Pumunta sa nilalaman

Talaan ng mga bathala ng buwan

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang isang bathala ng buwan o diwata ng buwan ay isang diyos na kumakatawan sa Buwan, o isang aspeto nito. Sa maraming sinaunang kultura sa buong mundo, ang buwan ay itinuturing na isang makapangyarihang nilalang o diyos na may malaking impluwensya sa kalikasan, panahon, at buhay ng tao. Ang mga diyos ng buwan at ang pagsamba sa Buwan ay matatagpuan sa halos buong kasaysayan sa iba't ibang anyo. Narito ang isang talaan ng mga diyos ng buwan:


Buwan sa relihiyon at mitolohiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Maraming kultura ang tahimik na nag-uugnay sa 29.5-araw na siklo ng buwan sa siklo ng regla ng kababaihan, na makikita sa magkatulad na ugat ng mga salitang "menstruation" at "moon" sa iba't ibang pamilya ng wika.[1] Hindi ito laganap sa lahat, gaya ng ipinapakita ng katotohanang hindi lahat ng mga diyos ng buwan ay babae. Gayunpaman, maraming kilalang mitolohiya ang may diyosa ng buwan, kabilang ang Griyegang diyosa na si Selene, Romanong diyosa na si Luna, diyosang Tsino na si Chang'e, at diyosang Maya na si Coyolxauhqu, na ang pagpugot ng ulo ay maaaring sumasagisag sa isang lunar eclipse.[2] Ilang mga diyosa tulad nina Artemis, Hecate, at Isis ay hindi orihinal na may kaugnayan sa buwan, at nakuha lamang ito kalaunan dahil sa pagkakabuo ng paniniwala sa Greko-Romanong diyos ng buwan na sina Selene/Luna.[3][4]

Chandra, lalaking diyos ng buwan, British Museum, ika-13 siglo, Konark


Karaniwan din ang mga lalaking diyos ng buwan, tulad nina Sin ng mga Mesopotamian, Khonsu ng mga Egyptians (o ang mas naunang diyos ng buwan na si Iah), Mani ng mga Germanic tribes, Tsukuyomi ng mga Hapones, Igaluk/Alignak ng mga Inuit, at ang Hindu na diyos na si Chandra. Ang orihinal na diyos ng buwan sa Proto-Indo-European na relihiyon, *Meh₁not ay lumilitaw na lalaki, na may maraming posibleng mga inapo kabilang ang tauhang Homeric na si Menelaus.[kailangan ng sanggunian] Karaniwang may mga diyosang araw sa mga kulturang may lalaking diyos ng buwan. Eksepsyon dito ang Hinduism at animismo ng Pilipinas na parehong may lalake at babaeng aspeto ng mga diyos ng araw. Sa panahon bago dumating ang mga kolonisador, ang mga lipunang Pilipino ay nagsagawa ng animismo, kung saan ang kalikasan ay pinaniniwalaang pinaninirahan ng mga espiritu at diyos-diyosan, kabilang ang parehong lalaki at babaeng diyos ng buwan—isang kakaibang katangian ng mitolohiyang Pilipino kumpara sa ibang kultura kung saan kadalasang babae ang personipikasyon ng buwan. Sa pagsanib ng mga impluwensyang Hindu-Budista, minsang nagsama o nagbago ang katutubong paniniwala.[5][6][7]

Ang mga sinaunang Ehipsiyo ay may ilang mga diyos ng buwan kabilang sina Khonsu at Thoth, bagaman si Thoth ay mas komplikadong diyos.[8] Si Set ay kumakatawan sa buwan sa sinaunang kalendaryong Ehipsiyo.[9] Sa relihiyong Bakongo, ang diyosa ng lupa at buwan na si Nzambici ay kapareha ng diyos ng araw na si Nzambi Mpungu.[10] Sina Metztli, Coyolxauhqui at Tēcciztēcatl ay pawang mga diyos ng buwan sa relihiyong Aztec.

Disko na nagpapakita ng pira-pirasong katawan ni Coyolxāuhqui (Coyolxauhqui Stone, c. 1473 CE)


Sa relihiyong Manikeo, si Hesukristo ay sinasamba bilang diyos ng buwan, madalas na tinatawag na Hari ng Buwan, o simpleng Jesus ang Buwan.

Maraming kultura ang inuugnay ang oras batay sa Buwan kaysa sa Araw. Pinananatili ng kalendaryong Hindu ang integridad ng buwang lunar at ang diyos ng buwan na si Chandra ay may relihiyosong kahalagahan sa maraming pista ng Hindu (hal. Karwa Chauth, Sankashti Chaturthi, at tuwing may eclipse).[11] Kilala rin ang mga sinaunang tribong Aleman at mga taong kanilang nakasama gaya ng Baltic Finnic peoples sa paggamit ng kalendaryong lunar.[12] Ang mga kalendaryong tulad ng Runic calendar ay nagtatakda ng simula ng taon sa unang kabilugan ng buwan pagkatapos ng pinakamaikling araw ng taon.[13]


Relihiyong Hinduismo

[baguhin | baguhin ang wikitext]
larawan ng lalaking diyos ng buwan na si Chandra noong 18th na siglo mula sa Rajasthan
  • Chandra

Si Chandra ang pangunahing diyos ng Buwan sa Hinduismo. Siya ang lalaking diyos na Inilalarawan bilang isang magandang diyos na kumikislap, nakasakay sa karwaheng hinihila ng mga puting kabayo o usa.[14][15][16][17] Minsan sya rin ay tinatawag na Chandradeva o Soma. Si Chandra ang personipikasyon ng Buwan sagisag ng kapanatagan, lamig, pagkamayabong, at paglipas ng panahon. May asawa siyang 27 Nakshatra (mga anak na babae ni Daksha, na kumakatawan sa mga bituin sa kalangitan).Isa rin siya sa Navagraha o siyam na diyos ng mga planeta at bituin sa Astrolohiya o Hindu astrology.[18]

  • Anumati

Si Anumati ay isang diyosa ng Buwan at espirituwalidad. Sa mitolohiya ang kanyang sinasakyan kapag siya ay bumababa sa lupa mula sa langit ay isang itim na usa. Madalas isalarawan bilang napakaganda at maputing batang babae. Sa Sanskrit at wikang Hindi, ang ibig sabihin ng pangalan niya ay “pahintulot” o “pagbibigay ng pahintulot.”[19][20]

