Pumunta sa nilalaman

Tayabasing Tagalog

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Tagalog ng Tayabasin)
Tayabasing Tagalog
Tagalog ng Quezonin
Tayabasin
ᜆᜌᜊᜐᜒᜈ᜔
Ang salitang "Tayabasin" na nakasulat sa titik-Baybayin na may pahalang na virama ("pangaltas").
Katutubo saPilipinas
RehiyonQuezon
EtnisidadMga Tagalog
Katutubo
Quezonin | Tayabasin
Pamilya
PagsulatLatin (Abakada or Alpabetong Filipino);
Baybayin (nag-iibayo)
Mga kodigong pangwika
ISO 639-3–
Glottologtaya1253

Ang Tayabas Tagalog (ᜆᜌᜊ ᜆᜄᜎᜓ), na kilala rin bilang Tayabasin (ᜆᜌᜊᜐᜒ), ay anyo ng Tagalog na pangunahing sinasalita ng mga Tagalog na katutubo sa Lalawigan ng Quezon (matandang Lalawigang Tayabas). Ang diyalektong ito ay luminang sa paglipas ng panahon at mayroong maraming natatanging mga salita at katangian na nahubog ng kasaysayan at pamanang kultura ng lalawigan.[1][2][3] Hindi tulad ng mas karaniwang Tagalog na sinasalita sa Maynila, ang Tayabasin ay nagtataglay pa rin ng maraming tradisyunal na elemento ng wika.[4] Gayundin, ang mga bayan sa loob ng lalawigan ay may kani-kaniyang mga baryasyon ng lokal na mga salita, na nagdadagdag sa wikaing pagkasari ng lugar. [5]

Pagpapangalan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Tayabas Tagalog ay ipinangalan mula sa lumang pangalan ng Quezon, "Tayabas," at ang pangunahing wika na ginagamit sa lugar, "Tagalog." Si E. Arsenio Manuel, ang Dekano ng Antropologong Filipino, ay nagsagawa ng isang lexicograpikong pag-aaral sa diyalektong ito at tinawag itong Tayabas Tagalog. Bago pa man ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang terminong "Tayabasin" ay karaniwan nang ginagamit upang tukuyin ang diyalekto o ang mga tao ng lalawigan.[6][7][8]

Mga bokabularyong diyalektal

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Tayabas Tagalog ay nagtatampok ng libu-libong katutubong salita na wala sa Bulacan-Manila Tagalog, ayon sa dokumentasyon ng lexicograpikong pag-aaral ni Dr. E. Arsenio Manuel. [9] Karamihan sa bokabularyong diyalekto ng Tayabasin ay matatagpuan sa Vocabulario De Lengua Tagala, ang unang diksyunaryong Espanyol-Tagalog na isinulat noong 1613. Ibig sabihin nito, ang mga salitang napanatili sa Tayabas Tagalog ay ginagamit na bago pa man sakupin ng mga Kastila ang Pilipinas. Maraming lokal na manggagawang pangkultural (cultural workers) ang may koleksyon din ng mga salita mula sa kanilang mga bayan sa Quezon, na nagpapakita ng wikaing pagkasari sa lalawigan.[10]

Ingles Karaniwang Tagalog Tayabas Tagalog (Quezon)
invite yaya akit
fight away babag
bunch of coconuts buwig ng niyog bagaybay
a tool used for scraping coconut meat kayuran o kudkuran ng niyog kabyawan
cloud/ nimbus ulap/ulap-ulan dag-im
handrail hawakan sa hagdan guyabnan
scythe kawit halabas
throw in the fire ilagay sa apoy isugba
remote area/ farm kabukiran, rural na lugar linang
young coconut buko mura
skewer pantuhog tindagan

Mga piling salitang Quezonin o Tayabasing Tagalog (Nakatuon sa salitang Lucenahin)[11][12][13]

