Tolosa

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Para sa ibang gamit, tingnan ang Tolosa (paglilinaw).
Tolosa
Commune of France
Toulouse - View on Saint Sernin.jpg
Eskudo de armas ng Tolosa
Eskudo de armas
Toulouse map.png
Mga koordinado: 43°36′16″N 1°26′38″E / 43.6044°N 1.4439°E / 43.6044; 1.4439Mga koordinado: 43°36′16″N 1°26′38″E / 43.6044°N 1.4439°E / 43.6044; 1.4439
Bansa Pransiya
LokasyonOccitania
Bahagi
Pamahalaan
 • mayor of ToulouseJean-Luc Moudenc
Lawak
 • Kabuuan118.3 km2 (45.7 milya kuwadrado)
Populasyon
 (1 Enero 2019, Senso)[1]
 • Kabuuan493,465
 • Kapal4,200/km2 (11,000/milya kuwadrado)
Sona ng orasUTC+01:00, UTC+02:00
Websaythttps://www.toulouse.fr

Ang Tolosa (Pranses: Toulouse, Pranses: [tuluz]  (Speaker Icon.svg pakinggan); Occitan: Tolosa [tuˈluzo]; Latin: Tolosa [toˈloːsa]) ay ang kabisera ng departamento ng Haute-Garonne at ng rehiyon ng Occitanie sa bansang Pransiya. Ang komuna ay nasa mga pampang ng Garona, 150 kilometro (93 milya) mula sa Dagat Mediteraneo, 230 kilometro (143 milya) mula sa Karagatang Atlantiko, at 680 kilometro (420 milya) mula sa Paris. Pang-apat na pinakamalaking lungsod ito sa Pransiya, na may 479,553 katao sa loob ng teritoryong munisipal nito magmula noong Enero 2017, at 1,360,829 katao sa loob ng mas-malawak na kalakhang pook nito (magmula rin noong Enero 2017), kasunod ng Paris, Lyon at Marsella, at bago ang Lille at Burdeos.

Ang Toulouse ay sentro ng industriyang aeroespasyal ng Europa, kalakip ng punong tanggapan ng Airbus (dating EADS), ng sistemang satelayt ng SPOT, ATR at ng Aerospace Valley. Naririto rin ang mga punong tanggapang Europeo ng Intel at ng Sentrong Pangkalawakan ng Toulouse [en] ng CNES o CST, ang pinakamalaking sentrong pangkalawakan sa Europa.[2] May mahalagang presensiya rin sa Tolosa ang Thales Alenia Space, ATR, SAFRAN, Liebherr-Aerospace at Airbus Defence and Space.

Isa sa pinakamatandang mga pamantasan sa Europa ang Unibersidad ng Toulouse, na itinatag noong 1229, at pang-apat na pinakamalaking pamantasan sa Pransiya na may higit sa 103,000 mga mag-aaral, kasunod ng mga unibersidad ng Paris, Lyon at Lille.[3]

Pinaka-abala ang rutang himpapawid sa pagitan ng Toulouse–Blagnac at Paris Orly, na inilululan ang 2.4 milyong mga pasahero noong 2014.[4] Ayon sa mga ranggo ng L'Express at Challenges, ang Tolosa ay pinakamasiglang lungsod ng Pransiya.[5][6][7]

Ang lungsod, na itinatag ng mga Romano, ay kabisera ng Kahariang Bisigotiko noong ika-5 dantaon at kabisera ng lalawigan ng Languedoc noong kahulihan ng Gitnang Kapanahunan at maagang makabagong kapanahunan (binuwag ang mga lalawigan noong Rebolusyong Pranses), kaya ito ay naging di-opisyal na kabisera ng rehiyong pangkalinangan ng Occitania (Katimugang Pransiya). Kabisera na ito ngayon ng rehiyon ng Occitanie, ang pangalawang pinakamalaking rehiyon sa Kalakhang Pransiya.

Mayroong dalawang mga Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO ang Tolosa: ang Canal du Midi (itinalaga noong 1996 at nagbahagi ng pagtatalaga sa ibang mga lungsod), at ang Basilika ni San Saturnino (Pranses: Basilique Saint-Sernin de Toulouse, Occitan: Basilica de Sant Sarnin de Tolosa), ang pinakamalaking gusaling Romaniko sa Europa na nakatayo pa rin[8] at itinalaga noong 1998 dahil sa kahalagahan nito sa rutang pilgrimahe ng Santiago de Compostela. Binansagan ding "Ang Rosas na Lungsod" (La Ville Rose) ang lungsod dahil sa natatanging arkitektura itong yari sa mala-rosas na mga tisang terracotta.

Heograpiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Tolosa ay matatagpuan sa timog ng Pransiya, hilaga ng departamento ng Haute-Garonne, sa aksis ng komunikasyon sa pagitan ng Dagat Mediteraneo at Karagatang Atlantiko.

Hidrograpiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Dumadaloy sa lungsod ang Canal de Brienne, Canal du Midi, at mga ilog ng Garona, Touch at Hers-Mort.

Klima[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Tolosa ay may katamtamang mahalumigmig na klimang subtropikal (Cfa sa pag-uuring klima ng Köppen). Ang labis na pag-ulan tuwing mga buwan ng tag-init ay humahadlang sa pagbubukod ng lungsod bilang nasa sona ng klimang Mediteraneo.

Malak ng kapanahunan sa Toulouse (TLS), taas: 151 m (495 tal), karaniwan 1981–2010, mga kasukdulan 1947–kasalukuyan
Buwan Ene Peb Mar Abr May Hun Hul Ago Set Okt Nob Dis Taunan
Sukdulang taas °S (°P) 21.2
(70.2)
24.1
(75.4)
27.1
(80.8)
30.0
(86)
33.4
(92.1)
40.2
(104.4)
40.2
(104.4)
40.7
(105.3)
35.3
(95.5)
30.8
(87.4)
24.3
(75.7)
21.1
(70)
40.7
(105.3)
Balasaking taas °S (°P) 9.5
(49.1)
11.1
(52)
14.5
(58.1)
17.0
(62.6)
21.0
(69.8)
25.2
(77.4)
28.0
(82.4)
27.9
(82.2)
24.6
(76.3)
19.5
(67.1)
13.3
(55.9)
9.9
(49.8)
18.5
(65.3)
Arawang tamtaman °S (°P) 5.9
(42.6)
7.0
(44.6)
9.8
(49.6)
12.1
(53.8)
16.0
(60.8)
19.7
(67.5)
22.3
(72.1)
22.2
(72)
19.0
(66.2)
15.0
(59)
9.5
(49.1)
6.5
(43.7)
13.8
(56.8)
Balasaking baba °S (°P) 2.4
(36.3)
3.0
(37.4)
5.0
(41)
7.1
(44.8)
10.9
(51.6)
14.3
(57.7)
16.5
(61.7)
16.5
(61.7)
13.4
(56.1)
10.5
(50.9)
5.8
(42.4)
3.2
(37.8)
9.1
(48.4)
Sukdulang baba °S (°P) −18.6
(−1.5)
−19.2
(−2.6)
−8.4
(16.9)
−3.0
(26.6)
−0.8
(30.6)
4.0
(39.2)
7.6
(45.7)
5.5
(41.9)
1.9
(35.4)
−3.0
(26.6)
−7.5
(18.5)
−12.0
(10.4)
−19.2
(−2.6)
Balasaking kadanligan mm (dali) 51.3
(2.02)
41.6
(1.638)
49.1
(1.933)
69.6
(2.74)
74.0
(2.913)
60.3
(2.374)
37.7
(1.484)
46.8
(1.843)
47.4
(1.866)
57.0
(2.244)
51.1
(2.012)
52.4
(2.063)
638.3
(25.13)
Araw ng balasaking kadanligan (≥ 1.0 mm) 9.2 7.8 8.6 9.6 9.9 7.1 5.0 6.1 6.5 8.1 9.2 8.6 95.7
Araw ng balasaking pag-niyebe 2.1 2.0 1.0 0.2 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.6 1.6 7.5
Balasaking halumigmig na matungay (%) 87 82 77 76 76 72 68 71 74 81 85 88 78.1
Buwanang tamtaman ng sikat ng araw 92.5 115.0 175.1 186.1 209.2 227.6 252.6 238.8 204.0 149.2 96.0 85.3 2,031.3
Sanggunian #1: Meteo France[9][10]
Sanggunian #2: Infoclimat.fr (relative humidity 1961–1990)[11]