Relihiyong Buddismo

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Candia Devaputta

Si Cadia ay isang taga langit at isa sa mga diyos ng buwan sa buddismo.Lumalabas sa Candimā Sutta (Saṃyutta Nikāya 2.9). Siya ay isang diyos (deva) ng buwan na minsang nahuli ng halimaw na si Rāhu. Ayon sa mga sutra siya ay maputi at nagliliwanag at mukhang batang lalaki. Sa mga sining madalas inilalarawan ng sakay ng karwahe na hila ng mga puting kabayo.[21][22][23][24]

  • Candra

Si Candra ay lalaking diyos ng buwan sa Buddismo na kinuha o hango mula sa Hindu tradisyon at pumasok sa panini Buddhismo. Karaniwang nilalarawan bilang Magandang lalaki o binata na may napaka puti o mapusyaw ang balat, sing puti at nagliliwanag gaya ng buwan. May hawak na sa sagradong padma sacred lotus o minsan isang palo. May hugis buwan sa noo. Sa mga sinaunang larawang inukit (hal. sa Gandhāra), siya at si Sūrya (araw) ay nakikitang nasa tabi ng Buddha bilang tagapagtanggol.[25][26][27][28][29]

  • Candraprabha Bodhisattva

Si Candraprabah ay ang munting diyos ng liwanag ng buwan sa buddismo. Isang Bodhisattva sa Mahāyāna na palaging kasama ni Sūryaprabha (Bodhisattva ng sinag ng araw). Sa Shinto-Buddismo ng mga Hapones siya ay tinatawag na Gakko Busatso. Karaniwang makikita kasama ng Bhaiṣajyaguru (Medicine Buddha). Kadalasang nialarawan na may suot ang korona na may simbolo ng buwan. May hawak na bilog na hiyas (moon jewel) o puting padma o lotus.Napapaligiran ng banayad na puting liwanag. Mukhang bata, mahinhin, at naka-suot ng puti at magarang kasuotan.[30][31] [32] [33]

Relihiyong Shinto

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Bihirang sining ng lalaking diyos ng buwan ng Hapon na si Tsukuyomi-no-Mikoto

Sa Relihiyong Shinto si Tsukuyomi ang espritu at diyos ng buwan, Si Tsukuyomi-no-Mikoto (月読命 / 月夜見尊)siya ang pangunahin at diyos ng buwan sa Shintō. Ang pangalan niya ay ibig sabihin ay “Nagbabasa o tumitingin sa buwan.”[34]Madalas tawagain Tsukuyomi (ツクヨミ, 月読) o Tsukiyomi at ilarawan bilang napakagandang lalaki at tinatawag ding binatang nagbabasa o nagmamasid mula sa buwan[35] Isa siya sa tatlong mahalagang diyos na ipinanganak mula sa paglilinis ni Izanagi (kasama sina Amaterasu diyosa ng araw, at Susanoo diyos ng bagyo). Kadalasan itinuturing siyang lalaking diyos, pero minsan walang tiyak na kasarian. Madalas ilarawan bilang napakagandang lalaki na may napakaputing balat at mahaba at itim na itim na buhok Sa paniniwalang Shito Sakop niya ang Gabi at panahon ng buwan,daloy ng tubig at dagat maging ang kalendaryo at pagtatanim.[36][37][38][39]

Mga diyos ng Buwan sa Mitolohiyang Hapones

[baguhin | baguhin ang wikitext]
imaheng estatwa ni Gakko Bosatsu ang munting diyos ng liwanag ng buwan sa Shinto at Budismo
  • Tsukuyomi-no-Mikoto

Ang pangunahing diyos ng Buwan sa relihiyong Shinto at mitolohiyang Hapones. Kapatid nina Susanoo at Amaterasu. [40]Madalas tawagain Tsukuyomi (ツクヨミ, 月読) o Tsukiyomi at ilarawan bilang napakagandang lalaki at tinatawag ding binatang nagbabasa o nagmamasid mula sa buwan[41][42][37]

  • Kaguya-hime

Si Kaguya ang dalagang nasa Buwan, isang prinsesa na bantog dahil sa kanyang kagandahan, maputing kutis at mahabang itim na buhok, mula sa sinauna at tandyag na alamat na Mananabas ng Kawayan. Sya ang espiritung sagisag ng kagandahan at kaputian ng buwan.[43][44][45]

  • Gakkō Bosatsu

Si Gaku Bustatsu o Gakko Bosatsu ay isang munting na diyos ng liwanag ng buwan sa relihiyon at mitolohoyang Shinto at Buddismo at tinatawag na “Bodhisattva ng liwanag ng Buwan,” mula sa tradisyong Budista. Nilalarawan bilang batang lalaki na maputing balat na tila sutla at may itim at mahaba na buhok kapag nag aanyong tao at may hawak na bughaw na padma o lotus [46][47][48]

Si Prinsesa Kaguya ang Dalagang nasa Buwan o Dalagang nagmula sa Buwan sa mitolohiya ng mga Hapones. 1888 printa ni Yoshitoshi.

Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Pilipino

[baguhin | baguhin ang wikitext]


