Pumunta sa nilalaman

Susenyos I

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Susenyos I
ቀዳማዊ ዐፄ ሱስንዮስ
Negusa Nagast

Kontemporaneong imahen ng pagtanggap ni Haring Susenyos I ng Etiopia ang Patriyarkang Latina na si Afonso Mendes
Emperador ng Etiopia
Panahon 1607–1632
Koronasyon 18 Marso 1608[1]
Sinundan Yaqob
Sumunod Fasilides
Anak Kanafra Krestos[2]
Fasilides[2]
Claudius[2]
Markos[2]
Wangelawit[2]
Malakotawit[2]
Galilawit[2]
Buong pangalan
Sisinios, Sisinnius, Socinios,[3] Sociniós,[3] Socinius,[3] Sousnyos[3] Susənyos, Susénius,[3] Susenyos,[4] Sūsĕnyōs,[3] Susinyos,[3] Susneus[3] or Susneyos[5]
Ama Abeto Fasil
Ina Hamalmal Warq
Kapanganakan 1571,[5] 1572,[3] or 1575[4]
Gojjam, Imperyong Etiope
Kamatayan 17 Setyembre 1632(1632-09-17) (59–60 taong gulang) 
Dangaz, Ethiopian Empire[6]
Libingan Church of Ganata Iyasus, Azazo[6]
Pananampalataya
Mga guho ng Palasyo ni Susenyos

Si Susenyos I (Ge'ez: ሱስንዮስ Sūsinyōs ; c. 1571[7] – 17 Setyembre 1632), kilala rin bilang Susenyos na Katoliko, ay Emperador ng Etiopia mula 1607 hanggang 1632, at isang miyembro ng dinastiyang Salomoniko. Ang kaniyang mga pangalan sa trono ay Seltan Sagad at Malak Sagad III.[8]

Siya ay anak ni Abeto Fasil, apo ni Abeto Yakob at apo sa tuhod ni Dawit II. Dahil dito, habang itinatala ng ilang awtoridad si Susenyos bilang miyembro ng dinastiyang Salomoniko, itinuturing naman siya ng iba—sa halip na ang kanyang anak na si Fasilides —bilang tagapagtatag ng linya ng mga Gondar ng dinastiya (na, gayunpaman, sa huli ay isang subset ng dinastiyang Salomoniko).

Ang buhay ni Susenyos ay kilala sa pamamagitan ng kaniyang kronika, na isinulat ng ilang opisyal na manunulat (sehafe te'ezaz). Ang mga Heswita, na malapit na nauugnay sa paghahari ni Susenyos, ay nag-iwan din ng maraming dokumento tungkol sa kanilang misyon sa Etiopia.[4]

Inilarawan ni Manuel de Almeida, isang Portuges na Heswita na nanirahan sa Etiopia noong panahon ng paghahari ni Susenyos, ang emperador bilang "matangkad na may mga katangian ng isang lalaking may mataas na kalidad, malalaki at guwapong mga mata, at isang malaki at maayos na balbas. Nakasuot siya ng tunika na gawa sa pulang pelus hanggang tuhod, mga kalson na estilong Moro, isang sintas o sinturon na gawa sa maraming malalaking piraso ng pinong ginto, at isang panlabas na amerikana ng damasko na may parehong kulay, tulad ng isang capelhar. "[9]

Inilarawan siya ng Espanyol na Heswita na si Pedro Paez bilang "matangkad at maayos ang pangangatawan, may malalaking mata, matangos na ilong at manipis na labi, masayang ekspresyon at maitim na kutis. Siya ay napakabuti ng ugali at may magagandang katangian; siya ay napakaingat, isang dakila at matapang na kapitan, tuso at may karanasan sa mga usapin ng digmaan, dahil ginugol niya ang halos buong buhay niya rito, at ginawa niyang tungkulin ang pamamahala sa isang hukbo. Siya ay napakabukas-palad, palakaibigan at isang taong may salita ng isang hari, dahil walang makikitang pagkakamali sa kaniyang sinasabi o pangako, na isang bagay na bihira sa Etiopia"[10]

Angkan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mula sa lahing Amhara, si Susenyos ay isinilang kina Hamalmal Warq, ang anak na babae ng isang pinuno ng probinsya mula sa maharlikang pamilya ni Shime,[12] at Abeto Fasil na anak ni Prinsipe Abeto Yaeqob, na siya namang anak ni Haring Dawit II (naghari noong 1507–1540).[13][4][5]

Si Susenyos ang bunso sa limang anak na lalaki ng kanyang ina. Ang kanyang mga kapatid na sina Se'ela Krestos, Make'd Krestos, Yamana Krestos, at Afa Krestos ang humawak ng pinakamahalagang posisyon noong panahon ng kanyang paghahari.[14][3]

Maagang buhay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong bata pa siya, isang grupo ng mga mandarambong na Oromo ang bumihag sa kaniya at pinatay ang kaniyang amang si Abeto Fasil at ilan pang iba. Nanirahan si Susenyos kasama ng mga Oromos nang mahigit dalawang taon kung saan niya natutunan ang kanilang wika at mga kaugalian. Siya ay iniligtas ni Dejazmach Asbo noong 1585 sa isang kampanyang militar laban sa mga Oromos na pinamumunuan ni Emperador Sarsa Dengel, ang kaniyang tiyuhin.[5][4]