Anyo ng panitikan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang salitang “awit” sa Tagalog ay pangunahing nangangahulugang “kanta.” Ito ay ginagamit bilang pangkalahatang termino para sa iba't ibang uri ng mga kanta. Sa Lalawigan ng Quezon, ang Tayabas "awit" ay natatangi dahil sa labindalawang pantig na mga berso at ang kaugnayan nito sa sayaw. Ito ay karaniwang ipinapakita sa mga pagtitipong panlipunan at mga selebrasyon, tulad ng kasalan at binyagan.[14]

Mga halimbawa ng sipi mula sa Tayabas Tagalog Awit Fragments 'Awit sa Pagpapatulog ng Bata.' Ang hele o oyayi na ito ay tradisyunal na inaawit upang patulugin ang mga bata sa pamamagitan ng banayad at nakakapagpakalma na himig nito.[15]

Naito na naman ang bangkang may kangkong,

Kasama si Neneng sa pagbabakasyon

Saya ay maskota, tapis at patadyong,

Baro, bitubito, panyong layronlayron.

Ikaw pala Neneng ay maraming damit

Purongpurong sutla habing kamarines;

Sino ang magdadala, sino ang magbibitbit?

Si Donya Mariya, anak ni Don Felis.

Pasilip na sipi mula sa "KAPAG NAIBIG at Iba pang mga Tula" ni Abel Cribe ng Mulanay, Quezon.[16]

Inayakap kami

ng maalinsangang hangin

habang inaawitan

ng nagambingang tubig-dagat

at buhangin sa aplayang

panakanakang inasabayan

ng mga ugong

ng sasakyang nagadinaan

sa aming likuran.

Mga kaugnay na pahina

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Manuel, E. Arsenio (1971). A Lexicographic Study of Tayabas Tagalog of Quezon Province (sa Ingles). Diliman Review.
  2. ↑ "Tayabas Tagalog". OpinYon News (sa Ingles). 2023-01-12. Nakuha noong 2024-07-09.
  3. ↑ Philippine Humanities Review (sa Ingles). College of Arts and Letters, University of the Philippines. 1984.
  4. ↑ Manuel, E. Arsenio (1971). A Lexicographic Study of Tayabas Tagalog of Quezon Province (sa Ingles). Diliman Review.
  5. ↑ Gesumariajose (2013-06-28). "Gem of the Philippines: LOPEZ LINGO: intersection with, and peculiarities from TAYABAS TAGALOG". Gem of the Philippines. Nakuha noong 2024-07-09.
  6. ↑ Manuel, E. Arsenio (1971). A Lexicographic Study of Tayabas Tagalog of Quezon Province (sa Ingles). Diliman Review.
  7. ↑ "Tayabas Tagalog". OpinYon News (sa Ingles). 2023-01-12. Nakuha noong 2024-07-09.
  8. ↑ Philippine Humanities Review (sa Ingles). College of Arts and Letters, University of the Philippines. 1984.
  9. ↑ Manuel, E. Arsenio (1971). A Lexicographic Study of Tayabas Tagalog of Quezon Province (sa Ingles). Diliman Review.
  10. ↑ "Celebrating Heritage". OpinYon News (sa Ingles). 2023-05-18. Nakuha noong 2024-09-16.
  11. ↑ Balagtas, A.O. (2002). Diksyunaryo ng mga Salitang Lucenahin. Lucena City.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  12. ↑ "Salitang Lucenahin: A guide to Lucena City's Local Lingo | Lucenahin | Lucena City Community Website" (sa Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 2024-07-09. Nakuha noong 2024-07-09.
  13. ↑ "Quezon Provincial Library". www.facebook.com. Nakuha noong 2024-07-09.
  14. ↑ Manuel, E. Arsenio (1958). "Tayabas Tagalog Awit Fragments from Quezon Province". Folklore Studies. 17: 55–97. doi:10.2307/1177378. JSTOR 1177378.
  15. ↑ Manuel, E. Arsenio (1958). "Tayabas Tagalog Awit Fragments from Quezon Province". Folklore Studies. 17: 55–97. doi:10.2307/1177378. JSTOR 1177378.
  16. ↑ "KAPAG NAIBIG at Iba pang mga Tula". Goodreads (sa Ingles). Nakuha noong 2025-02-04.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Tayabasing_Tagalog&oldid=2187080"