  • Kabigat (mitolohiyang Bontok): diyosa ng buwan na siyang pumutol ng ulo ng anak ni Chal-chal; ang kanyang ginawa ang pinagmulan ng pamumugot ng ulo[49]
  • Bulan (mitolohiyang Ifugao): diyos ng buwan ng gabi na namamahala sa gabi[50]
  • Diyos ng Buwan (mitolohiyang Ibaloi): diyos na nang-asar kay Kabunian dahil wala pa siyang asawa[51]
  • Delan (mitolohiyang Bugkalot): diyos ng buwan, sinasamba kasama ng araw at mga bituin; kaayon ni Elag; sa tuwing sila ay nag-aaway, minsan tinatakpan ni Elag ang mukha ni Delan, dahilan ng iba’t ibang hugis ng buwan; tagapagbigay ng liwanag at paglago[52]
  • Bulan (mitolohiyang Ilocano): diyos ng buwan ng kapayapaan na umaliw kay Abra na nagdadalamhati[53]
  • Bulan (mitolohiyang Pangasinense): masayahin at malikot na diyos ng buwan, na ang madilim na palasyo ang pinagmulan ng walang hanggang liwanag na naging mga bituin; gumagabay sa mga magnanakaw[54]
  • Asawa ni Mangetchay (mitolohiyang Kapampangan): asawa ni Mangetchay na nagsilang ng kanilang anak na babae na ang kagandahan ang nagpasiklab ng dakilang digmaan; naninirahan sa Buwan[55]
  • Mayari (mitolohiyang Kapampangan): diyosa ng buwan na lumaban sa kanyang kapatid na si Apolaqui[56]
  • Apûng Malyari (mitolohiyang Kapampangan): diyos ng buwan na naninirahan sa Bundok Pinatubo at pinuno ng walong ilog[57]
  • Mayari (mitolohiyang Tagalog): diyosa ng buwan;[58] minsan inilalarawan na may isang mata lamang;[59] pinuno ng mundo tuwing gabi at anak ni Bathala[60]
  • Dalagang nasa Buwan (mitolohiyang Tagalog): ang dalaga ng buwan[61]
  • Dalagang Binubukot (mitolohiyang Tagalog): ang nakakulong na dalaga sa buwan[61]
  • Hindi Pinangalanang Diyos ng Buwan (mitolohiyang Tagalog): bantay-gabi na nagsumbong sa pagnanakaw ni Rajo, na naging sanhi ng isang eklipse[62]
  • Bulan-hari (mitolohiyang Tagalog): isa sa mga diyos na ipinadala ni Bathala upang tulungan ang mga tao ng Pinak; kayang utusan ang ulan na bumagsak; asawa ni Bitu-in[63]
  • Bulan (mitolohiyang Bikolano): diyos ng buwan sa kamurayan, lalaking anak nina Dagat at Paros; sumama sa rebelyon ni Daga; ang kanyang katawan ang naging Buwan;[64] sa isa pang mito, siya ay nabubuhay at mula sa kanyang naputol na braso, nalikha ang lupa, at mula sa kanyang mga luha, nalikha ang mga ilog at dagat[65]
  • Haliya (mitolohiyang Bikolano): diyosa ng buwan,[66]
  • Libulan (mitolohiyang Bisaya): anak nina Lidagat at Lihangin na may katawan na tila tanso; napatay sa galit ni Kaptan sa panahon ng dakilang pag-aalsa; ang kanyang katawan ay naging buwan[67]
  • Bulan (mitolohiyang Bisaya): diyos ng buwan na nagbibigay liwanag sa mga makasalanan at gumagabay sa kanila sa gabi[68]
  • Launsina (mitolohiyang Capiznon): diyosa ng Araw, Buwan, mga bituin, at dagat, at pinakaminamahal dahil dito humihingi ng kapatawaran ang mga tao[69]
  • Diwata na Magbabaya (mitolohiyang Bukidnon): tinatawag na Magbabaya; mabuting kataas-taasang diyos at dakilang tagapagplano na tila isang tao; lumikha ng Daigdig at ang unang walong elemento: tanso, ginto, baryang pilak, bato, ulap, ulan, bakal, at tubig; gamit ang mga elementong ito, nilikha rin niya ang dagat, langit, Buwan, at mga bituin; kilala rin bilang dalisay na diyos na may kagustuhan sa lahat ng bagay; isa sa tatlong diyos na naninirahan sa kahariang tinatawag na Banting[70]
  • Bulon La Mogoaw (mitolohiyang T'boli): isa sa dalawang kataas-taasang diyos; asawa ni Kadaw La Sambad; naninirahan sa ikapitong antas ng uniberso[71]
  • Diyos ng Buwan (mitolohiyang Maranao): banal na nilalang na inilalarawan na tila magandang dalaga; anghel ang nagsisilbi bilang kanyang mga tagahila ng karwahe[72]
Estawa ni Yue lao sa Templo ng Bangka sa Lungshan ng bansang Taiwan.

Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Stino

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang magagarbong kasuotan ng apat na babae ay nagpapahiwatig na sila ay mga Immortal. Ang hawak ng pinakamalaking pigura sa kanan ay dahon ng osmanthus, na nagsasabi na siya ay si Chang’e, ang Diyosa ng Buwan. Nakatira siya sa kanyang palasyo sa langit kasama ang kunehong gumagawa ng elixir ng walang-hanggang buhay.
Ang puting kuneho ng buwan gumagawa ng elisir ng buhay
  • Chang’e (嫦娥)

Si Change ay diyosa ng Buwan siya ang pinakatanyag na diyosa ng buwan sa Tsina.Siya ang asawa ng mamamana na si Hou Yi. Matapos patumbahin ni Hou Yi ang mga dagdag na araw, nakatanggap siya ng elixir ng imortalidad. Ininom ni Chang’e ang elixir at lumipad papunta sa buwan, kung saan siya naging diyosa.Sinasamba tuwing kalagitnaan ng taglagas o Mid-Autumn Festival, kasabay ng pagkain ng mooncakes at pagtingin sa kabilugan ng buwan. Nilalarawan bilang napakagandang babae na may maputing balat at may itim na itim na buhok, nakasuot ng magarang kasuotan yari sa sutla. Para sa mga Stino siya ay simbolo ng kagandahan, imortalidad, at pananabik.[73][74] [75][76]

  • Tu’er Ye (兔兒爺 )

Si Tuer ang Kuneho ng Buwan,Isang banal na kuneho na sinasabing nakatira kasama ni Chang’e sa buwan.Gumagamit ng palu-palu at lusong upang durugin ang mga halamang gamot para gawin ang elixir ng buhay.Sinasamba bilang diyos na nagpoprotekta sa Beijing at hilagang Tsina, lalo na tuwing Mid-Autumn Festival.[76][77][78]

  • Yue Lao (月老)

Si Yue Lao ay isang diyos ng buwan na nakaugnay sa pag-ibig at kasal. Tinatawag na Ang matanda sa Buwan o ang lalaki sa buwan. Pinaniniwalaang nagtatali ng mga magkasintahan gamit ang pulang sinulid ng kapalaran. Hanggang ngayon, marami pa ring nagdarasal sa kanya sa mga templo sa Tsina at Taiwan para sa pag-ibig o magandang kapalaran sa kasal.[78][79][80][81][82]


Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Māori at Polinisya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Isang basált na batong relief na naglalarawan kay Avatea sa Rarotonga, Cook Islands.
  • Avatea

Si Avatea ang lalaking diyos ng Buwan at pangunahing diyos ng Buwan sa mitolohiya ng Cook Islands. Si Avatea (kilala rin bilang Vatea) ay isang diyos na manlilikha na may kaugnayan sa langit, liwanag, at buwan. Minsan siyang inilalarawan bilang isang nilalang na may anyong kalahating tao at kalahating isda, na sumasagisag sa koneksyon ng kalangitan at dagat. Itinuturing si Avatea bilang ama ng mga diyos at tao, at sa ilang tradisyon siya ay direktang inuugnay sa liwanag ng araw at buwan.[83] [84]