Nang mailigtas siya, ipinagkatiwala si Susenyos sa pangangalaga ng Dowager Emperatris (Reyna Ina) na si Admas Mogasa, na siyang nangasiwa sa kanyang maagang edukasyon. Ang Reyna Ina ay ina ni Sarsa Dengel at balo ni Emperador Menas, at tiyahin ni Susenyos. Upang masuportahan niya ang kaniyang sarili, ibinalik sa kaniya ng reyna ina ang mga lupang (gult) na dating hawak ng kaniyang ama sa Gojjam.[5][4]

Paghahari

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Si Susenyos ay naging Emperador kasunod ng pagkatalo kay Za Selasse, at noong ika-10 ng Marso 1607, si Yaqob sa Labanan sa Gol sa katimugang Gojjam.[15]:259Pagkatapos ng kaniyang pagkatalo, si Za Sellase ay naging tagasuporta ni Susenyos, ngunit nakipaghiwalay kay Susenyos noong mga unang taon ng kanyang paghahari, at nabilanggo sa isang amba sa Guzamn. Pagkalipas ng isang taon, nakatakas si Za Selassie at namuhay bilang isang tulisan o shifta sa loob ng isang taon hanggang sa siya ay mapatay ng isang magsasaka, na nagpadala ng kanyang ulo sa Emperador.[16]:287–289Sa kaniyang unang paghahari, natalo siya ng mga rebeldeng Hadiya na pinamumunuan ni Sidi Mohammed sa Labanan ng Hadiya.[17]

Paghahalili

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong 1630, pagkatapos ng mga taon ng rebelyon, ipinroklama ni Sarsa Krestos, Virrey ng Begemder, ang anak ni Susenyos na si Fasilides, bilang emperador; si Sarsa Krestos ay agad na nahuli at binitay. Sa kabila nito, nanatiling maayos ang relasyon ng mag-ama.[18] Matapos ipahayag ang kanyang pagpapakita ng pagpaparaya, sumuko si Susenyos sa trono pabor kay Fasilides. Siya ay inilibing sa simbahan ni Genneta Iyasus.

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Budge, E. A. Wallis (1928). A History of Ethiopia: Nubia and Abyssinia (Volume 2). London: Methuen & Co. p. 385.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Budge-384); $2
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Budge, Ernest Alfred Thompson Wallis (1966). A history of Ethiopia, Nubia & Abyssinia. According to the hieroglyphic inscriptions of Egypt and Nubia, and the Ethiopian chronicles. London, Oosterhout: Methuen (1928), N.B. Anthropological Publications (1966). pp. 383–397. OCLC 874381390.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Akyeampong, Emmanuel Kwaku; Gates, Henry Louis (2012). Dictionary of African biography. Bol. 5. Oxford: Oxford University Press. pp. 468–469. ISBN 9780195382075. Maling banggit (Invalid na <ref> tag; maraming beses na binigyang-kahulugan ang pangalang "African468" na may iba't ibang nilalaman); $2
  5. 1 2 3 4 5 6 Ofosu-Appiah, L.H (1977). Dictionary of African biography. Encyclopaedia Africana. New York: Reference Publications. pp. 131–132. ISBN 9780917256011. Maling banggit (Invalid na <ref> tag; maraming beses na binigyang-kahulugan ang pangalang "Africanbio131" na may iba't ibang nilalaman); $2
  6. 1 2 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Burke46); $2
  7. ↑ Other sources give differing year of birth such as 1571,[5] 1572[3] 1575[4]
  8. ↑ Susenyos had the throne names Seltān Sagad and Malak Sagad, each having practically the same meaning.[3]
  9. ↑ Beckingham, C.F., and G.W.B. Huntingford.
  10. ↑ Pennec, Hervé; Boavida, Dr Isabel; Ramos, Dr Manuel João (2013-07-28). Pedro Páez's History of Ethiopia, 1622: Volumes I-II (sa wikang Ingles). Ashgate Publishing, Ltd. p. 204. ISBN 978-1-4094-8281-9.
  11. ↑ "Shime, Amhara Region, Ethiopia". mindat.org.
  12. ↑ Shime is located in modern day South Gondar Zone, near Nefas Mewcha then part of Begemder.[11]
  13. ↑ Danver, Steven L (2015). Native Peoples of the World: An Encyclopedia of Groups, Cultures and Contemporary Issues. Routledge. p. 16. ISBN 9781317464006.
  14. ↑ Dombrowski, Franz Amadeus (1984). Sven Rubenson (pat.). Proceedings of the seventh International Conference of Ethiopian Studies : University of Lund, 26–29 April. Addis Abeba [Ethiopia], East Lansing, Michigan: Institute of Ethiopian Studies, African Studies Center, Michigan State University. pp. 233–241. OCLC 38767663.
  15. ↑ James Bruce, Travels to Discover the Source of the Nile, vol.
  16. ↑ James Bruce, Travels to Discover the Source of the Nile (1805 ed.), vol.
  17. ↑ Hassen, Mohammed. Oromo of Ethiopia (PDF). University of London. p. 335.
  18. ↑ Paul B. Henze, Layers of Time (New York: Palgrave, 2000), pp. 98ff

Karagdagang babasahin

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Richard KP Pankhurst. Ang Ethiopian Royal Chronicles . Addis Ababa: Oxford University Press, 1967.
  • EA Wallis Budge. Isang Kasaysayan ng Ethiopia: Nubia at Abyssinia, 1928. Oosterhout, Netherlands: Mga Publikasyon ng Antropolohiya, 1970.

Padron:Emperors of Ethiopia

Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Susenyos_I&oldid=2199102"