Populasyon[baguhin | baguhin ang batayan]

Tolosa (mismong lungsod o pook na urbano)
TaonPop.±%
1695 43,000—    
1750 48,000+11.6%
1790 52,863+10.1%
1801 50,171−5.1%
1831 59,630+18.9%
1851 95,277+59.8%
1872 126,936+33.2%
1911 149,000+17.4%
1936 213,220+43.1%
1946 264,411+24.0%
1954 268,865+1.7%
1962 329,044+22.4%
1968 439,764+33.6%
1975 509,939+16.0%
1982 541,271+6.1%
1990 650,336+20.1%
1999 761,090+17.0%
2007 859,336+12.9%
2012 906,457+5.5%
2017 968,638+6.9%
Source: [13][14][15]
Tolosa (kalakhang pook)
TaonPop.±%
1968 474,000—    
1975 585,000+23.4%
1982 645,000+10.3%
1990 797,373+23.6%
1999 964,797+21.0%
2007 1,187,686+23.1%
2012 1,270,760+7.0%
2017 1,360,829+7.1%
Source: [13][14][15]

Mga ugnayang pandaigdig[baguhin | baguhin ang batayan]

Kambal at kapatid na mga lungsod[baguhin | baguhin ang batayan]

Magkakambal ang Tolosa aa:[16]

Ibang mga kooperasyon[baguhin | baguhin ang batayan]

Mayroon ding mga akorde ng kooperasyon ang Tolosa sa sumusunod na mga bayan:[17]

Tingnan din[baguhin | baguhin ang batayan]

Talasanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga pagsisipi[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Populations légales 2019.
  2. CNES. "Ademe.fr" (PDF) (sa Pranses). Tinago mula orihinal (PDF) hanggang 29 Hunyo 2007. Kinuha noong 30 Mayo 2007.
  3. Lefebvre, Olivier (2014). Atlas régional : effectifs d'étudiants en 2012-2013 (PDF). Paris: Ministère de l'Education nationale, de l'Enseignement supérieur et de la Recherche.
  4. Infographic / Air transport in Europe Naka-arkibo 4 September 2017 sa Wayback Machine. Aertec, Eurostat
  5. Palmarès des villes les plus dynamiques : la revanche de la province L'Express
  6. Les villes les plus dynamiques de France Naka-arkibo 23 September 2015 sa Wayback Machine. Challenges
  7. Toulouse, métropole la plus dynamique La Dépêche du Midi
  8. Toulouse's Saint Sernin, Largest Romanesque Church in Europe Europe Close
  9. "Climatological Information for Toulouse, France". Meteo France. 7 Agosto 2019.
  10. "TOULOUSE–BLAGNAC (31)" (PDF). Fiche Climatologique: Statistiques 1981–2010 et records (sa Pranses). Meteo France. Kinuha noong 7 Agosto 2019.
  11. "Normes et records 1961–1990: Toulouse-Blagnac (31) – altitude 151m" (sa Pranses). Infoclimat. Tinago mula orihinal hanggang 4 Marso 2016. Kinuha noong 7 Agosto 2019.
  12. "TOULOUSE–FRANCAZAL (31)" (PDF). Fiche Climatologique: Statistiques 1981–2010 et records (sa Pranses). Meteo France. Kinuha noong 7 Agosto 2019.
  13. 13.0 13.1 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang population); $2
  14. 14.0 14.1 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang UU10_codes); $2
  15. 15.0 15.1 Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang AU10_codes); $2
  16. "Les villes jumelées" (sa Pranses). Toulouse, France: Mairie de Toulouse. Kinuha noong 2015-07-05.
  17. "Accords de coopération" (sa Pranses). Toulouse, France: Mairie de Toulouse. Kinuha noong 2015-07-05.

Mga pinagkunan[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Le Stang, Anne (2006). Histoire de Toulouse illustrée (sa Pranses). leperegrinateurediteur.com. ISBN 2-910352-44-7.
  • Kerrison, Helen & Jeremy (2008). The Practical Guide to Toulouse. leperegrinateurediteur.com. ISBN 2-910352-46-3.

Mga kawing panlabas[baguhin | baguhin ang batayan]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Gabay panlakbay sa Tolosa mula sa Wikivoyage