  • Fati

Si Fati ay isang hindi gaanong kilalang lalaking diyos ng buwan na binanggit sa ilang tradisyong Polinesyo. Sa ilang tala ng angkan, si Fati ay may kaugnayan sa galaw ng buwan at kaayusan ng kalangitan, na tinitiyak ang pagiging tiyak at regular ng mga siklo ng buwan. Ang kanyang papel ay nagpapakita ng kahalagahan ng pagtutok sa panahon para sa pagtatanim, pangingisda, at mga ritwal.[85] [86] [87]

  • Hina

Si Hina ay isa sa pinakamalawak at pinakamahalagang diyosa ng buwan sa Polinesya, kilala sa mga tradisyong Hawaiʻian, Tahitian, at Māori. Sa maraming mito, si Hina ay isang magandang babae na naninirahan sa buwan, madalas inilalarawan na naghahabi ng tapa cloth o gumagabay sa agos ng dagat at pagkamayabong. Kaugnay siya ng pambabaeng enerhiya, pag-ibig, pagkamalikhain, at pagbabago. Konektado rin si Hina sa mga alamat ng pagtakas at kalayaan, kung saan minsan ay iniiwan niya ang mundo upang manirahan nang walang hanggan sa buwan.[83] [84]

  • Mahina

Sa mitolohiyang Hawaiʻian, si Mahina ay isa pang pangalan para sa Diyosa ng Buwan, na madalas na kinikilala ring si Hina. Ang pangalang Mahina ay literal na nangangahulugang “buwan” sa wikang Hawaiʻian. Kaugnay siya ng mga siklo ng panahon, pagkamayabong, at paggabay para sa pangingisda at pagsasaka, dahil malaki ang pag-asa ng mga Hawaiʻian sa kalendaryong batay sa buwan.[85] [86] [87]

  • Marama

Si Marama ay isang lalaking diyos ng buwan sa mitolohiyang Māori (New Zealand). Siya ang lalaking personipikasyon ng buwan. Minsan ay sinasabing asawa siya ng iba’t ibang diyosa ng mga bituin, na nag-uugnay sa buwan at mga bituin sa kalangitan. Si Marama ay kaugnay din ng pagsukat ng mga buwan at panahon, sapagkat ang kalendaryong lunar ng Māori (maramataka) ay ipinangalan sa kanya. Bukod sa pagiging diyos ng buwan, konektado rin siya sa mga ritmo ng buhay, kamatayan, at muling pagsilang.[85] [86] [87]

Mitolohiyang Inuit

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Alignak

Si Alignak ay isang lalaking diyos ng buwan at isa sa pinakamahalagang nilalang sa kosmolohiyang Inuit. Siya ang diyos ng buwan, panahon, mga alon, at mga eklipse. Minsan ay kinatatakutan siya dahil sa kanyang kapangyarihang kontrolin ang mga bagyo, pagbaha, at galaw ng dagat na pinagkukunan ng pagkain ng mga mangingisda at mangangaso. Sa mitolohiya at paniniwala ng Inuit, si Alignak ang diyos ng buwan na kumakatawan sa parehong kaayusan at panganib, ipinapakita na ang buwan ay maaaring magdala ng balanse ngunit pati na rin ng paghihirap sa buhay ng tao.[88] [89]

  • Igaluk

Si Igaluk (minsan tinatawag na Aningan) ay isang lalaking diyos ng buwan at mahalagang tauhan sa mga alamat ng Inuit tungkol sa buwan. Ang pinakatanyag niyang kwento ay kaugnay ng kanyang kapatid na si Malina, ang diyosa ng araw. Ayon sa alamat, matapos ang isang marahas na alitan, naging araw si Malina at naging buwan si Igaluk. Ipinapaliwanag ng alamat kung bakit hinahabol ng buwan ang araw sa kalangitan, na sumasalamin sa walang hanggang tensyon sa pagitan nila. Sa mitolohiya at paniniwala ng Inuit, si Igaluk ay kaugnay ng mga siklo ng liwanag at dilim, at ang kanyang paghabol ay sumasagisag sa pagbabagong-buhay at paglipas ng panahon.[90][91]

  • Tarqiup Inua

Ang Tarqiup Inua ay literal na nangangahulugang “espiritu (Inua) ng Buwan” sa wika ng Inuit. Siya ay isang lalaking espiritu o diyos ng buwan na sumasakatawan sa sobrenatural na kapangyarihan ng buwan mismo. Pinaniniwalaang binabantayan ni Tarqiup Inua ang asal ng tao, lalo na tungkol sa mga bawal (taboo) at moralidad. Sa tradisyon ng Inuit, ang paglabag sa mga bawal ay maaaring makagalit kay Tarqiup Inua, na nagreresulta sa parusa gaya ng sakit, malas sa pangangaso, o masamang panahon. Ayon sa paniniwala at mitolohiya ng Inuit, si Tarqiup Inua ay kumakatawan sa papel ng buwan bilang tagapagbantay ng moralidad at tagapagpatupad ng batas ng kalikasan.[88][89][92]

Mga diyos ng Buwan sa Anatolia

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Alay ng likor sa diyos ng buwan na si Arma mula sa Luwian sa isang relief o ukit pundasyon sa Arslantepe
Relief ng Romano ni Mēn na may suot na Phrygian cap (ika-2 siglo, British Museum)
Mēn na nakasakay na may suot na Phrygian cap (Panahon ng Romano, ika-3 siglo AD)
  • Arma (Relihiyong Luwian)

Si Arma ang lalaking diyos ng buwan sa relihiyong Luwian sa Anatolia. Ang kanyang pangalan ay konektado sa salita para sa “buwan” sa Luwian at iba pang kaugnay na wika sa Anatolia. Madalas siyang iniuugnay sa pagkamayabong, siklo ng oras, at proteksyon. Sinambah siya sa ilang lungsod sa Anatolia, at kumalat ang kanyang kulto, lalo na sa mga Hittite, na hinaluan ang mga elemento ng paniniwalang Luwian. Sa mitolohiya, si Arma ay kaugnay din ng pagpapagaling at paggabay, na sumasalamin sa kahalagahan ng buwan para sa agrikultura, nabigasyon, at oras ng ritwal.[93]

  • Kašku (Mitolohiyang Hittite)

