang mga pinaghalong salita na "hindi Kastila at hindi rin Ingles" at sinasabing malimit na nililikha ang mga ito ng mga taong may pinag-aralan na nais na gamitin ang mga salita na waring tunog-Kastila ngunit hindi alam ang tamang katumbas ng salitang iyon sa wikang Kastila. Una itong napansin noong pinasikat ng mamamahayag sa radyo na si Rod Navarro ang salitang "konsernado" na Kinastilang anyo ng salitang Ingles na concerned (nababahala). Iginiit ng KWF na dapat "konsernido" ang salitang Filipino nito, dahil concernido ang katumbas na salita nito sa Kastila.[2]
Mabilis ang paglaganap ng mga salitang siyokoy dahil sa paggamit nito ng mga tanyag na tao, mamamahayag, manunulat at akademiko na may kaunting kaalaman sa wikang Kastila.[2] Bilang tugon sa paglaganap ng mga ito, binuo ang KWF Manwal sa Masinop na Pagsulat, na isinulat ni Almario bilang tagapangulo ng KWF.[2] Bagaman pinupuna ang mga salitang siyokoy mula pa noong 1976, mas bukas si Almario sa mga salitang jejemon at bekimon, na kaniyang inilalarawan bilang "may pinag-aralang wika" na nilayong mauunawaan ng lahat at hindi "panghabambuhay na mga wika".[1]
Mga pagpipilian
[baguhin | baguhin ang wikitext]Sa halip na gumamit ng mga salitang siyokoy, iminumungkahi ni Almario na sumangguni sa isang diksiyonaryong Ingles–Espanyol at hanguin ang salitang Filipino mula sa katawagang Kastila. Mas nanaisin din niya na tuwirang gumamit ng mga terminolohiyang Ingles ang mga gumagamit ng Filipino kung hindi nila alam ang katumbas ng mga salitang iyon sa Kastila. Ang higit na mabuting paraan ay ang paggamit ng mga umiiral na salitang Filipino tulad ng "larawan" para sa salitang image, sa halip ng salitang siyokoy na "imahe" (ang wastong salita nito, maliban sa "larawan", ay "imahen").[2]
Mga halimbawa
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang mga sumusunod ay mga halimbawa ng mga salitang siyokoy, ang mga katumbas ng mga ito sa Ingles at Kastila, gayundin ang wastong katumbas sa wikang Filipino na iminungkahi ni Almario o ng KWF.
| Salitang siyokoy (sa Filipino) | Kastila | Ingles | Wastong Filipino[1][2] (sa mungkahi ng KWF) | Katutubong katumbas[2][3] |
|---|---|---|---|---|
| aspeto | aspecto | aspect | aspekto | mukha / dako |
| dayalekto | dialecto | dialect | diyalekto / dayalek | wikain |
| dayalogo | diálogo | dialogue | diyalogo / dayalog | pag-uusap |
| endorso | endoso | endorse | endoso | piliin / ipagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat |
| imahe | imagen | image | imahen | larawan / hulagway (Seb.) |
| kontemporaryo | contemporáneo | contemporary | kontemporaneo / kontemporanyo | kapanahon / napapanahon |
| pesante | paisano | peasant | – | magbubukid / magsasaka |
| prayoridad | prioridad | priority | priyoridad / prayoriti | pagkauna / karapatang mauna |
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ 1.0 1.1 1.2 "Nauna pa sa 'Jejemon' at 'Bekimon:' Ang 'Siyokoy' sa wikang Filipino". GMA News (sa wikang Filipino). Agosto 19, 2010. Nakuha noong Setyembre 26, 2021.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 Komisyon sa Wikang Filipino (2014). KWF Manwal sa Masinop na Pagsulat (PDF) (sa wikang Filipino). Maynila: Komisyon sa Wikang Filipino. pp. 20–21. ISBN 978-971-0197-34-7.
- ↑ 3.0 3.1 Morrow, Paul (Hunyo 15, 2003). "Mga Salitan Siyokoy". paulmorrow.ca (sa wikang Filipino). Nakuha noong Abril 9, 2022.