Tianxia (Sansinukuban)
Tianxia, o Sansinukuban sa wikang Filipino na nangangahulugang "lahat sa ilalim ng Langit", ay isang terminong Tsino na tumutukoy sa isang makasaysayang konseptong kultural ng Tsina. Tumutukoy ito alinman sa buong heograpikal na mundo o sa metapisikal na larangan ng mga mortal, at kalaunan ay naugnay sa soberanyang pampulitika.
Sa sinaunang Tsina at sa panahong imperyal, ang tianxia ay tumutukoy sa mga lupain, kalawakan, at lugar na itinalaga ng langit sa emperador ng Tsina ayon sa mga unibersal at malinaw na prinsipyo ng kaayusan. Ang sentro ng lupaing ito ay direktang nakatalaga sa korte ng Tsina, na bumubuo ng sentro ng pananaw sa mundo na umiikot sa korte ng Tsina mula sa emperador, tungo sa malalaking at maliliit na opisyal, pagkatapos ay sa mga karaniwang mamamayan, mga estado ng tributaryo, at sa huli ay ang mga tinatawag na barbaro sa hangganan.
Ang sentro ng pananaw na ito ay hindi likas na mapanghiwalay, at ang mga panlabas na grupo, gaya ng mga etnikong minorya at dayuhang mga tao na tumanggap sa Mandato ng Langit ng emperador ng Tsina, ay tinatanggap at isininasama sa tianxia ng Tsina. Sa klasikal na pampulitikang kaisipan ng Tsina, ang “Anak ng Langit” na tumanggap ng Mandato ng Langit ay itinuturing na pinuno ng buong mundo. Bagama’t sa aktuwal na pamumuno ay may mga bahagi ng kilalang mundo na hindi nasasakupan ng monarkong Tsino, sa teoryang pampulitika ng Tsina, ang kapangyarihan ng mga pinuno ng mga bahaging ito ay nagmumula pa rin sa emperador ng Tsina.
Ang mas malawak na konsepto ng tianxia ay malapit na kaugnay ng sibilisasyon at kaayusan sa klasikal na pilosopiyang Tsino, at ito ang naging batayan ng pananaw sa mundo ng mga Tsino at ng mga bansang naimpluwensyahan ng kanilang kultura mula pa noong unang milenyo bago ang karaniwang panahon. Ang tianxia ay inangkin din ng ibang mga kahariang kabilang sa Sinosphere.
May kasunduang pangkasaysayan na ang sistemang tianxia ay umiiral sa iba’t ibang yugto ng kasaysayan ng Tsina. Gayunpaman, magkakaiba ang pananaw ng mga historyador kung kailan eksaktong nagsimula o ganap na naipatupad ang sistemang ito. Ang paraan ng pagpapatakbo ng sistemang tianxia ay nagbago-bago sa paglipas ng panahon mula sa mga estadong basal na kinikilala ang awtoridad ng emperador ng Tsina, hanggang sa mga estadong basal na pormal na nagbabayad ng tributo ngunit sa katotohanan ay nagsasarili sa pamamahala.
Sa pinakalawak na pananaw pangkasaysayan, ang sistemang tianxia ay umiiral mula pa noong dinastiyang Zhou (1027–256 BC) hanggang dinastiyang Qing (1644–1911).
Ayon sa siyentistang pampulitika na si Yan Xuetong ng Unibersidad ng Tsinghua, “Dahil sa kakulangan noon ng makabagong agham sa pag-unawa sa heograpiya, ang konsepto ng mga Tsino tungkol sa 'lahat sa ilalim ng langit' ay nangangahulugang lahat ng lupa, dagat, at tao sa ilalim ng langit. Ang katagang 'lahat sa ilalim ng langit' ay halos kapareho ng kahulugan ng 'mundo.'” [1]
Ayon sa pilosopong si Zhao Tingyang, muling binuo niya ang kahulugan ng tianxia bilang isang sistemang may panimulang prinsipyo ng “inklusyon ng lahat” at nagpapahiwatig ng pagtanggap sa pagkakaiba-iba ng mundo. Binibigyang-diin nito ang pagkakaugnay-ugnay at pagkakadepende sa isa’t isa sa isang mapayapa at magkasundong paraan, at ang pamumuno ay ginagabayan ng kagandahang-asal at kabutihang-loob sa halip na paniniil at puwersang militar [2] [3] [3]
Kanularing paggamit ng termino
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang pananalitang 'lahat sa ilalim ng langit' ay nagbigay inspirasyon sa mga pagpapahayag ng panitikan na tumutukoy sa Tsina sa ilang mga wika sa Kanluran, gaya ng Russian Поднебесная Podnebesnaya . Ang salitang Ingles na " Celestial Empire " ay posibleng hinango sa titulong "Son of Heaven". o anak ng langit [4]
Iba pang gamit
[baguhin | baguhin ang wikitext]Noong 2013, nilikha ng mananalaysay ng Singaporeh na si Wang Gungwu ang terminong " American <i id="mwAVI">Tianxia</i> " upang tukuyin ang kontemporaryong kaayusan ng mundo na pinamumunuan ng Estados Unidos. [5]
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga pagsipi
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ Tsang & Cheung 2024.
- ↑ Yan, Xuetong (2013-12-31). Sun, Zhe (pat.). Ancient Chinese Thought, Modern Chinese Power. Bol. 5. Princeton University Press. p. 218. doi:10.1515/9781400848959. ISBN 978-1-4008-4895-9. JSTOR j.ctt32bbm1.
- 1 2 Zhao 2023.
- ↑ Weekley, Ernest (1967). An etymological dictionary of modern English. Dover. p. 270.
- ↑ Wang, Gungwu. "Renewal: The Chinese State and the New Global History". Australian Centre on China in the World. Chinese University Press. Inarkibo mula sa orihinal noong 4 Agosto 2018. Nakuha noong 1 July 2017.