Si Kašku ang lalaking diyos ng buwan sa mitolohiyang Hittite. Siya ay inilalarawan bilang isang banal na nilalang na kumokontrol sa galaw at ritmo ng buwan. Sa ilang alamat, si Kašku ay ipinapakita bilang isang naglalakbay na diyos, na sumasalamin sa pagbabago ng mga yugto ng buwan at paglalakbay nito sa gabi. Ang kanyang banal na tungkulin ay binigyang-diin ang kaayusan sa pagsukat ng oras, lalo na kaugnay ng kalendaryong agrikultural at ritwal. Si Kašku ay mayroon ding ugnayan sa kosmikong balanse, na nagpapakita ng kahalagahan ng buwan sa regulasyon ng mga gawaing banal at pantao.[94]

  • Men (Mitolohiyang Phrygian)

Si Men ang lalaking diyos ng buwan sa mitolohiyang Phrygian at isa sa pinakakilalang diyos ng buwan sa Anatolia. Siya ay inilalarawan na may buwan na kalahating buwan sa likod ng kanyang mga balikat at kadalasang may suot na Phrygian cap, na sumasagisag sa kanyang pinagmulan. Si Men ay malapit na kaugnay sa oras, kapalaran, at siklo ng kalikasan. Ipinapakita ng mga inskripsyon at templo na itinatag para kay Men na malawak ang kanyang pagsamba sa panahon ng Phrygian at Romano, at kadalasang inuugnay sa pagpapagaling, proteksyon, at katarungang banal. Kumalat ang kanyang kulto sa labas ng Anatolia, na nakaimpluwensya sa pagsamba sa buwan sa mga karatig na rehiyon.[95]

Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Arabe at Gitnang Silangan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  • Sin (Nanna)

Si Sin o Nanna ay ang diyos ng buwan sa mitolohiyang Mesopotamian o Sumerian-Akkadian-Babylonian. Siya ay sinasamba sa mga tradisyong Sumerian, Akkadian, at Babylonian. Inilalarawan siya na may maputing balat na parang gatas at mahabang buhok na tulad ng gabi, na may kasamang simbolo ng bagong buwan. Kaugnay siya ng karunungan, pagkamayabong, at panghuhula. Ang mga pangunahing sentro ng kanyang kulto ay nasa Ur at Harran, kung saan ang mga templong inalay sa kanya ay nagsilbing mahahalagang sentrong pangrelihiyon at pang-astronomiya. Si Sin ay itinuturing ding ama ng diyos ng araw na si Shamash at ng diyosang si Ishtar, na nag-uugnay sa pagsamba sa buwan, araw, at mga planeta.[96][97][98]

  • Yarikh

Si Yarikh, na tinatawag ding Jerach, ay ang diyos ng buwan ng mga Canaanite at Ugaritic. Itinuturing siyang tagapagtanggol ng gabi, pagkamayabong, at mga manlalakbay, at minsan ay inilalarawan bilang asawa ng diyosang si Nikkal. Ang pagsasama ng buwan (Yarikh) at ni Nikkal ay sumisimbolo sa diyosa ng pagkamayabong at sa kahalagahan ng siklo ng buwan sa agrikultura ng sinaunang relihiyong Canaanite. Sa maraming tekstong Ugaritic mula sa sinaunang Canaan, ang diyos ng buwan ay lumilitaw bilang si Yarikh (Jerach).[98][99][100]

  • Almaqah

Si Almaqah ay ang diyos ng buwan ng Timog Arabia (Sabaean). Bago ang pag-usbong ng Islam, ang pagsamba sa buwan ay isinasagawa rin sa Arabia. Ang mga arkeolohikal na ebidensya mula sa Timog Arabia ay nagpapakita na ang diyos ng buwan na si Almaqah ay may mataas na posisyon, lalo na sa kulturang Sabaean. Itinuturing siyang patron ng patubig, pagkamayabong, at agrikultura. Sa Hilagang Arabia, may mga inskripsyon at templo rin na nagpapakita ng pagsamba sa mga diyos na kaugnay ng mga bituin, kabilang ang mga diyos ng buwan, kasama ng pagsamba sa araw at Venus.[101][102] [103]

  • Kašku at Arma

Si Kašku ay ang diyos ng buwan ng mga Hittite, habang si Arma naman ay ang diyos ng buwan ng mga Luwian. Sa Anatolia, partikular sa mga Hittite at Luwian, ang buwan ay pinararangalan din. Ang diyos ng buwan na si Kašku at ang diyos na si Arma ay kumakatawan sa kahalagahan ng buwan sa kalangitan at agrikultura. Ang mga diyos na ito ay tinatawagan para sa pagkamayabong, proteksiyon, at sa pagsasaayos ng mga sagradong kalendaryo.[101][102][103]

Mga diyos ng buwan sa Mitolohiyang Ehipsiyo

[baguhin | baguhin ang wikitext]
isang diyos ng buwan sa sinaunang relihiyong Ehipsiyo. Ang salitang jꜥḥ ay nangangahulugang "Buwan". Isinusulat din bilang Yah, Jah, Aa, o Aah
  • Khonsu

Si Khonsu (na ang ibig sabihin ay “manlalakbay”) ay ang lalaking diyos ng buwan sa sinaunang Ehipto at isa sa pinakamahalagang diyos ng Buwan. Siya ay kaugnay ng paglipas ng oras, pagpapagaling, at proteksiyon. Ipinapakita siya bilang isang binatang may tirintas ng kabataan, madalas may hawak na pamalo at panghagupit, o minsan ay may ulo ng lawin na may korona ng diskong buwan at gasuklay. Sinasamba siya sa Thebes sa dakilang templo ng Karnak. Sa mitolohiya, siya ay anak nina Amun at Mut, na bumubuo sa Theban triad. Pinaniniwalaang hawak ni Khonsu ang kapangyarihan sa haba ng gabi at sa paggalaw ng buwan sa kalangitan.[104][105][106][107]

  • Iah (Yah)

Si Iah ay isang sinaunang personipikasyon ng Buwan. Siya ang lalaking diyos ng buwan na nauna kay Khonsu. Ang pangalan niyang Iah ay simpleng nangangahulugang “Buwan.” Lumitaw siya sa mga teksto noong Middle Kingdom at kalaunan ay naiuugnay kay Thoth at Khonsu. Ipinapakita siya sa anyong tao bilang isang makisig na binata na ang kutis ay kasingputi ng gatas, at madalas ding inilalarawan na nakasuot ng diskong buwan at gasuklay. Sa mga huling panahon, lumiit ang kaniyang papel dahil marami sa kaniyang mga tungkulin ay inangkin ni Khonsu.[108][109][110][111][112][113]

Sangunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Harding, Esther M., 'Woman's Mysteries: Ancient and Modern', London: Rider, 1971, p. 24.
  2. ↑ Milbrath, Susan (1997). "Decapitated Lunar Goddesses in Aztec Art, Myth, and Ritual". Ancient Mesoamerica. 8 (2): 185–206. ISSN 0956-5361.
  3. ↑ Adler, Margot (1986). Drawing Down the Moon: Witches, Druids, Goddess-Worshippers, and Other Pagans in America Today, Revised and Expanded Edition. Beacon Press. ISBN 978-0-8070-3253-4.
  4. ↑ Sfameni Gasparro, Giulia (2007). "The Hellenistic Face of Isis: Cosmic and Saviour Goddess". Mula sa Bricault, Laurent; Versluys, Miguel John; Meyboom, Paul G. P. (mga pat.). Nile into Tiber: Egypt in the Roman World. Proceedings of the IIIrd International Conference of Isis Studies, Faculty of Archaeology, Leiden University, May 11–14 2005. Brill. pp. 40–72. ISBN 978-90-04-15420-9.
  5. ↑ Nogueira Guastavino, María Magdalena (2020). "La aplicación de los tratados internacionales sobre derechos fundamentales por parte del Tribunal Constitucional". Aplicación prevalente de la Carta de los Derechos Fundamentales de la Unión Europea y de los convenios de la Organización Internacional del Trabajo: 1–56. doi:10.62659/cf2001604.
  6. ↑ Ortega Pérez, Marta (2018-07-09). "La labor lexicográfica bilingüe de Fray Domingo de los Santos: Vocabulario de la lengua Tagala". RILEX. Revista sobre investigaciones léxicas. 1 (1): 29–53. doi:10.17561/rilex.v1.n1.2. ISSN 2605-3136.
  7. ↑ Potet, Jean-Paul (2017). Ancient beliefs and customs of the Tagalogs. Clichy: Jean-Paul G. Potet. ISBN 978-0-244-34873-1.
  8. ↑ Thoth, the Hermes of Egypt: a study of some aspects of theological thought in ancient Egypt, page 75
  9. ↑ Jetsu, L.; Porceddu, S. (2015). "Shifting Milestones of Natural Sciences: The Ancient Egyptian Discovery of Algol's Period Confirmed". PLOS ONE. 10 (12): e.0144140 (23pp). arXiv:1601.06990. Bibcode:2015PLoSO..1044140J. doi:10.1371/journal.pone.0144140. PMC 4683080. PMID 26679699.
  10. ↑ Scheub, Harold (2000). A Dictionary of African Mythology: The Mythmaker as Storyteller (ika-1st (na) labas). Oxford University Press. pp. 92, 93, 114, 115. ISBN 9780195124569.
  11. ↑ Christopher John Fuller (2004). The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India. Princeton University Press. pp. 109–110. ISBN 978-0-69112-04-85.
  12. ↑ Hasala, Kasperi (October 2018). "The first workday or the Moon's day? Germanic and Slavic traditions in naming the days of the week in the Finnic languages" (PDF). Studia Uralo-Altaica. 51: 6 – sa pamamagitan ni/ng CORE.
  13. ↑ Cucina, Carla (2020). "A Runic Calendar in the Vatican Library". Futhark: International Journal of Runic Studies. 9–10: 261–274. doi:10.33063/diva-401070. hdl:11393/259088.
  14. ↑ Monier Monier-Williams (1872). A Sanskrit-English Dictionary. Oxford University Press (Reprint: 2001). p. 1137.
  15. ↑ Usha, K R. "Why Ganesha has a Broken Tusk or Why the Moon has a Crater". The University of Iowa. Inarkibo mula sa orihinal noong 2 Hulyo 2017. Nakuha noong 30 June 2017.
  16. ↑ John C. Huntington; Dina Bangdel (2003). The Circle of Bliss: Buddhist Meditational Art. Serindia. p. 76. ISBN 978-1-932476-01-9.
  17. ↑ R. T. Vyas; Umakant Premanand Shah (1995). Studies in Jaina Art and Iconography. Abhinav Publications. p. 23. ISBN 978-81-7017-316-8.
  18. ↑ "Chandra Grahan 2023: Chant these names of Moon during lunar eclipse". The Times of India. 19 October 2023. Nakuha noong 7 July 2025.
  19. ↑ Search results for अनुमति spokensanskrit.org
  20. ↑ "SB 6.18.3, SB 6.18.4, SB 6.18.3-4 Srimad-Bhagavatam".
  21. ↑ Bodhi, Bhikkhu (2000). The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Saṃyutta Nikāya. Boston: Wisdom Publications. ISBN 9780861713318.
  22. ↑ Fausbøll, V. (1881). Max Müller, F. (pat.). The Sutta-Nipāta: A Collection of Discourses. Sacred Books of the East, Vol. 10. Oxford: Clarendon Press.
  23. ↑ Müller, F. Max (1899). Dialogues of the Buddha: The Dīgha Nikāya. Oxford: Clarendon Press.
  24. ↑ Gokhale, Balkrishna Govind (1962). Buddhist Cosmology: From Single World System to Pure Land. Delhi: Motilal Banarsidass.
  25. ↑ Gokhale, Balkrishna Govind (1962). Buddhist Cosmology: From Single World System to Pure Land. Delhi: Motilal Banarsidass.
  26. ↑ Malalasekera, G. P. (1937). Dictionary of Pāli Proper Names. London: Pali Text Society.
  27. ↑ Lopez, Donald S., Jr. (1995). Buddhism in Practice. Princeton: Princeton University Press. ISBN 9780691129686.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  28. ↑ Kieschnick, John (1997). The Eminent Monk: Buddhist Ideals in Medieval Chinese Hagiography. Honolulu: University of Hawai‘i Press. ISBN 9780824818992. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  29. ↑ Moerman, D. Max (2005). Localizing Paradise: Kumano Pilgrimage and the Religious Landscape of Premodern Japan. Cambridge: Harvard University Asia Center. ISBN 9780674011999. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  30. ↑ Moerman, D. Max (2005). Localizing Paradise: Kumano Pilgrimage and the Religious Landscape of Premodern Japan. Cambridge: Harvard University Asia Center. ISBN 9780674011999. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  31. ↑ Faure, Bernard (2015). The Fluid Pantheon: Gods of Medieval Japan, Volume 1. Honolulu: University of Hawai‘i Press. ISBN 9780824856932. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  32. ↑ Wayman, Alex (1973). The Buddhist Tantras: Light on Indo-Tibetan Esotericism. New York: Samuel Weiser. ISBN 9780877280642. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  33. ↑ Buswell, Robert E. Jr.; Lopez, Donald S. Jr. (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton: Princeton University Press. ISBN 9780691157863.
  34. ↑ 平藤喜久子 (February 2013). "スサノオ 建速須佐之男命（記）、素戔嗚尊（紀）". Mula sa 松村一男ほか編 (pat.). 神の文化史事典. 白水社. p. 285. ISBN 978-4-560-08265-2.
  35. ↑ "ツキヨミノミコト（月読尊）". ブリタニカ国際大百科事典 小項目事典. コトバンク. Nakuha noong 2016-09-18.
  36. ↑ c. 759: Man'yōshū, volume 7, poem 1372; in Old Japanese. Text available online here Naka-arkibo 2010-12-06 sa Wayback Machine..
  37. 1 2 1988, 国語大辞典（新装版） (Kokugo Dai Jiten, Revised Edition) (in Japanese), Tōkyō: Shogakukan
  38. ↑ 『式内社調査報告』山口麻太郎
  39. ↑ Shikinaisha Survey Report, by Matataro Yamaguchi
  40. ↑ 平藤喜久子 (February 2013). "スサノオ 建速須佐之男命（記）、素戔嗚尊（紀）". Mula sa 松村一男ほか編 (pat.). 神の文化史事典. 白水社. p. 285. ISBN 978-4-560-08265-2.
  41. ↑ "ツキヨミノミコト（月読尊）". ブリタニカ国際大百科事典 小項目事典. コトバンク. Nakuha noong 2016-09-18.
  42. ↑ c. 759: Man'yōshū, volume 7, poem 1372; in Old Japanese. Text available online here Naka-arkibo 2010-12-06 sa Wayback Machine..
  43. ↑ Katagiri et al. 1994: 81.
  44. ↑ Keene, Donald (1999). Seeds in the Heart: Japanese Literature from Earliest Times to the Late Sixteenth Century. Columbia University Press. pp. 434–441. ISBN 978-0-231-11441-7. Inarkibo mula sa orihinal noong 2023-09-15. Nakuha noong 2020-11-23.
  45. ↑ 細田, 広人 (2021). "中学校における古文・漢文と現代的視点との総合化による 「竹取物語」 の授業" (PDF). 人文科教育研究 (48): 265–278.
  46. ↑ 中国传统文化基本知识——佛教基本信仰与常识 (sa wikang Tsino). Beijing Book Co. Inc. 1 May 2012. ISBN 978-7-999201-99-1.
  47. ↑ "中秋说月：道教中有月宫女神太阴星君，佛教中的月光菩萨又指谁？". 安阳源易缘 (sa wikang Tsino). 10 September 2019.
  48. ↑ "农历八月十五月光菩萨圣诞 祈愿众生远离一切苦厄". Phoenix Television (sa wikang Tsino). 13 September 2019.
  49. ↑ Jenks, A. (1905). The Bontoc Igorot. Manila: Bureau of Printing.
  50. ↑ Bimmolog, H., Sallong, L., Montemayor, L. (2005). The Deities of the Animistic Religion of Mayaoyao, Ifugao.
  51. ↑ Moss, C. R. (1924). Nabaloi Tales. University of California Publications in American Archaeology, 227–353.
  52. ↑ Wilson, L. L. (1947). Ilongot Life and Legends. Southeast Asia Institute.
  53. ↑ Alacacin, C. (1952). The Gods and Goddesses. Historical and Cultural Data of Provinces.
  54. ↑ Eugenio, D. L. (2007). Philippine Folk Literature: An Anthology. University of the Philippines Press.
  55. ↑ Jose, V. R. (1974). Creation and Flood Myths in Philippine Folk Literature. UP .
  56. ↑ Fansler, D. S. (1921). 1965 Filipino Popular Tales. Hatboro, Pennsylvania: Folklore Assosciates Inc.
  57. ↑ Nicdao, A. (1917). Pampangan Folklore. Manila.
  58. ↑ Calderon, S. G. (1947). Mga alamat ng Pilipinas. Manila : M. Colcol & Co.
  59. ↑ Jocano, F. L. (1969). Philippine Mythology. Quezon City: Capitol Publishing House Inc.
  60. ↑ Ramos, M. (1990). Philippine Myths, Legends, and Folktales. CreateSpace Independent Publishing Platform
  61. 1 2 Pardo, F. (1686–1688). Carte [...] sobre la idolatria de los naturales de la provincia de Zambales, y de los del pueblo de Santo Tomas y otros cicunvecinos [...]. Sevilla, Spain: Archivo de la Indias.
  62. ↑ Beyer, H. O. (1912–30). H. Otley Beyer Ethnographic Collection. National Library of the Philippines.
  63. ↑ Eugenio, D. L. (2013). Philippine Folk Literature: The Legends. Quezon City: University of the Philippines Press
  64. ↑ Beyer, H. O. (1923). Ethnography of the Bikol People. vii.
  65. ↑ Arcilla, A. M. (1923). The Origin of Earth and of Man. Ethnography of the Bikol People, vii. Madalas inilalarawan na may gintong maskara sa mukha at kalaban ng Bakunawa
  66. ↑ Tiongson, N. G., Barrios, J. (1994). CCP Encyclopedia of Philippine Art: Peoples of the Philippines. Cultural Center of the Philippines.
  67. ↑ Miller, J. M. (1904). Philippine folklore stories. Boston, Ginn.
  68. ↑ Buyser, F. (1913). Mga Sugilanong Karaan.
  69. ↑ Cruz-Lucero, R., Pototanon, R. M. (2018). Capiznon. With contributions by E. Arsenio Manuel. In Our Islands, Our People: The Histories and Cultures of the Filipino Nation, edited by Cruz-Lucero, R.
  70. ↑ Unabia, C. C. (1986). THe Bukidnon Batbatonon and Pamuhay: A Socio-Literary Study. Quezon City : UP Press.
  71. ↑ Casal, G. (1978). The T'boli Creation Myth and Religion. T'boli Art: in its Socio-Cultural Context, pp. 122–123
  72. ↑ Talaguit, C. J. N. (2019). Folk-Islam in Maranao Society. History Department, De La Salle University – Manila.
  73. ↑ Birrell, Anne (1993). Chinese Mythology: An Introduction. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0801847516.
  74. ↑ Christie, Anthony (1968). Chinese Mythology. London: Hamlyn Publishing. ISBN 978-0600005572.
  75. ↑ Yang, Lihui; An, Deming; Turner, Jessica Anderson (2005). Handbook of Chinese Mythology. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0195332636.
  76. 1 2 Littleton, C. Scott (ed.) (2005). Gods, Goddesses, and Mythology. New York: Marshall Cavendish. ISBN 978-0761475635.
  77. ↑ Wu, K.C. (1982). The Chinese Heritage. New York: Crown Publishers. ISBN 978-0517363001.
  78. 1 2 Yuan, Haiwang (2006). The Magic Lotus Lantern and Other Tales from the Han Chinese. Westport, CT: Libraries Unlimited. ISBN 978-1591582946.
  79. ↑ Werner, E.T.C. (1994) [1922]. Myths and Legends of China. Mineola, NY: Dover Publications. ISBN 978-0486280922.
  80. ↑ Schafer, Edward H. (1977). Pacing the Void: T’ang Approaches to the Stars. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0520031010.
  81. ↑ Lagerwey, John (ed.) (2009). Early Chinese Religion: Part One. Leiden: Brill. ISBN 978-9004176226.
  82. ↑ Eberhard, Wolfram (2006). A Dictionary of Chinese Symbols: Hidden Symbols in Chinese Life and Thought. London: Routledge. ISBN 978-0415419944.
  83. 1 2 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Beckwith1970); $2
  84. 1 2 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Buck1934); $2
  85. 1 2 3 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Handy1927); $2
  86. 1 2 3 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Tregear1891); $2
  87. 1 2 3 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Henry1928); $2
  88. 1 2 Boas, Franz (1888). The Central Eskimo. Annual Report of the Bureau of Ethnology to the Secretary of the Smithsonian Institution. Bol. 6. Washington, D.C.: Bureau of American Ethnology, Smithsonian Institution. pp. 399–400. Nakuha noong 9 September 2025.
  89. 1 2 Rasmussen, Knud (1929). Intellectual Culture of the Iglulik Eskimos. Report of the Fifth Thule Expedition 1921–24. Bol. 7, Part 1. Copenhagen: Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag. pp. 103–112. Nakuha noong 9 September 2025.
  90. ↑ Merkur, Daniel (1985). Becoming Half Hidden: Shamanism and Initiation among the Inuit. Stockholm: Acta Universitatis Stockholmiensis. pp. 54–58. ISBN 978-9122007762. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  91. ↑ Laugrand, Frédéric; Jarich G. Oosten (2001). Inuit Shamanism and Christianity: Transitions and Transformations in the Twentieth Century. Montreal: McGill-Queen’s University Press. pp. 22–25. ISBN 978-0773521169. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  92. ↑ Lowenstein, Tom (1992). The Things That Were Said of Them: Shaman Stories and Oral Histories of the Tunit and Inuit of the Canadian Arctic. Berkeley: University of California Press. pp. 77–82. ISBN 978-0520072693. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  93. ↑ Kloekhorst, Alwin. Etymological Dictionary of the Hittite Inherited Lexicon. Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 5. Leiden, The Netherlands; Boston, 2008. pp. 247–248.
  94. ↑ Otten, Heinrich. "Kašku." In Dietz Otto Edzard (Ed.): Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie. Volume 5, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1976–1980, p. 464.
  95. ↑ Talloen, Peter. Cult in Pisidia: Studies in Eastern Mediterranean Archaeology. p. 123.
  96. ↑ Black, Jeremy; Anthony Green (1998). Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia: An Illustrated Dictionary. London: British Museum Press. pp. 145–147. ISBN 978-0292751709. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  97. ↑ Kramer, Samuel Noah (1961). History Begins at Sumer: Thirty-Nine Firsts in Recorded History. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. pp. 72–74. ISBN 978-0812212761. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility ()
  98. 1 2 Wyatt, Nicholas (2002). Religious Texts from Ugarit. London: Sheffield Academic Press. pp. 99–101. ISBN 978-0826468306. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  99. ↑ Pardee, Dennis (2002). Ritual and Cult at Ugarit. Atlanta: Society of Biblical Literature. pp. 27–30. ISBN 978-1589830517. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  100. ↑ Otten, Heinrich (1976–1980). Dietz Otto Edzard (pat.). "Kašku". Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie. 5. Walter de Gruyter: 464.
  101. 1 2 Bryce, Trevor (2002). Life and Society in the Hittite World. Oxford: Oxford University Press. pp. 181–182. ISBN 978-0199240104.
  102. 1 2 Kitchen, Kenneth A. (1994). Documentation for Ancient Arabia, Part I. Liverpool: Liverpool University Press. pp. 211–214. ISBN 978-0853233688.
  103. 1 2 Robin, Christian Julien (1992). "The Ancient Kingdom of Maʿīn in South Arabia". Arabian Archaeology and Epigraphy. 3: 26–56. doi:10.1111/j.1600-0471.1992.tb00025.x.
  104. ↑ Hornung, Erik (1996). Conceptions of God in Ancient Egypt: The One and the Many. Ithaca: Cornell University Press. pp. 104–107. ISBN 978-0801483843. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  105. ↑ Teeter, Emily (2011). Religion and Ritual in Ancient Egypt. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 75–80. ISBN 978-0521613002.
  106. ↑ Assmann, Jan (2001). The Search for God in Ancient Egypt. Ithaca: Cornell University Press. pp. 152–156. ISBN 978-0801487292. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  107. ↑ Pinch, Geraldine (2002). Handbook of Egyptian Mythology. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 123–128. ISBN 978-0874367505. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  108. ↑ Allen, James P. (2005). The Ancient Egyptian Pyramid Texts. Atlanta: Society of Biblical Literature. pp. 212–215. ISBN 978-1589831828. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  109. ↑ Hart, George (2005). The Routledge Dictionary of Egyptian Gods and Goddesses. London: Routledge. pp. 92–95. ISBN 978-0415344954. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  110. ↑ Faulkner, Raymond O. (1972). A Concise Dictionary of Middle Egyptian. Oxford: Griffith Institute. pp. 35, 146. ISBN 978-0900416354.
  111. ↑ Quirke, Stephen (1992). Ancient Egyptian Religion. London: British Museum Press. pp. 54–58. ISBN 978-0714119073. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  112. ↑ Silverman, David P. (1991). Religion in Ancient Egypt: Gods, Myths, and Personal Practice. Ithaca: Cornell University Press. pp. 78–82. ISBN 978-0801427823. {{cite book}}: Check |isbn= value: checksum ()
  113. ↑ Frankfort, Henri (1948). Kingship and the Gods: A Study of Ancient Near Eastern Religion as the Integration of Society and Nature. Chicago: University of Chicago Press. pp. 160–163. ISBN 978-0226260110. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility ()
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Talaan_ng_mga_bathala_ng_buwan&oldid=2176822"